آخرين دور مذاكرات جاري ايران ـ اروپا در زمينه‌ي فعاليت‌هاي هسته‌يي كشورمان با انتشار توافق‌نامه‌ي مشترك ايران با سه كشور اروپايي به نقطه‌اي مشخص رسيد؛ در حالي‌كه مسوولان مربوطه، بطور مداوم از عدم عدول از خطوط قرمز نظام و اصول كشور در اين مذاكرات سخن مي‌گويند، برخي كارشناسان، اين دوره از مذاكرات را مبهم و برخي نيز توافق‌نامه‌ي مشترك منتشر شده را نشانه‌اي از به رسميت شناخته‌شدن حق ايران از جانب اروپا مي‌دانند. از جمله مسايل مطرح‌شده در اين توافق‌نامه‌ي مشترك، بحث ارائه‌ي تضمين از جانب طرفين براي تعهدات‌شان است؛ در اين زمينه ايران، تضمين عيني و اروپا، تضمين قاطع را براي گارانتي تعهدات‌شان برگزيده‌اند؛ بحث بر توافق‌نامه‌ي منتشر‌ شده بطور جزئي و كل جريان مذاكرات و توافقات با اروپا بطور كلي محور گفت‌و گوهاي خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا) با پيروز مجتهدزاده، رسول منتجب‌نيا، حميدرضا ترقي و عباس صفايي‌فر را شامل مي‌شود كه “توافق با اروپا، در بوته‌ي نقد“ حاصل اين گفت‌و گوهاست كه در پي مي‌آيد: ** مجتهدزاده: خط قرمز اصلي ما تعليق دايم بود كه در توافقات اخير هيچ چيز درباره‌ي آن گفته نشد مجتهدزاده با اشاره به توافقات اخير ميان كشورمان و اروپا گفت: خط قرمز اصلي ما نه توقف غني سازي بوده و نه تعليق آن، خط قرمز اصلي ما تعليق دايم بوده كه در اين توافقات اخير هيچ سخني از آن به ميان نيامده است. پيروز مجتهدزاده، استاد دانشگاه و رييس موسسه‌ي يوروسيويك لندن در گفت‌وگو با خبرنگار سياسي ـ خارجي خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا) درباره‌ي توافق اخير ايران و اروپا، داده‌ها و دستاوردهاي طرفين اظهار داشت: در ابتدا بگويم كه با كمال تاسف بايد به اطلاع برسانم كه من نيز مانند همه‌ي ناظران دانشگاهي در ارتباط با مسايل مورد مذاكره، درباره موارد مورد مذاكره، تضمين‌ها و مسايلي از اين دست به كلي سردرگم شده‌ام. وي افزود: متاسفانه توضيحاتي كه از جانب مذاكره كنندگان ايراني، آژانس و منابع اروپايي ارايه شده هيچ كمكي به روشن شدن موضوع نمي‌كند و ظاهرا هر دو طرف تصميم دارند با به كار بردن اصطلاحات حاشيه‌يي و مسايل غيرضروري اذهان را از اصل موضوع و متن مذاكرات منحرف كنند؛ من نيز چاره‌اي ندارم كه چون ساير ناظران تا زمان روشن شدن جزييات بيشتر صبر نمايم. رييس موسسه‌ي يوروسيويك لندن در نقد توافقنامه‌ي اخير بين ايران و اروپا گفت: در مباحثات و گفت‌وگوهايي كه پيش از اين انجام مي‌شد توضيحات بسياري در خصوص خط قرمزهاي ايران به ميان مي‌آمد و در اظهارات اخير مقامات مسوول و توافقنامه‌ي مورد بحث نيز اين موارد ذكر مي‌شد؛ ولي يك مساله مطرح نشده است كه همان خط قرمز اصلي ما و در حقيقت تنها خط قرمز ما مي‌باشد. اين استاد دانشگاه افزود: توجه داشته باشيد كه مساله و خط قرمز ما توقف يا تعليق غني سازي نبوده و ما همه پذيرفته بوديم كه با توجه به فضاي ايجاد شده از جانب آمريكا و اسراييل بايد به گونه‌اي تعليق را بپذيريم. در اين ميان خط قرمز ما تنها يك كلمه بود و آن تعليق دايمي بود كه مطلقا چه در متن توافقات و چه در اظهارات مقامات هيچ سخني از آن نرفته بود. سابق بر اين بحث اين بود كه اگر تعليق را براي مدتي هم بپذيريم زير بار كامل آن نخواهيم رفت؛ حتي دولت آقاي خاتمي هم رسما اعلام كرد كه چيزي به نام تعليق دايم را قبول ندارد. مجتهدزاده همچنين ادامه داد: حال چنانچه امروز تعليقي دايم در بخشي صورت گرفته باشد اين سوال پيش مي‌آيد كه مجوز پذيرش چنين مساله‌اي از كجا گرفته شده است؟ وي در ادامه اظهار داشت: در اين ميان از همه چيز سخن گفته شده؛ مگر حرف اصلي و محوري كه بايد به آن اشاره مي‌شد. اين گونه كه مي‌توان از مجموع مباحثات استنباط نمود تعليق در بخشي از تكنولوژي مربوط به اورانيوم به صورت دايمي پذيرفته شده است و چنان چه اين استنباط صحيح باشد بايد بگويم كه اين توافق توافقي يكسره به ضرر ايران و غيرقابل قبول است كه اتحاديه‌ي اروپا توانسته با زيركي ضمن تحميل آن به ما به نتيجه‌ي مورد نظرش هم رسيده باشد. وي ادامه داد: در توافقات بحثي درباره‌ي اتحاديه‌ي اروپاي مستقل از آمريكا شده است كه بايد بگويم چنين مفهومي به هيچ عنوان و مطلقا صحت ندارد؛ چرا كه در عمل بر همگان عيان شد كه اروپا در اكثر موارد با هماهنگي آمريكا با ما برخورد مي‌كرده است. اين استاد دانشگاه با اشاره طرز غلط برخورد برخي مقامات با منتقدين گفت: در حال حاضر ما در حساس‌ترين بخش مذاكرات قرار داريم؛ حال اگر بخواهيم هم نكات اصلي را به نحوي بيان نكنيم، هم مسايلي عجيب و غريب را مطرح كنيم و هم به منتقدان و ناظران هشدار سكوت دهيم، برخوردي مطلقا غلط كرده‌ايم كه به هيچ وجه در شان مذاكره كنندگان يك كشور نيست. مجتهدزاده در ارتباط با دو واژه‌ي ”تضمين عيني“ و ”تضمين قاطع, كه در خصوص تعهدات ايران و اروپا و در توافقنامه‌ي اخير دو طرف آمده است افزود: باز هم بگويم كه ما متاسفانه هيچ اطلاع دقيقي از كيفيت تضمين‌ها يا تعهدات دوطرف نداريم و باز بايد در انتظار بمانيم؛ متاسفانه ظاهرا مذاكره كنندگان و دستگاه ديپلماسي ما به كلي متوجه اين مساله نيستند كه پس از اجلاس سپتامبر اعتمادسازي ديگر وظيفه‌ي ما نيست. رييس موسسه‌ي يوروسويك لندن همچنين اظهار داشت: دقت داشته باشيد كه پس از اجلاس سپتامبر گزارش جناب دبيركل آژانس انرژي اتمي كه صرف نظر از برخي لغات خاص كه خوراك‌هاي تبليغاتي عده‌يي خاص است حاوي دو محور تشكر از همكاري‌هاي ايران و بري ساختن ايران از هرگونه اتهام فعاليت غيرصلح آميز بود، ديگر اعتمادسازي از جانب ايران تكميل و ظرفيت آن پر شد. وي در ادامه افزود: اين در حالي بود كه اروپا به هيچ يك از وعده‌هاي بيانيه‌ي تهران عمل نكرد، ما آن را موبه‌مو اجرا كرديم؛ بنابراين حال ديگر آنها بايد اعتماد سازي كنند، نه ما، آنها بايد تضمين قاطع دهند، نه ما؛ ولي گويا مذاكره كنندگان و دستگاه ديپلماسي ما به اين نكته‌ي اساسي كه مدت زيادي است كه زمان اعتمادسازي ايران به پايان رسيده توجه و دقت نكرده‌اند. اين استاد دانشگاه همچنين با تاكيد بر اين كه ديگر اروپايي‌ها بايد براساس اعمال قبيح گذشته‌شان براي تعهدشان به ما گارانتي دهند گفت: من همان زمان بيانيه‌ي تهران نيز هشدار دادم كه اگر ما يك سانتيمتر از مواضع‌مان كوتاه بياييم آنها كيلومترها جلو خواهند آمد و از ما خواهند گرفت؛ يعني اگر ضعفي نشان دهيم آنها منتظر نخواهند ماند. مجتهدزاده همچنين افزود: اين بحث داوطلبانه باعث شد كه مساله به حقي براي طرف مقابل ما تبديل شود، باز هم دستگاه ديپلماسي و مذاكره كنندگان ما توجه ندارند كه اگر آنها مي‌نويسند و متعهد مي‌شوند كه بسياري مسايل حق مسلم ماست به اين دليل است كه همه حرف است و در درون تهي است و در حقيقت چيزي به همراه ندارد. وي در ادامه اظهار داشت: اين بحث داوطلبانه خيلي مهم است؛ اين يعني اروپايي‌ها خود مي‌دانند كه خواسته‌شان در خصوص تعليق از ما غيرقانوني است، ولي لاجرم براي حفظ ظاهر هم كه شده از ما مي‌خواهند داوطلبانه دست به خودكشي بزنيم! حال اين كه مسوولان ما بحث نداشتن جنبه‌ي حقوقي اين مساله را مطرح مي‌كنند به چه معناست؟ ما كه داريم خواست آنها را اجرا مي‌كنيم و خودكشي را انجام مي‌دهيم. اين استاد دانشگاه درباره‌ي آينده‌ي اين توافقات ادامه داد: حقيقتا پاسخ به چنين سوالي دشوار است؛ چراكه ما نه تنها با گزارشات اخير روشن نشديم كه بر سردرگمي ما افزوده شد. رييس موسسه‌ي يوروسويك لندن در پايان گفت: سوال بنده اين است كه آيا تعليق غني سازي اورانيوم در كشور براي هميشه پذيرفته شده و اگر چنين بوده با چه مجوزي چنين پذيرشي صورت گرفته است؟ ** منتجب نيا‍ :‌ بايد در پي اين توافقنامه كار ديپلماتيك صورت گيرد منتجب نيا با اشاره به توافقنامه‌ اخير ايران و اروپا با ابراز اين عقيده كه ايران از مواضع‌ گذشته‌اش كوتاه آمد افزود: براي نتيجه گيري از اين توافق نامه بايد كار ديپلماتيك مداوم صورت گيرد. رسول منتجب نيا، عضو مجمع روحانيون مبارز، در گفت‌وگو با خبرنگار سياسي ـ خارجي خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا) درباره توافقنامه اخير ايران و اروپا، داده‌ها و دستاوردهاي دو طرف اظهار داشت: آنچه كه از مجموع توافق بين ايران و سه كشور اروپايي مي‌توان استنباط كرد، اينكه بالاخره جمهوري اسلامي ايران در مواضع‌اش نسبت به ادامه غني سازي اورانيوم، استفاده از سوخت هسته‌يي و ادامه چرخه سوخت هسته‌يي كوتاه آمد. وي افزود: در اين ميان آنچه كه مسلم و قطعي است اينكه ايران فعلا چرخه سوخت هسته‌يي‌اش را متوقف كرده، حال نام اين توقف را مي‌توان داوطلبانه يا غير آن گذاشت؛ ولي عملا تفاوت چنداني با توقف الزام آور حقوقي ندارد، چرا كه شما هنگامي كه امري را متعهد مي‌شويد، حال چه داوطلبانه باشد، چه غير آن؛ متعهد شده‌ايد و لذا ايران در اين عرصه مجبور شد به خواست و پيشنهادات اروپايي‌ كه اهداف آمريكا را دنبال مي‌كرد، تن دهد. اين عضو مجمع روحانيون مبارز در ادامه گفت: اروپايي‌ها طي اين توافقات اخير، قول داده‌اند كه همكاري‌ها را در زمينه‌هايي با ما گسترش دهند، از سويي اين قول آنها هيچ ضمانت اجرايي ندارد و از ديگر سو نيز توجه داشته باشيد كه هيچ گاه اروپا صلاح خود را رها نمي‌كند تا منافع ما را تامين سازد، آنها هر عملي كه مي‌كنند در راستاي تامين هرچه بيشتر منافع شان است. منتجب نيا ادامه داد: هر چند كه ما در مجموع كوتاه آمده‌ايم، ولي اشكالي ندارد، چرا كه بايد در نهايت تسليم حقايق شد، نبايد به صورت شعارگونه در همه زمينه‌ها ايده آليستي با مسائل برخورد نماييم. فعلا كه حقيقت اين است كه آمريكا اين توفيق را يافته تا كشورهاي غربي، صنعتي و قوي را به خود و عليه ما بسيج سازد. در اين عرصه چنانچه وادهيم خسارات بسياري متوجه مان خواهد شد. وي همچنين افزود: در حال حاضر راه عاقلانه اين است كه با توجه به واقعيات تصميم گيري نمائيم، اشكالي كه در اين زمينه وجود دارد بر برخي مقامات و تريبون‌هاست كه اندكي پيش از اين، شعارهايي بدون پشتوانه عملي دادند كه امروز بايد آنها را ناديده بگيريم، ما آن موقع هشدار داديم كه چنين شعارهايي را كنار گذاريد و واقعيات را در نظر داشته باشيد. منتجب نيا در ادامه در ارتباط با دو واژه‌ "تضمين عيني" و "تضمين قاطع" كه در توافقنامه ايران و اروپا درباره تعهدات ايران و سپس اروپا، ذكر شده است، گفت: در حال حاضر آنچه كه در واقعيات خارجي ملموس است، توقف چرخه سوخت ماست كه كاملا علني و مشهود است و اين همان تضمين عيني است كه همگان ناظر و شاهد آن هستند؛ ولي آنچه را كه اروپا تضمين نموده، تضميني اخلاقي است؛ نه حقوقي و قراردادي، آنها مي‌توانند به اشكال مختلف اين تضمين شان را تفسير و در قالب منافع‌شان اجرا نمايند، حال آنكه چنين توانايي خواسته يا ناخواسته از ما سلب شده است. وي در خصوص آينده اين توافق اظهار داشت: چنانچه بر اين توافق و در پي آن كار سياسي و ديپلماتيك صورت گيرد و افكار عمومي، بخصوص كشورهاي عضو شوراي حكام و ساير دولت‌ها را با خود هماهنگ سازيم، چنين توافقي براي آينده‌مان مفيد خواهد بود، ولي اگر جوسازي‌هاي آمريكا ادامه يابد، شعارها بر جاي خود باقي بماند و شوراي حكام نيز همان مواضع سابق را اتخاذ نمايد، آنچه براي ما مسجل و مسلم است شكست خواهد بود. اين عضو مجمع روحانيون مبارز در پايان افزود: اگر اعتراف نمائيم كه از مواضع‌مان كوتاه آمده‌ايم، اشكالي ندارد، ولي بايد با تمام توان سعي نمائيم تا اين كوتاه آمدن را در راستاي اعتماد سازي بيشتر تفسير نماييم و به همگان اعلام مي‌نماييم كه باز هم ايران پاپيش گذاشت و اين مساله را در افكار عمومي جا بيندازيم. ** ترقي: انتظار داشتيم پرونده هسته‌يي ايران در آژانس عادي شود هنوز توقعات ملت ما برآورده نشده و ما انتظار داشتيم كه پرونده هسته‌يي ايران در آژانس بسته شود و به صورت يك پرونده عادي در آيد. حميدرضا ترقي، دبير سياسي حزب موتلفه اسلامي در گفت‌وگو با خبرنگار سياسي ـ خارجي خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا) اظهار داشت: براساس آن چه كه از مفهوم توافق بين ايران و اروپا بر مي‌آيد، حق ملت ايران در رابطه با دستيابي به فن آوري هسته‌يي به رسميت شناخته شده و تعليق غني سازي هم در سقف زماني مذاكرات كه حداكثر سه ماه است مورد تاكيد قرار گرفته است. وي ادامه داد: اين تعليق براساس همان متن حالت الزامي ندارد، بلكه داوطلبانه از طرف ايران است. دبير سياسي حزب موتلفه اسلامي با اشاره به همكاري‌هاي ايران تاكنون گفت: انتظار داشتيم كه آنها اعتماد كافي و لازم را به صلح آميز بودن فعاليت هسته‌يي ما پيدا مي‌كردند، ما مي‌توانستيم غني سازي را شروع كنيم، اما متاسفانه اين انتظار تحقق پيدا نكرده و خسارت سنگيني در اثر اين تعليق به ما وارد مي‌شود كه نمي‌توان خيلي به تعهدات اروپايي‌ها هم پايبند بود و اطمينان داشت كه آنها در انجام تعهداتشان جدي هستند و باز تحت تاثير فشار آمريكا قرار نمي‌گيرد. وي در پاسخ به اين كه نقد اساسي بر اين توافق چيست و آينده آن چگونه است؟ گفت: توافق به مسايل آينده بستگي دارد و در اين مقدمه ايران توانسته حق جمهوري اسلامي را در دستيابي به فن آوري هسته‌يي تثبيت كند و به رسميت بشناسد كه اين قدم خوب و مثبتي است در اين مساله؛ ضمن اين كه چون چرخه سوخت با تضمين اصلي در اين مباحث و توافق ديده مي‌شود به نظر مي‌رسد ايران در اين رابطه توفيق خوبي پيدا كرده، اما اين كه ما همه خواسته‌هايمان تحقق پيدا كند هنوز انجام نشده و اين سه ماه آينده نقش بسيار موثري در نهايي شدن اين پرونده دارد. وي تاكيد كرد: مهمترين اشكال وارد بر پرونده همين است كه ما ولو داوطلبانه عليرغم اين كه مجلس براساس طرح پيشنهادي دولت را به شروع و ادامه غني سازي ملزم كرده اما اين تصميم اگر با مخالفت مجلس روبرو نشود ممكن است به تاييد برسد و اگر مجلس مصرانه از دولت بخواهد كه اين تعليق داوطلبانه را رها كند و غني سازي اورانيوم را شروع كند، طبيعتا هيات نمي‌تواند اين نظر را به صورت قطعي دنبال كند. ترقي در خصوص تضمين عيني و تظمين قاطع مورد توافق ايران و اروپا گفت: تضمين‌ها به عملكرد بعدي‌شان بستگي دارد؛ اگر قدم‌هاي بعدي كه در رابطه با ضمانت اجرايي اين تفاهم است از طرف اروپايي برداشته شود و نشان دهند چه در رابطه با تجارت جهاني چه در رابطه با برخورد با منافقين و چه در رابطه با تعهدات ديگري كه در اين تفاهم نامه داشتند قدم بر مي‌دارند و وارد عمل مي‌شوند، مي‌توانيم اميدوار باشيم كه اين مساله تضميني دارد، اما اگر اين تعهدات را آنها شروع نكنند و انجام ندهند ايران به تعهد خودش براي تعليق موقت و داوطلبانه عمل كرده و در حال حاضر در حال پلمپ كردن تاسيساتش است تا اين تضمين را به آنها نشان دهد. وي يادآور شد: اما اگر آنها به تعهداتشان عمل نكنند، نشان دهنده اين است كه تضمين آنها تضمين قابل قبولي براي ما نخواهد بود. ** صفائي‌فر: توقف غني سازي قاطع‌ترين تضمين ايران به اروپا بود آنچه بين ايران و اروپا امضا شد، به نوعي خواسته‌هاي اروپا در شش ماهه اخير بود. عباس صفائي‌فر، ‌دبير انجمن دفاع از آزادي مطبوعات در گفت‌وگو با خبرنگار سياسي ـ خارجي خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، در خصوص توافق ايران و اروپا گفت: در واقع پس از ارائه جمع بندي تقاضاها به مقامات عالي كشور بود كه در آنجا تصويب شد كه پذيرفته شود؛ چرا كه با پذيرش اين مساله كشور از يك بحران جدي‌تر نجات پيدا مي‌كند. وي افزود: عاقلانه هم همين روش بود، چرا كه به هر حال ما در شرايط موجود راهي جز پذيرش اين مساله نداشتيم. اما اينكه گفته مي‌شود امتيازات براي ايران در نظر گرفته شده يا اروپا، خيلي روشن نيست و مهمترين مسئله اين است كه كشور فعلا از يك چالش و بحران جدي رها شده، اما اين شروعي است كه در واقع خاتمه‌اش با رعايت همه آن موازيني است كه بايد پي‌گرفته شود. به اعتقاد وي، بايد ساختار كشور قدري از حيث حركت به سوي رفاه اقتصادي،‌ اجتماعي، سياسي، فرهنگي،‌ باز شدن فضاي عمومي جامعه، رعايت حقوق و آزادي‌هاي فردي و اجتماعي متفاوت شود. صفايي‌فر افزود: به نظر مي‌رسد اگر اين موارد واقعا رعايت شود، در آينده وضعيت بهتري خواهيم داشت. دبير انجمن دفاع از آزادي مطبوعات تصريح كرد: در اين مرحله مساله حل شده به نظر مي‌آيد و در اين مساله مهم امتياز خاصي به ايران داده نشده، چنانچه امتياز خاصي را هم اروپا دنبال نبوده كه بگيرد و اين توافقاتي است در حوزه‌هاي اقتصادي و اجتماعي كه بيشتر به نفع ايران است تا به نفع اروپا. وي در خصوص تضمين عيني و تضمين قاطع پذيرفته شده از سوي ايران و اروپا گفت:‌ ايران متعهد شده است كه مساله تعليق را رعايت كند و اروپا هم متقابلا متعهد شده كه در حوزه اقتصاد انرژي به ايران ياري رساند، اما اين مساله نكات ديگري هم دارد كه پس از آشكار و علني شدنش مسائلي از قبيل رعايت مسايل اجتماعي، رعايت حقوق شهروندي، حقوق عمومي افراد جامعه، و مسايل حقوق بشر، ‌مواردي در حوزه امنيت و صلح منطقه مطرح بود،‌ اما پاره‌اي از كلمات چند پهلو هم در اين تفاهم نامه گنجانده شده كه به نظر مي‌آيد راه فراري براي هر دو طرف در هر زماني كه بخواهند فرار كنند باز باشد و بتوانند از آن واژگان تعاريف حقوقي جديدي ارائه دهند و از مسئوليت‌هايش كه دارند گريز بزنند. وي خاطر نشان كرد: در واقع توقف قاطع‌ترين تضمين ايران به اروپاست. انتهاي پيام