هرچه از پايان جنگ تحميلي فاصله مي‌گيريم كارمان در اين زمينه به دو جهت مشكل‌تر مي‌شود،يكي بحث مخاطب‌يابي و ديگري از باب موضوع‌يابي.كه واقعا هر دو اين‌ها ما را به چالش بسيار بزرگي مي‌كشاند. به گزارش سرويس«فرهنگ و حماسه»خبرگزاري دانشجويان ايران(ايسنا)،مطلب فوق بخشي از اظهارت سعيد علاميان سردبير فصلنامه فرهنگ پايداري در مورد وضعيت موضوعات مربوط به دفاع مقدس در مطبوعات است. وي مي‌گويد:در بحث مخاطب‌يابي،روي صحبت من با نشريات خاص دفاع مقدس با رويكرد متنوع است، چرا كه نشريات تخصصي با رويكرد نظامي پژوهشي مخاطبان مخصوص خود را دارند كه البته محدود به افراد نظامي و يا دانشجويان و دانش‌پژوهان نظامي است. مباحث اين نشريات در سطح دانشكده‌هاي نظامي و دافوس و .. است و هدفشان كمك به بالا بردن معلومات نظامي و انتقال تجربيات بسيار گران و ارزشمندي است كه از جنگ هشت ساله به دست آمده است. به گفته علاميان،اما مخاطب‌يابي در نشريات دفاع مقدس با رويكرد عام نظامي، فرهنگي وهنري پيچيده‌تر از اين است، چون حالا ما علاوه بر نسل جنگ قرار است با نسل جنگ نديده هم ارتباط بر قرار كنيم و اين ارتباط،‌ در سوژه‌يابي‌ها و اتخاذ زبان كارآمد اهميت مي‌يابد. وي اظهار مي‌دارد: جنگ در ماهيت موضوع خوشايند و دلنشين نيست، ولي همين موضوع چون در كشور ما جنبه دفاعي داشت، در بطن خود زيبايي‌هايي در ابعاد انساني و معنوي داشت كه مي‌تواند در ادبيات ما تاثير عميق بگذارد. اين فرهنگ منحصر در جنگ هشت ساله است،يعني نظير آن نه قبل و نه بعد اين مقطع هشت سال يافت نمي‌شود. اما در عين حال مانند چشمه‌اي است كه هر چه از آن بنوشيد زوال ندارد و براي نوشندگان هميشه تازه و گواراست. هنر ما اين است كه مخاطبانمان را به اين چشمه زلال برسانيم. علاميان ادامه مي‌دهد: دفاع مقدس مردم ما انباشته از فداكاري و از خودگذشتگي است، جوانان ما در اين دفاع در واقع يك زورآزمايي تمام عيار را با همه قدرت‌هاي بزرگ قرن بيستم گذراندند و بر آنها غالب شدند. اين پيروزي با سلاح و تجهيزات نظامي به دست نيامد. بلكه فداكاري و جانبازي بهترين جوانان ما، آن را كسب كرد. وي اين را هم مي‌گويد كه رساندن اين معنا به نسل جديد و جنگ نديده نياز به ادبياتي با طراوت و زبان تازه دارد و مطبوعات بايد بيش از همه با اين زبان آشنا باشند. حجت‌الاسلام زكريايي مسوؤل صفحه جبهه و جنگ رونامه جمهوري اسلامي نيز مي‌گويد: تاريخ دفاع مقدس براي برخي تبديل به «باري به هر جهت شده است»، در حالي كه جزو درخشان‌ترين برگ‌هاي تاريخ كشور محسوب مي‌شود و به نظر مي‌رسد آنچنان كه بايد و شايد، براي اين بخش از تاريخ كشور توجه خاصي مثل ساير بخش‌ها نمي‌شود. وي يادآور شد: عراق زماني به ايران حمله كرد كه ارتش ايران از هم پاشيده شده بود و سپاه و نيروهاي مردمي در حال خنثي كردن توطئه‌هاي دشمنان انقلاب در مناطق مختلف كشور بودند، اما روحيه ايثار و اعتقادات ملت ايران اجازه نداد دشمن بر خاك كشورمان مسلط شود. حجت‌الاسلام زكريايي با تاكيد بر شناخت ارزش‌هاي دفاع مقدس و سپس انتقال آنها به نسل جوان و آيندگان اظهار داشت:ارزش‌هاي دفاع مقدس زماني تجلي پيدا مي‌كنند كه مشخص شود،چگونه با نيرو و سلاح كم در مقابل انبوهي از امكانات و لشكرهاي مجهز عراق مقاومت كرديم و يا چگونه مدافعان خرمشهر، ارتش عراق را بيش از 30 روز در پشت دروازه‌هاي خرمشهر زمين‌گير كردند.؟ وي ادامه داد:خانواده‌هايي كه يك يا چند شهيد تقديم اسلام و دفاع از كشور كرده‌اند، جزو ارزش‌ها و سرمايه‌هاي ملي محسوب مي‌شوند كه بايد همواره از آنها با افتخار ياد و بهره‌برداري كرد. حجت‌الاسلام زكريايي گفت: هيچ كس جرات تحريف تاريخ درخشان كشورمان را ندارد،مگر اين كه به جاي انجام اقدامات سازنده براي بهره‌برداري از تجارب دوران دفاع مقدس، به دنبال مسائل حاشيه‌اي باشيم. وي با ابراز تاسف از نبود اراده قوي براي تكميل و ثبت كامل همه وقايع دوران دفاع مقدس گفت: تا زماني كه اين وقايع كاملا ثبت و ضبط نشوند، برگ‌هاي زرين دفاع مقدس ناقص خواهند ماند و ما در مقابل سوالات متعدد آيندگان حرفي براي گفتن نخواهيم داشت. حجت‌الاسلام‌ زكريايي در اين راستا اظهار داشت: شهيداني همچون سردار سرلشگر پاسدار احمد كاظمي و سپهبد اكبر آقابابايي، گنجينه ارزش‌ها و فداكاري‌هاي رخ داده در دوران دفاع مقدس بودند كه مي‌توانستند در مورد شهيداني ديگري همچون شهيد باكري، شهيد زين‌الدين، شهيد خرازي و غيره حرف‌هاي زيادي بزنند كه متاسفانه به غير از چند سخنراني و تصوير، چيز ديگري از اين شهيدان بزرگوار بر جاي نمانده است. وي تصريح كرد: چيزي كه در سينه رزمندگان و فرماندهان دفاع مقدس وجود دارد،متعلق به مردم و آيندگان است، پس بايد هرچه زودتر اين خاطرات و وقايع بازگو شوند،قيام سيدالشهداء (ع) 1400 سال پيش اتفاق افتاد،‌اما همچنان زنده است،چون راويان بسياري آن را ثبت كردند و ماندگار شد و اكنون نوبت همه مردم است تا در راه تكميل برگ‌هاي زرين تاريخ دفاع مقدس تلاش كنند. حجت‌الاسلام زكريايي يادآور شد:خبرنگاران فعال در عرصه دفاع مقدس و صفحات جبهه و جنگ روزنامه‌ها در اين راستا وظيفه مضاعف و حساسي دارند و اگر به رسالت خويش عمل نكنند، بايد در مقابل ملت و شهيدان پاسخگو باشند؛ به شرطي كه امكانات لازم در اختيار آنها قرار گيرد. وي تصريح كرد: قيام عاشورا اسلام را بيمه كرد و خاطرات 8 سال دفاع مقدس نيز مي‌تواند انقلاب را بيمه كند و آن را به سر منزل مقصود برساند. وي تصريح كرد: بسياري از جوانان با مطالعه خاطرات جبهه‌ها و شهداء از آنها استقبال مي‌كنند، بنابراين مي‌توان از شهدا براي آنها الگوسازي كرد تا بتوانند خود را با آرمان‌هاي شهداء بيشتر وفق دهند. حجت‌الاسلام زكريايي ادامه داد: بايد از طريق منطقي، حوادث دوران دفاع مقدس را به جوانان بازگو و نهادينه كنيم تا مثلا قبول كنند، وقتي شهيد «حسين خرازي» مي‌خواست وارد پادگان شود، چون دژبان او را نمي‌شناخت، از شهيد خرازي خواست سينه‌خيز برود و اين شهيد هم بدون اينكه خود را فرمانده لشگر معرفي كند، به دستور دژبان عمل كرد. اين نشانه‌اي از نوع برخورد با زيردست است و اين مديريت والاست كه مديران امروزي بايد آن را ياد بگيرند. وي اظهار داشت: در بحث انتقال ارزش‌هاي دفاع مقدس، متاسفانه برخي موازي كاري‌ها نيز انجام مي‌شود كه ادامه آن نتيجه مطلوبي در پي نخواهد داشت، چون تمركز اقدامات و بودجه‌ها به مراتب نتيجه درخشان‌تري نصيب ما مي‌كند. وي گفت: از نوجوان 13 ساله تا پيرمرد در دفاع مقدس سهم داشتند؛ در كدام جنگ دنيا سراغ داريم نوجوان 13 ساله براي دفاع از كشور خودش را به زير تانك بياندازد و پيرمرد 80 ساله بر سر حضور زودتر در خط مقدم با فرزندش بحث كند؟. حجت‌الاسلام زكريايي با اشاره به برخي فعاليت‌هاي انجام گرفته در زمينه ثبت وقايع دوران دفاع مقدس گفت: متاسفانه در برخي كتاب‌هاي مربوط به دفاع مقدس تحريفاتي مشاهده مي‌شود كه همان تحريف تاريخ است و ممكن است به دليل ناقص بودن اطلاعات نويسنده باشد. وي ادامه داد: كافي است فردي با غرض ورزي كتاب تحريف شده‌اي در مورد دفاع مقدس بنويسد، آن وقت ديگر كار از كار گذشته است. به گفته وي،صفحات دفاع مقدس روزنامه‌ها مثل تاريخ عمل مي‌كنند و چون هر كدام از شهداي دوران دفاع مقدس جزوي از تاريخ محسوب مي‌شوند، بايد در ثبت خاطرات آنها تلاش مضاعفي صورت گيرد و هر كس تعلل كند، به نوعي خيانت كرده است. دكتر مسعودي،استاد ارتباطات دانشگاه علامه طباطبايي نيز با اشاره به صفحات دفاع مقدس روزنامه‌ها اظهار داشت: ما به لحاظ كيفي نياز به يك نوع موج‌آفريني در اين صفحات داريم كه بايد در ادبيات خيلي پررنگ‌تر از سياست باشد. وي اظهار تاسف كرد كه علي‌رغم تمام تلاش‌هاي انجام شده،هنوز شاهد نوعي محفل‌گرايي يا همان «گروه‌گرايي» هستيم كه چند نفر آثار خود را چاپ مي‌كنند و از آثار ديگران غافل مي‌مانند و هنوز خيلي از افراد هستند كه علاقه‌اي به چاپ مطالب خود در نشريات ندارند،ولي يادداشت‌هاي بسيار ارزشمندي در اين زمينه وجود دارند كه با يك ويرايش مي‌توان آثار شاهكاري در عرصه دفاع مقدس به دنيا عرضه داشت و متاسفانه هنوز اين مساله مورد غفلت واقع مي‌شود. وي جايگاه نشريات تخصصي در حوزه دفاع مقدس در كشور را خيلي كوچك دانست و گفت: چون اين حوزه داراي يك فرهنگ با مجموعه‌اي از آداب و رسوم است و فرهنگ هميشه پاسخي است به پرسش‌هاي ما براي زندگي كردن؛ پس ما اين فرهنگ را نه فقط در لحظات بحراني و جنگ، بلكه در لحظات شادماني براي شيرين زندگي كردن مي‌توانيم استفاده كنيم، چرا ما بايد فقط در عرصه‌هاي كلان مثل لحظات بحراني و حوادث طبيعي آن را به كار ببريم.؟ دكتر مسعودي ادامه داد: كار در عرصه دفاع مقدس ستايش برانگيز است و فرهنگ جبهه و دفاع مقدس، فرهنگ ارزشمندي است كه بايد گسترش و ادامه يابد تا هر روز به برخي داشته‌ها و سرمايه‌هاي بهتري در اين زمينه دست يابيم. وي عدم توجه به فرهنگ دفاع مقدس چه از طرف مسولاني كه درگير كارهاي روزمره و استراتژيك خود هستند و چه از طرف ديگران كه درگير هر برنامه استراتژيكي و راهبردي و كوتاه مدت و تاكتيكي در سازمانها هستند را معضلي دانست كه بايد در رفع آن كوشيد. به گفته دكتر مسعودي، به همان نسبتي كه پتانسيل براي نوشتن مقالات علمي داريم و هيچ‌گاه جز چند سال اخير از آنها استفاده به جايي نكرده‌ايم، بايد از آن در عرصه فرهنگ و داد و ستد فرهنگي آثار دفاع مقدس استفاده كرده و تبادل نظر كنيم و از طريق تعاملي كه با كشورهاي ديگر هم از لحاظ فرهنگي و هم مذهبي داريم، اين آثار را به دنيا نيز عرضه كنيم. وي يادآور شد:با ادبيات دفاع مقدس مي‌توانيم شخصيت‌هاي شهدا و امام شهيدان حضرت امام خميني (ره) را بهتر و بيشتر بشناسيم. پس در اين راستا بايد از تحريريه‌هاي قوي وغني برخوردار باشيم كه به خبرگزاري‌هايي كه به مراكز انديشه چون دانشگاه‌ها متصل هستند، وصل شده و يا از سايت‌هاي تخصصي خود دانشگاه‌ها و مدارس كه گرايش به اين سمت دارند، استفاده كرد. همچنين به حمايت از وبلاگ‌هايي پرداخت كه براي نشر ارزش‌هاي دفاع مقدس كمك‌هاي مادي و امكانات مطالعاتي خود را در اختيار افراد قرار مي‌دهند. دكتر مسعودي يادآور شد: فرهنگ دفاع مقدس بايد در رفتار جلوه‌گر باشد،خواسته‌هاي مردم تنها با مطالعه كردن در اين زمينه محقق نمي‌شود، نگاه مردم و خانواده‌هاي شهدا به مسولان است و مسولان نمادهاي همين فرهنگ هستند. وقتي كه اين فرهنگ با همه زيبايي‌ها از اتاق كار تا مسير رفت و آمد و محل زندگي عملا نشان داده مي‌شود، نسل جديد نيز اين فرهنگ را مي‌پذيرد. وي گفت:امتزاج فرهنگ جنگ و فرهنگ پساجنگ ظرفيت‌هاي خاص خود را دارد و هدايت فكري و فرهنگ و ادبيات جنگ از مهمترين دستاوردها در اين حوزه هستند كه خود ناشي از دور شدن عملي ما از آن نظريه‌هاي فرهنگي و عملي است. محمدعلي آقاميرزايي، دبير سرويس بخش بسيج و دفاع مقدس و ويژه‌نامه «سروقامتان» روزنامه جوان نيز مي‌گويد: به نظر من،هم از نظر كيفيت و هم از نظر كميت در اين عرصه دچار بحران‌هاي جدي هستيم و اگر متوليان امر چاره‌اي جدي نينديشند، آينده‌ خوبي براي صفحات دفاع مقدس نمي‌بينم، از بحث كيفيت كه بگذريم حتي در مبحث كميت هم دچار چالش‌هاي جدي هستيم. فقط چند روزنامه‌ هفته‌اي نيم صفحه يا اندكي بيشتر و كمتر در صفحات مياني خود به مقوله‌ دفاع مقدس مي‌پردازند و روزنامه‌نگاران بسياري كه در اين زمينه استخوان خورد كرده و وقت بازدهي سودمند آنان بود، به دلايل مختلف از جمله مسايل اقتصادي يا اعتقادي از كار مطبوعاتي دفاع مقدس كناره گرفته‌اند. به اعتقاد وي، نگاه سليقه‌اي برخي مديران مسوول يا متوليان فرهنگ دفاع مقدس و عدم به كارگيري مشاوران كارآمد از ديگر معضلات اين عرصه است كه سبب مي‌شود هر كه در اين راه قدم برمي‌دارد دچار مشكلات بسيار شود. ابتدا ما بايد تكليف خودمان را با اين صفحات روشن كنيم. آيا فقط مي‌خواهيم براي خالي نبودن عريضه و از باب اينكه ما هم به اين موضوع عنايت داريم اين مطالب را به چاپ مي‌رسانيم يا قصد داريم فرهنگ غني دفاع مقدس را به مخاطبان عرضه كنيم؟ آقاميرزايي اظهار داشت: بعد از پايان جنگ تحميلي،عده‌اي به سهو يا عمد بر آن شدند تا به بهانه اين كه مردم خسته شده‌اند و نياز به آرامش دارند، فرهنگ غني دفاع مقدس را كه مطبوعات يكي از زير شاخه‌هاي آن است را به فراموشي بسپارند، بنابراين با كمترين حمايت اين كار عظيم را به خود روزنامه‌ها و نشريات و فعالان آن سپردند كه عمدتا اين دوستان هم دو گرايش عمده يافتند يا چنان از جنگ نوشتند كه فقط بوي باروت و خون از آنها به مشام مي‌رسيد و يا چنان بر شيريني آن افزودند كه دل مخاطب را زد. دفاع مقدس مقوله‌ي باارزشي است كه شيريني خاص خود را دارد و حتي اگر ذره‌اي بخواهيم اين شيريني را بيشتر كنيم، قافيه را باخته‌ايم. وي اظهار داشت: نكته ديگر را هم بايد تذكر دهم؛ مطبوعات در زمان جنگ و صلح دو كاركرد كاملا مجزا دارند. در زمان جنگ مطبوعات و تمام رسانه‌ها بايد به شكلي منتشر مي‌شدند تا جوان‌ها تهييج شوند و با كوبيدن بر طبل حماسه جبهه‌ها را پر نگاه دارند در اين دوره خصوصيت شعاري برخي مطالب بسيار طبيعي بود و حتي لازمه كار در آن دوره. ولي در زمان صلح و روزنامه‌نگاري بايد كاملا از شعار دادن دوري كند و بر حقايق مسلم تاكيد كند. روزنامه نگاران در اين دوره با گفتن از حقايق و تلخي‌هاي جنگ هم مي‌توانند مخاطب را آگاه كنند و هم مواد خامي براي هنرمندان تهيه كنند. آقاميرزايي گفت: امروز جوانان و نوجوانان ما از آن حماسه بزرگ چقدر اطلاع دارند؟. در حالي كه برخي كشورها هنوز پس از جنگ‌هاي جهاني اول و دوم به شكل‌هاي مختلف از حماسه‌هاي آن دوران براي مردمانشان مي‌گويد و محققين هر روز به ابعاد تازه‌تري از آن جنگ‌ها دست مي‌يابند. معتقدم بايد متوليان و مديراني فرهنگي اين عرصه به جوانان مستعد و به ويژه با تجربه‌هاي اين عرصه ميدان دهند و واقعا از تمام امكانات بهره ببرند تا فرهنگي غني دفاع مقدس كه اتفاقا با امنيت ملي ما گره خورده و مي‌تواند بسياري از مشكلات امروز جامعه را حل كند را در جامعه گسترش دهند و نهادينه كنند. حسيني‌راد، دبير گروه ادب و هنر و صفحه «عشقستان» روزنامه قدس نيز مي‌گويد:به طور كلي از مشكلات صفحات دفاع مقدس روزنامه‌ها مي‌توان به دور شدن از اين صفحه اشاره داشت؛‌ حركتي كه ممكن است از ديدگاه مخاطبان به سمتي جلوه كند كه زياد توجيه ندارد. از ديد بعضي از افراد، پرداختن به مسايل دفاع مقدس ديگر ضرورت چنداني ندارد، در حالي كه واقعا اين طور نيست و در حال حاضر دست‌اندركاران با خانواده‌هاي شهدا و ايثارگران و مشكلات ريز و درشت آنها آشنا هستند كه بايد براي حل اين مشكلات چاره‌اي انديشيد. وي افزود: بزرگترين درد ما فراموشي است. ما به درد فراموشي گرفتار شده‌ايم، اين درد از مغز شروع شده و كم كم تمام پيكره جامعه را فرا مي‌گيرد. حسيني‌راد در عين حال اظهار داشت: اگر چه از تعداد نشريات مربوط به دفاع مقدس كاسته شده است، اما نشرياتي هم هستند كه گام‌هاي موثري در حوزه دفاع مقدس برمي‌دارند. وي با اشاره به پررنگ‌تر شدن نگاه تخصصي به مرور زمان در اين زمينه گفت:دست‌اندركاران اين حوزه‌ مي‌دانند چنانچه بخواهيم كاري ماندگار در اين زمينه انجام دهيم،بايد كاري كيفي انجام شود و كتاب‌ها و عناويني در اين حوزه‌ بايگاني ‌شوند كه داراي انديشه‌اي عميق از اين نشريات باشند. حسيني‌راد همچنين با اشاره به حمايت سازمان‌هاي مربوطه و متولي دفاع مقدس از اينگونه نشريات گفت: حمايت‌ها زماني كارساز و مفيد است كه از كانال مديراني عبور كند كه آگاه به اين مسائل هستند و در حيطه‌ ادبيات و هنر دفاع مقدس فعاليت داشته باشند. وي خواستار حضور كارشناساني در اين سازمان‌ها شد كه علاوه بر آگاهي به مسايل فرهنگي جامعه، دست‌اندركار امور هنري نيز باشند و به شكلي با مقوله امور نويسندگي ارتباط پررنگ و مستقيمي داشته و در واقع خود نويسنده باشند تا بهتر حمايت كنند. اين حمايت با همان مقدار بودجه مشخصي كه در كانال و مسير درست خود قرار مي‌گيرد نيز صورت مي‌پذيرد، پس نتيجه و خروجي كار در واقع كارهاي شايسته و بهتري است كه مخاطب آنها را بهتر بپذيرد. وي اظهار كرد: مي‌توان با نگاهي واقع بينانه‌تر با واقعيت‌هاي دفاع مقدس رو به رو شد و در حوزه‌ ادبيات دفاع مقدس فعاليت كرد. حسيني‌راد با اشاره به كتابي در موضوع دفاع مقدس كه نويسنده آن با موضع‌گيري‌هاي منفي زيادي روبرو شد، گفت: اگر ما با نگاهي واقع‌بينانه به اين مسئله نگاه كنيم، مي‌توانيم رابطه موفق‌تري با مخاطب خود و مسائلي كه در آن دوران اتفاق افتاده برقرار كنيم. اگر يك سويه به اين مقوله نگاه كنيم تجربيات به دست آمده در اين زمينه در تاريخ دفن مي‌شوند. وي با اشاره به نوع نگاه به اين مقوله ادامه داد: نگاه به مقوله‌ي جنگ يك نگاه خاص بوده و اين نگاه به دليل عدم فرهنگ‌سازي مناسب در جامعه است. حسيني‌راد در ادامه ابراز عقيده كرد:مهمترين نهادي كه مسئول انتقال فرهنگ دفاع مقدس به نسل جوان است، آموزش و پرورش است چون اين سازمان اولين نهادي است كه در حيطه كار با نسل جوان و نوجوان ما قرار دارد.آموزش وپرورش، فرهنگ، معارف و ارزش‌هاي دفاع مقدس را بايد بهتر از هر زماني به نسل جوان انتقال دهد و رسانه‌هاي فراگير نيز به خصوص صدا و سيما هم چنين رسالت بزرگي در اين زمينه دارند. وي گفت: كودكان ما به انيميشن توجه زيادي دارند و ما با اين تكنيك مي‌توانيم در زمينه‌ دفاع مقدس يك ابزار آموزشي را براي فرزندانمان نمايش دهيم. حسيني‌راد تصريح كرد: از اين به بعد اين ضرورت‌ها بايد مقداري هم براي مسئولان صدا و سيما و هم آموزش و پرورش روشن‌تر بيان شود، چون اگر دوران دفاع مقدس و افراد آشنا با اين دوران را از دست دهيم هرگز دوباره آن را به دست نمي‌آوريم. انتهاي پيام