به نظر ميرسد كه بحثهاي جنجالي دربارهي برنامههاي صلحآميز هستهيي ايران پس از نشست روز چهارشنبه شوراي حكام و تصويب قطعنامهاي كه دو روز قبل اروپا و آمريكا بر سر آن به توافق رسيده بودند، به يك دوره آرامش و خروج از صفحات اول روزنامهها و رسانهها رسيده باشد.
به گزارش خبرگزاري دانشجويان ايران، جلسه روز چهارشنبه اگرچه از يك بعد حالت تشريفاتي پيدا كرده بود، اما از يك بعد، يكي از مهمترين وقايعي بود كه بسياري در جهان و به ويژه ايرانيها انتظار خروجيها مثبت آن را داشتند و از اين جهت انتظار ميرفت كه نتايج اين نشست به صورت گسترده از سوي رسانههاي ايراني بازتاب پيدا كند، همان گونه كه از ماهها پيش به تناسب، اين موضوع در صدر اخبار رسانههاي داخلي قرار گرفت؛ اما همزماني پايان يافتن اين نشست با تعطيلي و نيمه تعطيلي چند روزه در ايران باعث گرديد كه بازتاب خروجي نشست روز چهارشنبه شوراي حكام در ايران آن چنان كه انتظار ميرفت، حداقل در مطبوعات انتشار نيابد. حال با درنظر گرفتن اهميت اين موضوع نگاهيكلي به آن چه كه تاكنون اتفاق افتاد و نيز مواضع و تحليلهاي ارايه شده ضروري مينمايد.
* تصويب قطعنامه در شوراي حكام
قطعنامهي شوراي حكام آژانس درخصوص ايران در زماني تصويب شد كه به رغم جنجالهاي بسياري كه از مدتها قبل شروع شده بود و به ويژه در روزهاي آغازين دهه سوم نوامبر به اوج خود رسيده بود،آنچنان خبر داغي به حساب نميآمد، چرا كه دو روز پيش از آن گزارشهاي متعددي از توافق اروپا و آمريكا و احتمال بالاي تصويب بدون بحث همان پيشنويس قطعنامه توافق شده، مخابره شده بود و اين موضوع تازگي و جنجالي بودن خبر تصويب قطعنامه را تحتالشعاع خود قرار داده بود.
از مهمترين موضوعات قابل طرح در خصوص تصويب اين قطعنامه، موضوع تصويب آن به اتفاق آرا و بدون هيچ مخالفي بود. در اين خصوص حتي هيچ گزارشي از بحثهاي احتمالي مطرح بين نمايندگان كشورها در جلسهي روز چهارشنبه مخابره نشد؛ در حالي كه در جلسه روز جمعهي قبل مباحثات جدي بين نمايندهي آمريكا و البرادعي صورت گرفته بود، به گونهاي كه اين موضوع تقريبا كل آن جلسه را تحتالشعاع قرار داد و موجب تاخير در بررسي موضوع گرديد.
* نكات مهم قطعنامه
درخصوص محتواي قطعنامه چند نكته بارز وجود داشت كه مورد توجه قرار گرفت.
عدم ارجاع به شوراي امنيت: مهمترين اين نكتهها بحث عدم ارجاع به شوراي امنيت بود كه آمريكا از مدتها قبل بر آن اصرار داشت و همين امر باعث شده بود كه ارجاع به شوراي امنيت جنجاليترين و بحثبرانگيزترين بخش مباحث مربوط به قطعنامه را به خود اختصاص دهد. عدم ارجاع به شوراي امنيت در وهلهي اول يك پيروزي براي ايران و سپس اروپا محسوب ميشد و در طرف مقابل يك ناكامي براي ديپلماسي واشنگتن كه از مدتها پيش بر روي آن سرمايهگذاري كرده بود، به حساب ميآمد.
مطرح نشدن موضوع تحريم: از نكات ديگر اين قطعنامه مطرح نشدن هيچ گونه بحثي درخصوص موضوع تحريم و از اين گونه مسائل بود كه اين امر نيز كاميابي ايران واروپا محسوب ميشد و ناكامي آمريكا. اما در بخش ديگري كه اصطلاح ”محكوميت“ استفاده شد، بيشتر خواست آمريكا در نظر گرفته شده بود و به نظر ميرسيد اين امتيازي بود كه اروپاييها به آمريكا داده بودند تا از خواستهاي خود عقببكشد.
مكانيسم ماشه: همچنين بحث “مكانيسم ماشه” هم كه در دو روز منتهي به جلسه نهايي شورا از سوي آمريكا مطرح شده بود، در قطعنامه مدنظر قرار نگرفت و اين هم از موضوعاتي بود كه نظر بسياري از تحليل گران در زمينهي ناكامي آمريكا را تقويت ميكند. علاوه بر اينها از نكات ديگر مثبت اين بود كه اين قطعنامه در عين حال همكاري و شفافسازي و اقدامات ايران به عنوان اقداماتي مثبت يادآور شده و از آنها استقبال ميكند.
* واكنشهاي مقامات ايراني
حسن روحاني: بالاترين مقام ايراني كه تا امروز(جمعه) درخصوص قطعنامه موضعگيري كرده است، حسنروحاني، دبير شورايعالي امنيت ملي كه در حوزهي بحثهاي مربوط به برنامههاي هستهيي نفر اول ديپلماسي ايران شده بود، ساعاتي پس از صدور قطعنامه با شركت در يك كنفرانس مطبوعاتي گفت: اهميت بيانيهي تهران در شوراي حكام خود را نشان داد؛ چرا كه اروپا را رو در روي آمريكا قرار داد و آمريكا به هيچيك از اهدافي كه در پروندهي هستهيي ايران در نظر داشت، دست نيافت.
وي با بيان اينكه ممكن است قطعنامهي آژانس مطلوب ايران نباشد، اظهار داشت: نكات مهمي در اين قطعنامه وجود دارد كه نمونهاش عدم اشارهي مستقيم يا غيرمستقيم به انتقال پروندهي هستهيي ايران به شوراي امنيت است و نيز براساس اين قطعنامه است كه روابط ما با آژانس به حالت عادي برميگردد و نيز تعهداتمان را از اين پس در چارچوب پادمان و پروتكل الحاقي اجرا خواهيم كرد.
وي همچنين دليل گنجانده شدن بند هشت در قطعنامه را در بيآبرو نشدن آمريكا توصيف كرد و افزود: اين بند توضيح واضحات و تكرار وظايف آژانس و شوراست. اين بند هيچ ارزشي ندارد و چيز جديدي نيست.
حميد رضا آصفي: سخنگوي وزارت امور خارجهي كشورمان نيز در اولين واكنش به اين قطعنامه اعلام كرد: اين قطعنامه دستاوردي براي جمهوري اسلامي ايران بود و نشان داد كه ايران با صداقت و شفافيت، برنامههاي صلح آميز هستهيياش را دنبال كرده و برخلاف تمام جنجالها و هياهوي برخي محافل استكباري، در پي توليد دستيابي به سلاحهاي هستهيي نبوده است.
علياكبر صالحي: آسوشيتدپرس نيز به نقل از صالحي نوشت: در اين قطعنامه هيچ گونه “مكانيسم ماشه”اي نديدهام.
براساس اين گزارش، آمريكا، اتحاديهي اروپا و بيشتر اعضاي شوراي حكام ميخواهند ايران فعاليت غنيسازي اورانيوم را به طور كامل رها كند، اما صالحي اعلام كرد: اين اتفاق روي نخواهد داد.
وي ادامه داد: تصميم براي آغاز دوبارهي اين فعاليت به ايران بستگي دارد و هر زمان كه احساس كند زمان براي اين كار مناسب است، نسبت به آن اقدام ميكند.
هيات نمايندگي ايران در آژانس: هيات نمايندگي ايران نيز بيانيهاي صادر كرد و اعلام نمود: قطعنامه برگ جديدي براي همكاريهاي فعالانه و شفاف از سوي ايران گشوده است.
* مواضع مقامات آژانس
محمد البرادعي: وي پس از نشست شوراي حكام كه در آن پيشنويس قطعنامهي ارائه شده درخصوص برنامههاي هستهيي ايران به تصويب رسيد، با شركت در يك كنفرانس خبري، چنين توافقات و مذاكراتي را به نفع همهي جهانيان دانست.
به گزارش ايسنا شبكهي خبري الجزيره در اين باره گزارش داد: البرادعي با مثبت دانستن اقدامات انجام شده تاكيد كرد كه بر همگان واجب است تا به اين قطعنامه احترام بگذارند. وي با اشاره به مباحث صورت گرفته در نشست شورا گفت: ايران اجازهي بازرسي از تاسيسات كشور خود را داده است.
وي همچنين اظهار داشت كه ايران با امضاي پروتكل الحاقي موافقت كرده است وهمچنين ايران موافقت كرده كه عمليات غنيسازي اورانيوم را نيز متوقف كند. البرادعي بيان داشت: ما در فوريهي آينده گزارش كاملي را از فعاليتهاي ايران به شوراي حكام ارائه ميدهيم.
وي با ابراز خرسندي از تصميم شورا گفت: اگر نقضي از سوي ايران صورت گيرد، ممكن است براي اين كشور مشكلساز باشد.
سخنگوي آژانس: مليسا فلمينگ در اين باره بيان داشت: روند بازرسيهاي شديد و سخت از پايگاههاي هستهيي ايران ادامه خواهد يافت و بازرسان در حال حاضر اطلاعات اضافي ارزشمندي دارند كه از آخرين گزارش ايران به دست آمده است.
* استقبال آمريكا(!)
شايد خاصترين بحث در اين زمينه ابراز رضايت تمام طرفهاي درگير در آن باشد كه اين موضوع را ميتوان از نادرترين شرايط پيشآمده در بحثهاي اينچنيني دانست كه غالبا وقتي چند طرف در مقابل همديگر صفآرايي ميكنند، با نارضايتي يك يا چند طرف بحث موضوع تمام ميشود، اما اينبار هم آمريكا كه در طرف مقابل ايران و اروپا قرار داشت، ابراز رضايت كرد و هم ايران و اروپا كه در طرف مقابل آمريكا قرار داشتند.
كالين پاول: ابراز رضايت آمريكا حتي پيش از تصويب نهايي قطعنامه صورت گرفت و اين از نظر بسياري از تحليلگران به اين دليل بود كه واشنگتن ميخواست سرپوشي بر ناكاميهايش در شوراي حكام بگذارد تا عدم توجه به خواستههايش در قطعنامه را تحتالشعاع قرار دهد. در اين زمينه كالين پاول در اولين موضعگيري خود گفت: آمريكا از قطعنامهي جديد بسيار بسيار خشنود و راضي است.
پاول كه در يك كنفرانس مطبوعاتي اظهار داشت: در اين قطعنامه ذكر شده است كه ايران چندين سال تعهدات هستهيي بينالمللي را نقض كرده است و به تهران گفته ميشود كه تخلفات بيشتر موجب عكسالعمل آژانس خواهد شد.
پاول همچنين در ادعاهايش آورد: خوب حدس بزنيد چه اتفاقي روي داد؟ در نهايت جهان شاهد آن بود كه آژانس بينالمللي انرژي اتمي تحت رياست دكتر البرادعي نشان داد كه ايران در تعهداتش به پيمان منع گسترش سلاحهاي هستهيي و ديگر تعهداتي كه داشته است كوتاهي كرده و به روي برنامهاي كار كرده است كه نهايتا ميتواند به توليد سلاحهاي هستهيي منجر شود و حالا از آنها خواسته شده است تا پاسخگو باشند.
كلاري بوچان: سخنگوي كاخ سفيد نيز با يك روز تاخير در توضيح نگرش خود به قطعنامه گفت: در صورت بروز تخلف، اين قطعنامه به معني ارجاع برنامههاي ايران به سازمان ملل خواهد بود.
وي افزود: ما از قطعنامه استقبال ميكنيم و معتقديم كه نگرانيهاي جدي بينالمللي را مورد تاييد قرار داده است و نياز فوري است كه ايران از معاهدات منع توليد سلاحهاي هستهيي بطور كامل تبعيت كند.
وي ادامه داد: ما احساس ميكنيم كه اين يك قطعنامهي قوي است، از آن استقبال ميكنيم، اما هيچ شكي نيست كه در صورت بروز تخلفات بعدي از سوي ايران اين قطعنامه به معني ارجاع برنامههاي ايران به سازمان ملل خواهد بود.
ريچارد بوچر: سخنگوي ديگر كاخ سفيد پا را از اين هم فراتر گذاشت و به نوعي يك عقبنشيني ديگر را براي واشنگتن درخصوص برنامههاي هستهيي ايران ثبت كرد. بوچر گفت: هرگز نگفتهايم روسيه بايد همكارياش براي ساخت راكتور هستهيي با ايران را متوقف كند.
بوچر كه اين بار به جاي درخواست براي توقف همكاريهاي هستهيي روسيه با ايران تنها خواستار دقت در اين همكاريها شد و همچنين گفت: ايران به آژانس بين المللي انرژي اتمي قول داده است كه با بازرسيهاي بيشتر از پايگاههاي هستهيياش موافقت كند، اما ممكن است آنها اين توافق نامهها را امضا و يا اجرا نكنند.
راديو آمريكا: اين راديو نيز به عنوان سخنگوي دولت آمريكا گزارش داد: دولت آمريكا از قطعنامهي آژانس بينالمللي انرژي اتمي وابسته به سازمان ملل متحد استقبال كرده است. واشنگتن در بيانيهاي كه در اين خصوص صادر كرد، ادعا كرد كه اين قطعنامه نشان داد كه جامعهي بينالمللي نگران فعاليتهاي ايران است.
* مواضع ساير كشورها
بجز رژيم صهيونيستي تقريبا تمام مواضع اتخاذ شده از سوي مقامات ساير كشورها تا امروز (جمعه) در خصوص قطعنامه حاكي از رضايت آنها و كشور متبوعشان است.
انگليس: در اين خصوص جك استرا، به عنوان بالاترين مقام انگليسي كه در اين زمينه موضعگيري ميكرد، گفت: من از قطعنامهي شوراي حكام استقبال ميكنم و اين قطعنامه راه ادامهي همكاري با ايران را گشود. گزارش ايسنا از خبرگزاري فرانسه حاكي است كه وي همچنين گفت: قطعنامهي شوراي حكام دربارهي ايران يك قدم رو به جلوي مهم در جلوگيري از توليد تسليحات هستهيي بود.
چين: نمايندهي چين در شوراي حكام نيز بر حق مشروع ايران براي استفادهي صلح آميز از انرژي هستهيي تاكيد كرد. ژانگ رضايت چين را از قطعنامهي شوراي حكام اعلام كرد و گفت: قطعنامهي تصويبي به طور عمومي مورد قبول طرفين قرار گرفته است.
وي در ادامهي اظهاراتش بيان داشت: قطعنامهي شوراي حكام ثابت كرد كه از طريق مذاكرات برابر و همكاري صادقانه ميتوان به راهحل خوبي براي حل برنامههاي هستهيي ايران دست يافت.
فرانسه: واكنش فرانسه نيز حاكي از رضايت اين كشور بود. اولين واكنش فرانسه در سطح عاليترين مقام رسمي آن كشور صورت گرفت. گزارش ايسنا از روزنامه گاردين حاكي است كه ژاك شيراك، مصالحهي صورت گرفته بر سر برنامههاي ايران را مورد ستايش قرار داد.
شيراك همچنين خطاب به خاوير سولانا، گفت: در پيشنويس قطعنامه، تلاشهاي صورت گرفته از سوي جامعهي بينالمللي براي متقاعد كردن ايران به انجام اقدامات مورد نياز براي اعتمادسازي مطرح شده است.
همچنين سخنگوي وزارت امور خارجهي فرانسه نيز گفت: فرانسه از قطعنامهي شوراي حكام دربارهي ايران بسيار راضي است و متن آن نيز متوازن ميباشد.
وي ادامه داد: قطعنامه شوراي حكام درباره ايران يك قضاوت بسيار قاطع دربارهي فعاليتهاي گذشتهي ايران در بعد هستهيي ارائه داد و اين كشور را تشويق به ادامهي همكاري كرد.
رژيم صهيونيستي: در اين ميان موضعگيري رژيم صهيونيستي كه از سوي يك مقام ردهي چندم مطرح شد، جالب توجه بود.
جاناتان پلر، سخنگوي وزارت امور خارجهي رژيم صهيونيستي گفت: ما همچنان در حال مطالعهي قطعنامهي شوراي حكام دربارهي ايران هستيم.
وي ادامه داد: ما بايد منتظر بمانيم و ببينيم كه اگر ايران برنامههايش را آشكار كرد و يا اينكه آنها آشكار شدند، اين ماجرا تا كجا ادامه مييابد؟
روسيه: اولين واكنش روسيه به قطعنامه محتاطانه بود كه ايوانف در اين خصوص گفت: تصويب قطعنامهي شوراي حكام دربارهي برنامههاي هستهيي ايران نتيجهي يك ”مصالحهي پيچيده“ است. و ما از تمام مفاد قطعنامهي امروز راضي نيستيم.
ايگور ايوانف، كه در ورشو به سر ميبرد، ادامه داد:مهمترين چيز اين است كه ما توانستهايم اين موضوع را در آژانس بينالمللي انرژي اتمي بدون ارجاع به شوراي امنيت حل و فصل كنيم و اين امر ميتواند ميتواند چشمانداز همكاري ايران با آژانس را روشن نگه دارد.
وزارت انرژي اتمي روسيه نيز روز بعد از صدور قطعنامه با اعلام خبر سفر وزير انرژي اتمي روسيه به تهران اعلام كرد: هيچ مشكلي ميان ايران و آژانس پيش نخواهد آمد
نيكلاي شينگاروف، سخنگوي وزارت انرژي اتمي روسيه اعلام كرد: قطعنامهي روز چهارشنبهي آژانس بينالمللي انرژي اتمي فرصتي را براي افزايش همكاري ميان روسيه و ايران در زمينهي هستهيي را به وجود آورد.
وي در ادامه اظهار داشت: اين قطعنامه، ما را بر آن داشت تا باور كنيم هيچ مشكلي ميان ايران و آژانس پيش نخواهد آمد و شوراي امنيت سازمان ملل نبايد مسالهي هستهيي ايران را مورد بررسي قرار دهد.