با توسعه ارتباطات دور، به ويژه زماني كه به صورت يك نهاد اجتماعي بر اقتصاد و فرهنگ، نخبگان فكري و آموزشي، جامعه مدني، گستره عمومي و ديگر ابعاد و وجوه اجتماعي اثر گذار و افراد جامعه مي‌توانند به اطلاعات دست يابند، «جامعه اطلاعاتي» پديد خواهد آمد. به گزارش سرويس جامعه‌ي اطلاعاتي ايسنا، ”دكتر داوود زارعيان” استاد ارتباطات دانشگاه علامه در مقاله‌اي در خصوص جامعه‌ اطلاعاتي، كه در سايت iranwsis.org آمده، تاكيد كرده است: «جامعه‌ اطلاعاتي، مرهون توسعه زيرساخت‌هاي ارتباطي در كشورهاست. در اين جامعه، آحاد مردم به شبكه‏هاي پهن باند خواهند پيوست، چرا كه بدون حضور در اين شبكه‌ها، نمي‌توانند، بسياري از نيازهاي خود، از جمله تجارت، آموزش، تفريح و سرگرمي را برآورده سازند. در جامعه اطلاعاتي مفهوم قدرت تغيير مي‌كند و بخشي از قدرت دولت‌ها به جامعه و نظام‌هاي جهاني انتقال مي‌يابد. گستره عمومي در جامعه اطلاعاتي تركيبي از تجلي هاي دو قلمرو سياست و اقتصاد است . كاركرد ارتباطات دور، گستره ي عمومي در جامعه اطلاعاتي را تعيين مي كند. جامعه اطلاعاتي مرز ميان عوام و خواص را بر مي‌دارد. چون اين عناوين تا حدودي از انحصار علم، تخصص و اطلاعات در يك گروه خاص ناشي مي شد، اما در جامعه اطلاعاتي، حق دسترسي به منابع اطلاعاتي، حق ذخيره برخورداري و عرضه اطلاعات، عمومي است . در جامعه اطلاعاتي نظارت اجتماعي از طريق مبادله اطلاعات انجام مي‌گيرد.» ”دكتر زارعيان” در بخشي ديگر از مقاله‌اش آورده است:« فناوري ارتباطات و اطلاعات لازمه توسعه كشورها محسوب مي‌شود. امروز ديگر كشورها قادر نخواهند بود با تكيه بر مواد اوليه يا حتي صنعت، از اقتصاد، آموزش و فرهنگ با ثباتي برخوردار شوند، لذا تمامي مساعي خود را در جهت توسعه اين فناوري به كار بسته‌اند. هر چند اين تلاش در سراسر جهان نتيجه يكسان نداشته است و مفهوم جديدي به نام «شكاف ديجيتالي» را رايج كرده است.» وي، ادامه داده است: «امروز جوامع در اين بخش هم مثل ساير بخش‌ها به دو قطب فقير و غني تبديل شده‌اند. كشورهاي داراي فناوري‌هاي پيشرفته، در مقايسه با كشورهاي كمتر توسعه يافته از ارتباطات و فناوري‌هاي اطلاعات بيشترين بهره را مي‌برند. هنوز 80 درصد تلفن ثابت دنيا در 20 درصد دنيا - كشورهاي توسعه يافته - است . به عبارتي در حالي كه در سال 2001 ميلادي ضريب نفوذ تلفن ثابت در كشورهاي توسعه يافته عدد 87 است؛ در كشورهاي كمتر توسعه يافته 6 مي‌باشد. يا در حالي كه به ازاي هر 1000 نفر در كشورهاي با درآمد بالا 592 تلفن ثابت، 608 تلفن همراه و 396 كاربر اينترنت وجود دارد، اين ميزان براي هر 1000 نفر در كشورهاي كم درآمد به ترتيب 30 ، 10 و 4/6 است. لذا ملاحظه مي‌شود، نگراني بزرگ جوامع در حال توسعه، بعد از پشت سرگذاشتن، استعمار و نابرابري اقتصادي و سياسي، شكاف ديجيتالي و اطلاعاتي است. چرا كه امروز عصر دانايي است و در دنيايي با اين ويژگي قدرت در دست كساني است كه با استفاده از ارتباطات و اطلاعات داناتر شده‌اند. كشورهاي جنوب و جنوب غربي آسيا، در تقسيم بندي جهاني در زمره كشورهاي كمتر توسعه يافته قرار گرفته‏اند. اين كشورها، با ويژگي هاي جغرافيايي، اقتصادي و جمعيتي متفاوت در توسعه زير ساخت هاي اطلاعاتي هم متفاوت عمل كردند. كشورهاي جنوب، شامل بنگلادش، بوتان، هند، مالديو، نپال، پاكستان و سريلانكا، با جمعيتي بالغ بر 3/1 ميليارد نفر و كشورهاي تركيه، عراق، سوريه، ايران، ازبكستان، كويت و در غرب آسيا با جمعيتي حدود 300 ميليون نفر در اين دو ناحيه از جهان براي ايجاد جامعه ا طلاعاتي تلاش هاي گسترده‌يي را آغاز كرده‌اند، به طوري كه بعد از چين يكي از بازارهاي پرمشتري جهان محسوب مي‌شوند.» ”دكتر زارعيان” در بخشي ديگر از مقاله‌ي خود در خصوص زيرساخت‌هاي جامعه اطلاعاتي در جنوب غربي آسيا مي‌افزايد: « كشورهاي مورد بررسي در سال 2001 ميلادي، با مجموع 8/77 ميليون خط تلفن ثابت در حال كار و 4/31 ميليون مشترك تلفن همراه ، 5/7 درصد دارندگان خطوط تلفن ثابت و 3 درصد از مشتركين تلفن همراه را در جهان تشكيل مي‌دهد. در همين سال ضريب نفوذ تلفن ثابت در منطقه، 4/13 ، تلفن همراه، 7/11 و اينترنت 5/2 بوده است. كه نسبت به سال 2000 ميلادي به ترتيب 10 و 11 درصد رشد داشته است؛ اما رشد اينترنت در اين سال‌ها بالاي 50 درصد بوده است. از سوي ديگر ضريب نفوذ تلفن ثابت در اين منطقه در سال 1990 ميلادي 4/7 بوده است. كه در عرض 10 سال 90 درصد رشد يافته است. در اين سال، در كشورهاي مورد بررسي تلفن همراه و اينترنت مورد استفاده قرار نمي‏گرفته است. شتاب توسعه مخابرات در بخش تلفن ثابت و همراه در كشورهاي مورد بررسي قابل تأمل است و هنوز به جز دو كشور كويت و تركيه در ساير كشورها، زمان انتظار براي دريافت تلفن ـ همراه و ثابت ـ طولاني است، هر چند تعداد افراد در انتظار در فاصله سال 2000 تا 2001 ميلادي كاهش يافته است . جدول شماره 3 شاخص هاي جامعه اطلاعاتي در كشورهاي مورد بررسي در سال 2000 را نشان مي‌دهد.» ”دكتر زارعيان” در ادامه با اشاره به موفقيت كشورهاي منطقه در توسعه فيبرنوري، تاكيد مي‌كند: «يكي از اجزاي اصلي زير ساخت ارتباطي در جامعه اطلاعاتي شبكه انتقال است. ماهواره، كابل‌هاي نوري و مسي، راديو و مايكروويو شبكه انتقال كشورها را مي‌سازد. كه در بين اين چهار وسيله «فيبرنوري» جديدترين و مؤثرترين است. تا قبل از بكارگيري فيبرنوري در شبكه انتقال مخابرات، يك زوج سيم مسي با قدرت انتقال يك خط تلفن، وسيله اصلي انتقال بود. اما هم اكنون فيبرنوري كه يك تار مويي از جنس شيشه است؛ امكان انتقال هزاران خط تلفن، ديتا و تصوير بطور همزمان را فراهم مي كند و مشكلات سيم مسي را هم ندارد. اين قابليت عظيم باعث شد، تا اين صنعت در دو دهه اخير پيشرفت قابل ملاحظه اي داشته باشد و به عنوان بك بن ( پي بستر) شبكه‏هاي اطلاع رساني يا جامعه اطلاعاتي معرفي شود. هم اكنون با توجه به همين قابليت ، شبكه انتقال بين المللي و داخلي اكثر كشورهاي جهان ، فيبرنوري است و پروژه هاي مهمي در سطح بين الملل اجرا شده است . اگر كشورهاي توسعه يافته در زمينه ارتباطات و فناوري اطلاعات به موفقيت هاي غير قابل مقايسه با ساير كشورها دست يافته‌اند، نتيجه توسعه زيرساخت ها يا شبكه‏هاي انتقال بوده است. توسعه‌اي كه در اين كشور ها از آغاز دهه 1990 ميلادي آغاز شده است. در حال حاضر ظرفيت شبكه انتقال را تا 100 برابر افزايش داده ، به نحوي كه انتقال اطلاعات به صورت چند رسانه اي درباند پهن ممكن شده است ، نتيجه اين توسعه ، كاربرد فناوري ارتباطات و اطلاعات در جامعه بوده است . در اين زمينه « فيبرنوري » نقش اصلي را داشته است.» ”زارعيان” ادامه داده است: «آمار ضريب نفوذ تلفن شهري و روستايي هميشه براي همه كشورها موجود نيست، هر چند داده هاي موجود نشان مي‌دهد كه نسبت ضريب نفوذ تلفن شهري به روستايي 13 به 5/1 در اين منطقه است. ضريب نفوذ روستايي در مقايسه با متوسط ضريب نفوذ تلفن شهري بيانگر اين است كه نواحي روستايي به ميزان كافي مورد حمايت قرار نمي گيرند . هر چند ضريب نفوذ روستايي بهترين راه بررسي مسأله نيست. زيرا در آمد در نواحي روستايي پايين بوده و هزينه نصب يك خط تلفن بسيار بالاتر از شهرهاست. واقعي‌تر اين است انتظار داشته باشيم، تلفن‌ها در مناطق روستايي، مشترك باشد. يعني يك خط تلفن به صورت همگاني مورد استفاده ساكنان يك روستا قرار گيرد . البته اين نوع تلفن با تلفن هاي همگاني شهري متفاوت است. يكي ديگر از راه هاي اندازه گيري ، دسترسي خطوط تلفن خانگي زياد در روستاهاست. يعني در خانه‏ها تلفن وجود داشته باشد. كه اگر هر دو روش مد نظر باشد ، مي‏توان گفت 60 درصد از موقعيت‌هاي روستايي در جنوب غربي آسيا به نوعي به خدمات مخابراتي دسترسي دارند. در هند، دسترسي به تلفن از طريق تلفن هاي پانچاياب روستايي علي رغم جمعيت زياد روستانشين، فراهم شده است. در ايران از طريق دفاتر مخابرات روستايي ، دفاتر مشترك پست و مخابرات و مراكز سوئيچ كم ظرفيت بيش از 83 درصد مردم روستايي به تلفن دسترسي دارند. در حال حاضر 37 هزار روستا يا 80 درصد روستاهاي بالاي 100 نفر جمعيت در ايران ، داراي ارتباطات مخابراتي هستند كه در سال جاري 20 درصد باقيمانده هم به شبكه ارتباطي كشور وصل خواهند شد. پيش بيني مي شود تا سال 2008 ميلادي همه روستاهاي ايران داراي ارتباط باشند.دسترسي به خدمات تلفن همچنين در اثر توسعه سريع خدمات تلفن همراه در روستاها گسترش يافته است . اين توسعه با كمك تلفن همراه معمولي و تلفن همراه روستايي امكانپذير است. شبكه هاي بدون سيم در سالهاي اخير ، توسعه ا رتباطات روستايي را شتاب بخشيده است. ايران همچنين مي خواهد از طريق تلفن همراه روستايي ، بيش از يك ميليون تلفن به روستائيان واگذار كند. تجربه ايران در اين زمينه مي تواند مورد استفاده كشورهاي منطقه به ويژه پاكستان و ازبكستان كه داراي جمعيت زياد روستايي هستند قرار گيرد.» ”زارعيان” در خصوص زير ساخت جامعه اطلاعاتي در ايران تاكيد مي‌كند: «در ايران هر چند زيرساخت جامعه اطلاعاتي در اين بخش مطلوب نيست، ولي وزارت پست و تلگراف و تلفن در توسعه زير ساخت برنامه كاملي را به مخابرات ايران ابلاغ كرده است و انتظار مي‌رود 2 سال آينده با كامل شدن شبكه فيبرنوري كشور شرايط مطلوب توسعه ICT فراهم شود. از سوي ديگر دولت ايران با مديريت شوراي اطلاع رساني از يك سال گذشته طرح تكفا يا كاربرد ارتباطات و فناوري اطلاعات در توسعه ملي را به اجرا گذاشته است. براساس اين طرح همه نهادها، وزارتخانه ها و سازمان‌ها موظف به كاربرد ارتباطات در برنامه‏هاي توسعه خود شده‌اند ؛ در همين مدت كوتاه آثار اين برنامه قابل ملاحظه است.» ”دكتر زارعيان” در پايان مي‌افزايد: «جمعيت ساكن در جنوب غربي آسيا براي دستيابي به اينترنت تلاش مي‌كند، هر چند هنوز در آغاز راه قرار دارند، تلفن همراه به سرعت در حال گسترش است و پيش بيني مي شود تا 5 سال آينده از تلفن ثابت پيشي‏گيرد. قدم‌هاي اوليه براي توسعه ارتباطات و رسيدن به جامعه اطلاعاتي در جنوب غربي آسيا، با استفاده از فناوري فيبرنوري برداشته شده، اما قدم‌هاي محكم‌تر با باز كردن بازارهاي مخابراتي روي بخش خصوصي برداشته مي‌شود كه برخي كشورها اين حركت را شروع كرده‌اند‌. كه از نتايج اين كار توسعه تلفن همراه و اينترنت در يك زمان كوتاه بوده است. هر چند پتانسيل كامل بخش خصوصي براي تأمين نيازهاي مخابراتي كشور مورد بررسي به جز تركيه به كار گرفته نشده است، اما اگر دولت‌هاي منطقه تعهد خود را براي آزاد سازي بخش مخابرات و دسترسي جهاني حفظ كنند، مي‌توانيم انتظار پيشرفت بيشتري داشته باشيم. هر چند كه دولت‌ها بايد انگيزه لازم براي بخش خصوصي به ويژه در نقاط كمتر سودده را فراهم كنند. كشورهاي منطقه بايد از تجربيات تركيه درخصوصي سازي، هند در نرم افزار، ايران در توسعه روستايي و پاكستان در تغيير ساختار استفاده كنند و زير ساخت جامعه اطلاعاتي در كشورشان را قوي سازنند. بديهي است محتوي در جامعه اطلاعاتي به عهده متوليان زيرساخت مخابرات نيست.» انتهاي پيام