عزيز شامحمدي، كارشناس ارشد حقوق بينالملل و معاون سردبير هفتهنامهي همشهري ديپلماتيك(جواد وعيدي) است. وعيدي در روند تغييرات تيم هستهيي كشور جانشين حسين موسويان شد.
شامحمدي معتقد است بايد از ماجراجويي و جنجال خبري در مسئلهي هستهيي كشور پرهيز شود.
او به خبرنگار انرژي هستهيي ايسنا ميگويد:« بايد رسانه را همچون كه در فوتبال ملي كشور يار دوازدهم ميناميم و قطعا اين گونه است يار دوازدهم تيم هستهيي كشور دانست.»
اما به راستي امروز پس از گذشت دو سال كه از روند مذاكرات هستهيي ايران، سهم مطبوعات و رسانههاي گروهي از آن چقدر است؟
عزيز شامحمدي دربارهي مسئلهي هستهيي در نگاهي دروني به برنامهي صلحآميز هستهيي ايران آن را مقولهيي «توسعهيي» دانست و گفت:« دانش هستهيي در مقولهي توسعه و پيشرفت جاي دارد، اما نگاه بيروني به مسالهي هستهيي ايران نگاهي امنيتي است، با توجه به اين كه در دنياي جديد "توانا بود هر كه دانا بود" مطرح است لذا هرگونه ارتقا دانش و فناوري را نوعي مداخلهي در قدرت مدنظر قرار ميدهند و تفاوتي ندارد كه اين ارتقا در توليد گندم باشد يا دانش هستهيي.»
وي با بيان اين كه تمام فعاليتهاي حقوقي كه در اين باره صورت گرفته است، مراجع حقوقي بينالمللي بر آن صحه گذاشتهاند گفت:« اين نشان ميدهد كه هيچ انحرافي به سمت سلاحهاي هستهيي صورت نگرفته است؛ آن چه كه به ما در مسالهي هستهييمان ايراد ميگيرند، نيت ما در پيگيري اين دانش است.»
اين كارشناس ارشد حقوق بينالملل با بيان اين كه مقولهي نيت و انگيزه كه اروپا و آمريكا مطرح ميكند بحث گستردهيي است تصريح كرد:« امروز در دنيا هيچ تفكيكي در برخي كالاها وجود ندارد. مثلا، اگر شير را به يك سرباز دهيم، كالايي نظامي است و اگر يك كودك آن بخورد كالايي غيرنظامي محسوب ميشود، بنابراين بستگي دارد كه مصرف كننده اين كالا چه كسي باشد.»
شامحمدي افزود:« درباره مسالهي هستهيي ايران كشورهاي اروپايي و آمريكا مدعياند كه ما نگرانيم از اين كه ايران روزي توانايي توليد سلاح هستهيي داشته باشد اما آيا انگشت نگاري مادر بزرگي كه براي ديدن نوهاش به آمريكا ميرود بحثي امنيتي است، آيا منع فروش هواپيماهاي ايرباس و قطعات هواپيمايي، تحريمهاي تجاري ايران در دورهي رياست جمهوري كلينتون مبني بر منع سرمايه گذاري بيش از بيست ميليون دلار در صنايع نفت و گاز مباحثي امنيتي است؟ لذا تمام سخت گيريهايي كه از سوي اين كشورها بوده است، توسعهيي است.»
وي با اشاره به ابعاد مختلف مورد استفاده انرژي صلح آميز هستهيي و به طور كلي فناوريهاي برتر گفت:« بحث آمريكا مقابله با گسترش سلاحهاي هستهيي نيست، بلكه آنها ميخواهند اين فناوري در اختيار كشورهاي ديگر نباشد. به عنوان مثال آمريكاييها از هنديها خواسته بودند كه فناوري هستهييشان را كنار بگذارند و اگر روزي با پاكستان درگير شدند، آمريكا خود به هند بمب و سلاح هستهيي خواهد داد.»
وي گفت:« بنابراين سختگيري آنها در اعمال محدوديت براي كشورها در دستيابي به فناوري صلح آميز انرژي هستهيي، صرفا منوط به ايران نميشود.»
وي ادامه داد:« برزيل، هند و آفريقاي جنوبي طرف يك دعوايي بودند كه مقابل خود شركتهاي دارويي آمريكايي و اروپايي را داشتند و محل مناقشه اين بود كه اين كشورها (برزيل، هند و آفريقاي جنوبي) داروهاي ارزان قيمت ايدز را توليد ميكردند و در اختيار مبتلايان قرار ميدادند، شركتهاي دارويي آمريكايي و اروپايي در سازمان تجارت جهاني عليه آنها اقامهي دعوا كردند كه اين كشورها انحصار تجاري ما را شكستهاند و ما نميتوانيم هزينههايي تحقيق و توسعهمان را جبران كنيم، در مقابل استدلال اين سه كشور اين بود كه جان مردم كشورشان درخطر است، چرا كه درحال حاضر در آفريقاي جنوبي تعداد زيادي از كارمندان اين كشور به ايدز مبتلا هستند، بنابراين مساله اين است كه ايران و يا هر كشور ديگري حق ندارند به فناوريهاي برتر دست پيدا كنند كه به واسطهي آن قدرت آن كشورها افزايش يابد.»
وي در پاسخ به اين سوال كه يكي از ايرادات اروپا و آمريكا به ايران در داشتن فناوري صلح آميز هستهيي اين است كه ايران پروسهي توسعه يافتگي و صنعتي شدن را طي نكرده است لذا اين فناوري با وجود ذخاير نفت و گاز ايران توجيه اقتصادي اجتماعي ندارد گفت:« زماني ما در كشور قادر به ساخت سد نبوديم اوايل انقلاب شش نفر به لندن اعزام شدند تا دكتراي سد سازي بگيرند اما هر شش نفر را باز گرداندند، اما بعد از بيست سال سدهاي زيادي را توانستيم به دست متخصصان داخلي بسازيم، صنعت مقولهيي است كه بايد در آن با آزمون و خط پيش رفت.»
شامحمدي گفت:« اگر در صنعت متالوژي را مورد استفاده قرار ميدهيم، اوج اين علم در دانش هستهيي است يعني اوج مولفههايي كه يك توليد صنعتي دارد را ميتوان در دانش هستهيي يافت.»
وي گفت:« اگر امروز سخت گيريهاي زيادي را نسبت به مسالهي هستهيي كشور شاهديم به اين دليل است كه اين فناوري از پيشرفت بالايي در ايران برخوردار است و مسالهي ايران شبيه به ليبي نيست. ايران به دليل محدوديتها و تحريمهاي اقتصادي- اطلاعاتي كه در دنيا با آن مواجه است براي شروع كار هر سه روش در غنيسازي اورانيوم نيروگاه آب سنگين، سانتريفوژ و ليزر را مورد بررسي قرار داد و اتفاقا از هر سه راه به نتيجه رسيد و توانست به طور كلي دانش چرخهي هستهيي را به دست آورد.»
شامحمدي گفت:« اروپا و آمريكا به خوبي درك ميكنند كه نوع توسعهي صنعتي ايران برخلاف آن چه كه گفته ميشود، اصلا نظامي نيست، حتي كارخانجات نظامي ما كالاهاي غيرنظامي توليد ميكنند در حالي كه در اروپا و به ويژه آمريكا بالعكس است.»
وي در ادامهي اين گفتوگو با اشاره به اظهارات اخير دبير شوراي عالي امنيت ملي مبني بر اين كه در صورت اعمال تهديد و زور عليه ايران در مسير فعلي سياستهاي هستهيي تجديدنظر ميكنيم گفت:« استنباط من از اظهارات ايشان اين است كه وي شوراي امنيت سازمان ملل را به چالش نطلبيده است بلكه صحبت او اين است كه شوراي امنيت مبنايي براي ترساندن كشورها نيست، بلكه محلي است براي رسيدگي به تخلف و نقض قوانين بينالمللي و وقتي ما در چنين مسيري قرار نداريم بنابراين ترسي از ارجاع به شوراي امنيت هم نداريم.»
وي با بيان اين اعتقاد كه آمريكا به مسالهي هستهيي ما فارغ از رژيم سياسي و حكومتيمان مينگرد گفت:« در زمان رژيم شاه هم قرارداد استفاده از انرژي صلح آميز هستهيي بسته شد، اگر قرار داد توليد بومي انرژي هستهيي بود اين حرف درست بود كه بگوييم آنها نسبت به رژيم و سيستم سياسي ايران حساس هستند، اما اين گونه نيست، بلكه مساله اين است كه قدرت يك صندلي يك نفره است. ايالات متحده به همان دليل كه با فرانسه بر سر بوئينگ و ايرباس درگير است به همان دليل هم بر سر مسالهي هستهيي با ايران درگير است.»
وي افزود:« آمريكا در منطقهي خاورميانه با ايراني مواجه است كه نه تنها استانداردهاي او را قبول ندارد بلكه در حال ايجاد استانداردهاي جديدي است كه براساس آنها گوشها و چشمهاي زيادي را در دنيا به خود جلب كرده است.»
شامحمدي با طرح اين سوال كه اگر روند فناوري صلح آميز هستهيي ادامه يابد آيا صنعت و توليد داخلي ما دگرگون نميشود؟ و يا ثروت و مازاد درآمد ناخالص داخلي مان افزايش نمييابد؟، اين روند قدرت توسعهيي را براي ما در برخواهد داشت كه در حال حاضر دنيا براساس همين مولفه در چرخش است.»
وي افزود:« كدام دارنده بمب هستهيي است كه در 60 سال اخير از بمب هستهيي استفاده كرده باشد؟»
اين كارشناس حقوق بينالملل كنترل فرار مغزها را در ارتباطي تنگاتنگ با مسالهي هستهيي كشور دانست و گفت:« دانش هستهيي ايران كاملا غيرنظامي است و بي نهايت در بخشهاي مختلف امتداد يافته است كه شايد در فرصت كوتاه پاسخ ندهد، اما در ميان مدت و بلندمدت نتايج بسيار موثر و استراتژيكي را براي كشور خواهد داشت.»
وي با تاكيد دوباره مبني بر اين كه برنامهي هستهيي ايران موضوعي توسعهيي است گفت:« براساس NPT كشورهاي عضو حق دارند از مزاياي دانش و تكنولوژي هستهيي استفاده كنند و توليد هستهيي بومي داشته باشند، بنابراين قصد كشورهاي اروپايي و آمريكا از ارجاع پروندهي هستهيي ايران امنيتي كردن اين مساله است.»
شامحمدي با بيان اين كه ارجاع مساله هستهيي ايران به شوراي امنيت براي آمريكا و اروپا دو فايده در بر دارد گفت:« اول اين كه به جاي اجماع بين 35 كشور عضو شوراي حكام، حداكثر بين 15 كشور بايد اجماع ايجاد شود و دوم اين كه اروپا و آمريكا از اين بحث در آژانس كه گفته ميشود مخالفت اين كشورها با ايران دعواي بين شمال و جنوب است، رها ميشوند.»
اين كارشناس حقوق بينالملل با تاكيد بر اين كه آژانس بينالمللي انرژي اتمي براي اجراي معاهدهي NPT به وجود آمده است گفت:« اگر بنا باشد عضوي با رعايت همهي موازين باز هم تحت فشار قرار گيرد در واقع اقدامي بر ضد آژانس و NPT است، نه لزوما ايران و به نوعي فلسفهي تشكيل اين سازمان از بين خواهد رفت. آمريكا اگر در جنگ عليه عراق سازمان ملل و شوراي امنيت را ناديده گرفت قصد دارد در مسالهي هستهيي ايران آژانس بينالمللي انرژي اتمي را ناديده بگيرد. لذا چين و روسيه دلايل محكمي براي مخالفت با اقدامات آمريكا بر عليه ايران دارند، اين دو كشور با رويكرد يك جانبه گرايي آمريكا مخالفند.»
اين كارشناس افزود:« آمريكا يقين داشت كه در شوراي امنيت نميتواند براي حمله به عراق قطعنامهيي را صادر كند، لذا بدون رجوع به شوراي امنيت به عراق حمله كرد.»
وي در ادامهي گفتوگوبا ايسنا تصريح كرد:« در اين مسير منفعت ايران در اين است كه راه خود را مبني بر شفاف سازي و مذاكره با آژانس ادامه دهد.»
شامحمدي در خصوص برخي اظهارات مبني بر خروج از NPT در صورت تهديد و ارجاع پرونده به شوراي امنيت گفت: « تصور نميكنم در آن چه تا به حال براساس سياست و مصلحت اجرا شده است، تجديدنظر شود، مگر آن كه طرف مقابل تغيير رويكرد دهد.»
وي ابرازعقيده كرد:« ايران بايد با آژانس تا جايي كه اختيارات آژانس بر اساس NPT قرار دارد، همكاري كند.»
شامحمدي با بيان اينكه اگر پرونده هستهيي ايران به شوراي امنيت اجرا شود به معناي اخراج ايران از NPT است خاطر نشان كرد:« ما به عنوان يك عضو NPT تمام مقررات آن را رعايت كردهايم در حالي كه يكي از اعضاي ديگر آژانس دائم در برابر اجراي تعهدات و مقررات از سوي ايران فرياد كافي نيست، كافي نيست سر ميدهد، بنابراين در صورت ادامه و اجراي خاص اهدافش، اين رفتار او به معناي اخراج ما از آژانس خواهد بود.»
وي درپاسخ به اينكه اگر به تعبير شما ايران از NPT اخراج شود، اقدام بعدي او چه خواهد بود گفت:« معتقدم در آن مرحله هم، تنها مذاكره است كه ميتواند به دو طرف ايران و آژانس براي حل اين موضوع كمك كند.»
اين كارشناس حقوق بين الملل افزود:« ارجاع پرونده ايران به شوراي امنيت نقطه ضعفي براي آژانس و NPT است؛ چرا كه آژانس فلسفهي وجودياش را از دست خواهد داد و به نوعي NPT يك عضو خود را اخراج كرده است.»
شامحمدي گفت:« معتقدم پرونده هستهيي ايران با مذاكره شروع شده و با مذاكره ادامه خواهد يافت.»
وي گفت:« ايران در بحث هستهيي در حال انجام اقدامي استراتژيك مبني براينكه جامعه بينالمللي تنها آمريكا نيست و بالعكس، است. ايران اجازه نخواهد داد NPT و پروتكل الحاقي مخصوص ايران ايجاد شود، اين به نفع جامعه جهاني هم نميباشد.»
شامحمدي با اشاره به روند ادامهي مذاكرات هستهيي ايران با سه كشور اروپايي گفت:« قطعا مذاكره ادامه خواهد يافت و معتقدم روند بررسي پروندهي هستهيي ايران طولاني مدت است و صرفا موانعي بر سر راه وجود دارد كه پروندهي هستهيي ايران تا وقتي كه در آژانس و NPT است، باز است؛ ما عضو NPT هستيم و تا زماني كه برنامهي هستهييمان را دنبال ميكنيم با آژانس رفت و آمد خواهيم داشت، تلاطمهاي سياسي پيرامون اين مساله جنجالي بيش نيست. در پروندههايي ديگر كه در شوراي حكام بررسي شده است و به مراتب تخلفات آن بيش از ايران بوده است، از دستور كار شوراي حكام خارج شده است و اگر ايران هم به لحاظ سياستهاي منطقهيي و سيستم سياسياش مورد بحث براي كشورهاي قدرتمند نبود، مسالهي هستهيي ايران هم به سرعت از دستور كار خارج ميشد.»
وي با بيان اينكه در نگاهي واقع بينانه زمينهي حقوقي و فني ارجاع ما به شوراي امنيت وجود ندارد، اما به لحاظ سياسي اين امكان هست، گفت:« در صورت ارجاع به شوراي امنيت مهم اين است كه چه قطعنامهيي و در چه سطحي تصويب خواهد شد و اگر فرض بدبينانهيي را نسبت به تصميم شوراي امنيت درباره ايران در نظر بگيريم، ايران در مرحلهي نخست ملزم به اجراي قطعنامههاي شوراي حكام خواهد شد.»
وي در ادامهي اين گفتوگو دربارهي انعكاس اخبار مربوط به مسالهي هستهيي كشور از رسانههاي داخلي گفت:« معتقدم انعكاس رسانهيي پروندهي هستهيي بسيار بينظم است، هر سردبير، گزارشگر، خبرنگار و عكاس بايد در ارسال و ارايهي مطلب تهيه شدهاش، ابتدا به اين سوال پاسخ دهد كه اين مطلب چه كمكي به مسئلهي هستهيي خواهد كرد.»
انتهاي پيام