... در اين بخش نيز ادامه نظرات كارشناسان و مسوولان درباره طرح هدفمند کردن يارانهها آمده است؛ طرحي كه با توجه به گستردگي بحث در جامعه و پيامدهاي مثبت و منفي آن، توجه اذهان عمومي را به خود جلب کرده است و با وجود ضرورت اجراي آن به عنوان "جراحي بزرگ اقتصادي كشور"، در نحوه اجرا و سياست گذاري آن اختلاف نظر وجود دارد.
به گزارش خبرگزاري دانشجويان ايران(ايسنا)، منطقه چهارمحال و بختياري، در اين گزارش با بررسي پيامدهاي مثبت و منفي طرح هدفمند کردن يارانهها، نحوه اجراي اين طرح بيان ميشود.
* با اجراي طرح هدفمند كردن يارانهها کشور حداقل با تورم50 درصدي مواجه ميشود*
به گزارش ايسنا، نماينده مردم شهرستان بروجن در مجلس شوراي اسلامي نيز در خصوص اين طرح گفت: پيش از اين ساختار اقتصادي جامعه، به گونهاي بود كه عدالت به معني واقعي كلمه محقق نشده و شكاف طبقاتي بين اقشار مختلف مردم ايجاد شده بود از طرفي با عنايت به شعار عدالت خواهي دولت به نظر مي رسيد بايد دست به اقدام زد.
سيروس برنا افزود: با انجام تستهاي متعدد، طرح تحول اقتصادي در دستوركار دولت قرار گرفت، اين طرح، لايحهها و بخشهاي مختلف هفتگانهاي را شامل ميشد که يكي از بخشهاي مهم آن هدفمند كردن يارانههاست، در اين راستا دولت اقدام به ارائه لايحهاي با همين عنوان به مجلس هشتم کرد که مجلس نيز با برگزاري بيش از 50 جلسه كارشناسي با دعوت از كارشناسان مختلف و دستگاههاي اجرايي، كار بسياري روي اين لايحه انجام داد به طوريکه در چند هفته اخير اين لايحه طبق روال متعارف در دستور كار مجلس قرار گرفت و نمايندگان مجلس با دقت تمام در حال بررسي مفاد مندرج در اين لايحه هستند.
وي تصريح کرد: يكي از اهداف اجراي اين طرح، توزيع عادلانه درآمد و ثروت بين اقشار و دهكهاي مختلف است از طرفي وجود شرايط ظرفيت و بسترهاي لازم براي عملياتي کردن اين لايحه از محورهاي عمده اجراي اين طرح است که آموزش مسوولين، مديران و كارشناسان و ارتقاء دانش و بينش آنها و تدوين آيين نامههاي اجراي لايحه را ميطلبد، اين در حالي است که به نظر ميرسد در چنين شرايطي براي اقشار جامعه دغدغههايي به وجود آيد.
برنا ادامه داد: اگر چه اجراي لايحه هدفمند كردن يارانهها كه بعد از تصويب تبديل به قانون در برنامه زمان بندي 5 ساله خواهد شد، بايد به فال نيك گرفته شود و در دراز مدت و ميان مدت قطعاً آثار مثبتي به بار خواهد آورد اما بدون ترديد در كوتاه مدت نگرانيهايي وجود دارد يعني پيش بيني ميشود با اجراي اين طرح، کشور دست كم با تورم50 درصدي مواجه شود به نظر ميرسد دولت بايد قبل از اين، اقدام به واقعي نمودن قيمتهاي مختلف به ويژه حاملهاي انرژي و كالاهاي اساسي كند از طرفي بايد پرداختهاي لازم به دهكهاي پايين جامعه داده شود تا جلوي چنين تورم متحملي گرفته شود.
وي افزود: براي ايجاد آرامش رواني مناسب در جامعه بايد از تورم احتمالي پيشگيري شود که در اين راستا دو راهكار پيشنهادي وجود دارد كه ميتوان با گنجاندن آن در لايحه يا به صورت متمم از تورم کاذب پيشگيري کرد يکي دولت بعضي دريافتيها مانند قبوض برق، آب و گاز را قبل از واريز به حساب مردم برداشت كند يعني با توجه به اينکه شهروندان عادت كردهاند پولي که دستشان ميآيد به سختي صرف هزينه هاي خود ميكنند، اگر دولت قبل از رسيدن پول به دست مردم آن را بردارد به نظر ميرسد بر كم و كيف برنامه تاثيرمثبت داشته و آثار تورمي آن كاهش پيدا كند از طرفي همه افراد بايد از كالا و خدماتي كه در سطح جامعه وجود دارد، به صورت هدفمند برخوردار شوند که اين اقلام كم نيستند و دولت بايد كالاها را از مهم به غير مهم به چند گروه تقسيم كند و براي اجراي لايحه هدفمند كردن به تدريج از يك گروه شروع كند و به تدريج همه گروهها را در بر گيرد تا به اقشار جامعه فشار وارد نشود.
مهندس برنا گفت: ميتوان اين طرح را به صورت پايلوت در چند استان كشور كه از كشش ساختاري اداري قويتري برخوردار هستند، به صورت آزمايشي اجرا کرد.
وي در خصوص زمان اجراي اين طرح افزود: اين طرح را دولتهاي پيشين بايد آغاز ميكردند و آغازش كار خوبي است اما آنچه حائز اهميت است چگونگي اجراي آن و حركت دقيق و ظريف و سنجيده است.
وي ادامه داد: دولت براي كاهش فشار اقتصادي و پيامدهاي تورمي اجراي اين طرح راهكارهاي متعددي در قالب لايحه آورده است.
نماينده مردم شهرستان بروجن در خانه ملت افزود: هر تصميمي كه در جامعه يا هر خرده نظامي گرفته مي شود براي اين است كه بتواند نيازي را در جامعه برطرف كند و زماني راه حلي انديشيده و اجرا ميشود كه مكانيسمهاي قبلي نتوانند نيازهاي افراد جامعه را برطرف كنند بحث هدفمند كردن يارانهها نيز براي اين مطرح شده كه خرده نظام اقتصادي مدتي است ديگر نميتواند نقش خود را در جامعه به درستي ايفا كند و دولت براي اينكه اين خرده نظام بتواند در ساختار جامعه جايگاه اصلي خود را پيدا و نقش خود را ايفا کند با طرح هدفمند كردن يارانهها قصد اصلاح آنرا دارد.
وي اظهار داشت: هر طرح نو که ميخواهد عملياتي شود آثار و پيامدهاي مثبت و منفي خواهد داشت، اما آثار يک طرح به نسبت عظمت آن قابل بررسي است اجراي طرح هدفمند كردن يارانهها براي اقتصاد ايران يك ضرورت محسوب ميشود و هيچ فعال اقتصادي با اجراي آن مخالفتي ندارد و نتايج مثبت آنرا بسيار بيشتر از آثار منفي آن ميداند، پيش بيني دقيق اثرات انتقال يارانهها از حالت غيرمستقيم به مستقيم، کاري بس پيچيده و سخت و شايد هم غيرممکن باشد چراکه انجام چنين کاري نيازمند يک بانک اطلاعات دقيق و گسترده از صدها متغير اقتصادي، اجتماعي داخلي و خارجي از يک سو و يک مدل اقتصادي و اجتماعي كلان از سوي ديگر است تا رفتار متغيرهاي گوناگون اقتصادي و اجتماعي را در ارتباط با يکديگر بتوان شناسايي كرده و به شبيه سازي ارتباط ميان آنها براي زمان پس از نقدي كردن يارانهها پرداخت.
*هم اکنون70 درصد يارانهها توسط 30 درصد جامعه استفاده ميشود*
به گزارش ايسنا، نماينده مردم شهرستان لردگان در مجلس شوراي اسلامي نيز در خصوص اجراي طرح هدفمند کردن يارانهها گفت: هدفمند کردن يارانهها از زمان مجلس سوم مطرح شده و مربوط به فرد يا دولتمردان و اقتصاددانان خاص نيست.
عبدالمحمد بابا احمدي با بيان اينکه براي برقراري ثبات در نظام جمهوري اسلامي و ايجاد اميد در زندگي مردم، اجراي اين طرح لازم است تصريح کرد: دولتها پس از انجام فعاليتهاي کارشناسي و تخصصي اين طرح را به مجلس انتقال و پس از مطرح شدن در چند دوره مجلس به دليل نبود آمادگي و زيرساخت لازم، طرح انجام نشد.
وي ادامه داد: درحال حاضر اگر چه تمام زيرساختها براي اجراي اين طرح فراهم نشده اما از 9 ماه قبل اين طرح در مجلس ارائه و توسط گروه کارشناسان اقتصادي در داخل و خارج مجلس و دولتمردان بررسي شده و اکثريت نمايندگان و دولتمردان معتقدند که لايحه هدفمند کردن يارانهها را بايد عملي کرد.
بابا احمدي تصريح کرد: اين تصميم مهم بايد در هر دولتي اجرايي ميشد اما در دولت خدمتگزار دکتر احمدي نژاد مطرح شد که نشان دهنده بالاترين فداکاري از سوي دولت است زيرا در درازمدت به نفع مردم است هر چند برخي به دليل عدم آگاهي و ايجاد دغدغه از سوي دشمنان و مطرح کردن تبليغات سوء براي رسيدن به اهداف شوم خود، سعي در تضعيف روحيه مردم دارند.
به گفته وي، هدفمندکردن يارانهها به تعبير برخي از اقتصاددانان جراحي بزرگي است که در اقتصاد کشور بايد انجام گيرد و با تعامل، برنامه ريزي و هماهنگي انجام شده توسط دولت و مجلس در مدت زمان مشخص، باز گذاشتن دست دولت، مشخص نکردن دهکها براي پيشگيري از تشنج و ايجاد مشکل اجتماعي با يک مديريت صحيح، استفاده از تخصص و تجربه مديران توسط دولت انجام خواهد شد اما در صورت احساس فشار به مردم، با توجه به نياز و توقع مردم، عمل شده و با اقدامات و تعاملاتي که بين مجلس و دولت برقرار شده به نتيجه مطلوب خواهيم رسيد.
بابا احمدي با بيان اينکه هم اکنون انرژي مصرفي کشور برابر انرژي مصرفي کشور پرجمعيت چين است خاطرنشان کرد: هم اکنون 70 درصد يارانهها توسط 30 درصد جامعه استفاده ميشود و متاسفانه اقشار کم درآمد و مستضعف از يارانهها بي بهرهاند بنابراين بايد از اين نقطه قوت استفاده و منافع محرومين را ديد، از طرفي مرفهين جامعه نيز ضرري متقبل نخواهند شد چراکه آنها با مشاهده تصميم دولت براي طبقات ضعيف جامعه، از دولت توقعي نخواهند داشت.
وي در خصوص برنامه دولت براي کاهش فشار بر اقشار آسيب پذير جامعه گفت: در اجراي اين طرح دولت با شيب ملايم و حساب شده به گونهاي قدم برمي دارد که جاي نگراني براي مردم نباشد و به طور قطع دولت در اين زمينه تصميمي خارج از حدود و مصوبات اين لايحه نخواهد گرفت.
نماينده مردم شهرستان لردگان در خانه ملت ادامه داد: بدون شک تمام اقتصاددانان، موافقين و مخالفين نظام با کليت اين لايحه موافق هستند، امروز در مقايسه با فردا زمان مناسبتري براي اجراي اين لايحه است هرچند در اجراي اين طرح مشکلاتي وجود دارد اما وجود مشکل در هر سيستم و نظام به طور قطع امري طبيعي است اين در حالي است که همه نمايندگان اميدوارند با تصميمات اخير و اصلاحات انجام شده، شاهد پيامدهاي منفي آن نباشند.
وي در خصوص موفقيت يا عدم موفقيت اين طرح در کشورهاي ديگر گفت: هر کشوري برنامههاي مختص به سياست داخلي خود را دارد اما با اجراي اين طرح در کشور اميدواريم به نتايج مثبتي دست يابيم.
*افزايش سهم كالاهاي اساسي در سبد هزينه خانوار، مظلوميت بيش از پيش فرهنگ را بدنبال خواهد داشت*
به گزارش ايسنا، يک جامعه شناس و مدرس دانشگاه پيام نور شهرکرد نيز در خصوص طرح هدفمند کردن يارانهها گفت: هر تصميمي كه در جامعه گرفته ميشود براي رفع نيازهاي جامعه است بنابراين زماني راه حلي انديشيده و اجرايي ميشود كه مكانيسمهاي قبلي نتوانند نيازهاي افراد جامعه را برطرف کنند.
کيانوش ظفريان در گفتوگو با خبرنگار ايسنا افزود: خرده نظام اقتصادي در چند دهه اخير نتوانسته نقش خود را در جامعه به درستي ايفا كند و جايگاه اصلي خود را در ساختار جامعه از دست داده بنابراين دولت با هدفمندکردن يارانهها قصد اصلاح اين ساختار را دارد.
وي با بيان اينکه هر طرح نويي که ميخواهد عملياتي شود داراي پيامدهاي مثبت و منفي است افزود: آثار مثبت اين طرح بسيار بيشتر از آثار منفي آن است چراکه آثار مثبت و منفي هر طرح به نسبت عظمت آن قابل بررسي است.
ظفريان اظهار داشت: اجراي طرح هدفمند كردن يارانهها براي اقتصاد ايران يك ضرورت محسوب ميشود و هيچ فعال اقتصادي با اجراي آن مخالفتي ندارد.
وي افزود: پيش بيني دقيق اثرات انتقال يارانهها از حالت غيرمستقيم به مستقيم کاري بس پيچيده، سخت و شايد غيرممکن است چراکه انجام چنين کاري نيازمند يک بانک اطلاعات دقيق و گسترده از صدها متغير اقتصادي، اجتماعي داخلي و خارجي از يک سو و يک مدل اقتصادي و اجتماعي كلان از سوي ديگر است تا رفتار متغيرهاي گوناگون اقتصادي و اجتماعي را در ارتباط با يکديگر بتوان شناسايي كرده و به شبيه سازي ارتباط ميان آنها براي زمان پس از نقدي كردن يارانهها پرداخت، از طرف ديگر در کشور با جامعه انساني روبرو هستيم که بسياري از رفتارهاي انسان قابل پيش بيني نيست بنابراين ناچاريم به روشهاي نظري و كلي روي آوريم و صرفاً چشم اندازي نه چندان روشن از آنچه كه ممكن است به وقوع بپيوندد ارائه دهيم.
اين جامعه شناس افزود: هر طرح يا برنامهاي كه در سطح ملي يا منطقهاي اجرا ميشود پيامدهاي آشكار و پنهاني دارد که بسياري از اين پيامدهاي آشكار مناسب و برخي نيز نامناسب هستند از طرفي بعد از انجام طرح نيز اهدافي پنهان(مناسب و يا نامناسب) خود را نشان ميدهند که بعد از اجرايي شدن قانون هدفمند كردن يارانهها نمود پيدا ميکند.
ظفريان ادامه داد: نفس هدفمند شدن يارانه، اقدامي است كه دير يا زود بايد اجرا شود، اما زمينه اجتماعي بايد آمادگي اجراي آن را داشته باشد اگر طرح بر مبناي اطلاعات اشتباه و بدون زمينه پذيرش و اغناي اجتماعي به سطح اجرا برسد، آسيبهايي چون رشد چند پيشگي والدين، بزه و رشوه، رقابتهاي غيراخلاقي براي كسب منابع و مهاجرت معكوس بدون توجه به زيرساختهاي اقتصادي در شهرهاي كوچك و غيره را به همراه خواهد داشت.
وي تصريح کرد: از ديدگاه ديگر با اجراي طرح هدفمند کردن يارانهها، توزيع ثروت بين مردم اتفاق ميافتد تا قشرهاي مرفهتر و فقيرتر همه بتوانند به اندازه مساوي از اين يارانههاي دولتي استفاده کنند و افرادي كه در دهكهاي بالاي جامعه قرار دارند با استفاده از شيوههاي گوناگون نتوانند سهم بيشتري از منابع ملي ببرند.
ظفريان ادامه داد: بسيار طبيعي است كه اين طرح موافقان و مخالفاني دارد دهكهاي پايين جامعه موافق و دهكهاي بالاي جامعه مخالف آن هستند، بديهي است كه هميشه بايد منافع اكثريت جامعه را مد نظر قرار داد نظرسنجيهاي انجام شده موافقت اكثريت را با اين طرح پيشنهادي نشان ميدهد پر واضح است كه اگر به لزوم ساماندهي استفاده از منابع توجه نشود قطعاً کشور در آينده دچار مشکل شده و سرمايههاي ملي از دست خواهند رفت.
وي گفت: دادن يارانه نقدي به مردم ميتواند حس مالكيت، احساس خوشبيني بين دهكهاي پايين جامعه و به خصوص افراد بيكار و ساكن در مناطق محروم را افزايش دهد به طوري که با بالا بردن قدرت خريد، بسياري از كالاهايي كه در سبد خانوار آنها جايي نداشت را خريداري و سطح سلامت خانوار بالا رود همچنين در مردم اين احساس بوجود آيد كه آنها نيز از پول نفت استفاده مساوي نسبت به بقيه طبقات جامعه دارند.
ظفريان با بيان اينکه از ديگر آثار مثبت اين طرح ميتوان به تغيير روند جابه جاييهاي جمعيتي در کشور به صورت تدريجي اشاره کرد، خاطرنشان کرد: به دنبال اجراي اين طرح تمركز جمعيت و فعاليت در كلان شهرها متوقف و در مورد برخي از آنها حتي معكوس ميشود، مصرف حاملهاي انرژي كاهش يافته و کاهش آلودگيهاي زيست محيطي و نبود حاملهاي انرژي ارزان باعث اصلاح الگوي مصرف آنها مي شود، اين طرح در آغاز ممکن است تبعاتي منفي داشته باشد اما با گذشت زمان با پرداخت يارانه به اقشار آسيب پذير، قدرت خريد آنان در جامعه بالا خواهد رفت و حس استقلال در خانواده و فرزندان تقويت خواهد شد.
وي افزود: يكي از پيامدهاي مهم طرح هدفمند شدن يارانهها براي جامعه، به خصوص وقتي قرار نيست حقوق و دستمزدها به ازاي واقعي شدن قيمتها افزايش يابد، افزايش سهم كالاهاي اساسي (خوراك، پوشاك و مسكن) در سبد هزينه خانوار و مظلوميت بيش از پيش فرهنگ و اوقات فراغت است به طوري كه توليد صنايع، به طور قطع فرهنگ را با چالشهاي اساسي روبه رو ميكند و بيشتر افراد به فكر پر كردن سبد خوراكي خانوار هستند تا هزينه هاي ديگر.
ظفريان گفت: به دليل اينکه در جامعه معمولاً توليد برخي از كالاها كمتر از تقاضاست، پرداخت نقدي يارانه ها در جامعه باعث افزايش تقاضا ميشود که ميتواند سازوكار هزينه خانوار را به هم بريزد، افزايش درآمد بدون فعاليت صورت گرفته ميتواند منشأ يك نابساماني در هزينههاي خانواده باشد که از اين بابت تاكيد مي شود كه رشد درآمدي هر خانوار بايد به صورت تدريجي و متناسب با كار انجام شده و همراه با سطح برخورداريهاي فرد يا خانوار انجام شود در غير اين صورت نحوه هزينه كردن درآمد اضافه، هم براي خانواده و هم جامعه مضر است.
اين استاد دانشگاه ادامه داد: به طور يقين با اجرا شدن اين طرح، درآمد سرپرست خانواده افزايش مييابد و به طبع آن سطح توقع اعضاي خانواده بالا ميرود که در صورت عدم مديريت صحيح اين يارانهها يا استفاده نابجا و حساب نشده از آن تنشهايي بين اعضاي خانواده بوجود خواهد آمد هرچند در ميان مدت، افزايش درآمد با بالا رفتن تورم از بين ميرود بنابراين مديريت يارانههاي نقدي نيز خود جاي بحث دارد که به دنبال آن هر يک از اعضاي خانواده به تنهايي خود را مالك و صاحب اختيار يارانه دريافتي خود ميدانند.
وي افزود: از ديگر پيامدهاي منفي هدفمند كردن يارانهها اين است که مردم با تصور اينکه با ارائه اطلاعات غلط و نگفتن درآمد و ميزان واقعي دارايي خود ميتوانند يارانه بيشتري دريافت کنند از دادن اطلاعات صحيح خودداري ميکنند و اين به ضرر افرادي است که واقعيت را پنهان نکردهاند و سعي در ترويج راستي و درستي در جامعه دارند از طرف ديگر ممکن است با دريافت اين يارانهها افراد، ديگر تمايلي به كار كردن نداشته باشند به اين صورت كه اگر خانوار چند نفري در روستايي زندگي كنند و بالاي 400 هزار تومان يارانه بگيرند شايد به دليل شرايط خاص روستا و مخارج كم ديگر تمايلي به كار كردن از خود نشان ندهند و پديدههاي منفي اجتماعي ناشي از خانه نشيني و بيكاري دچار آن خانوارها شود.
ظفريان گفت: جامعه در قبال تغيير ناگهاني و اساسي در خورده نظام اقتصادي از خود واكنش نشان ميدهد و در واقع شوك به جامعه وارد ميشود بدين معنا كه طرح دفعتاً يك بازخورد تند اجتماعي خواهد داشت كه بي توجهي به مديريت آن ميتواند سطح اعتماد عمومي را كاهش دهد.
وي با بيان اينکه مهترين انتقاد وارد به اين طرح، افزايش ناگهاني تورم و فشاري است که در جريان اجرايي شدن اين طرح بر مردم وارد ميشود خاطرنشان کرد: هر چند پيش بينيهايي براي حل مشكلات اجراي اين طرح در نظر گرفته شده اما بدون ترديد حذف يارانهها ميتواند به شدت، زندگي اقشار مختلف را تحت تاثير خود قرار دهد اين در حالي است که هر اصلاح ساختاري در حوزه اجتماعي و اقتصادي پيامدهاي منفي و مثبتي خواهد داشت، پيامدهاي منفي آن در کوتاه مدت ظاهر ميشود و پيامدهاي مثبت آن در ميان مدت و دراز مدت بروز پيدا ميکند که اين امري طبيعي است، طرح هدفمند سازي يارانهها هم جداي از اين واقعيت نيست و قطعاً مشکلاتي ايجاد خواهد کرد اما دورنمايي شفاف دارد كه به نفع همه مردم است هر چند پذيرش آن ابتدا كمي سخت مي نمايد اما با برنامهريزي و مديريت صحيح آن ميتوان در حوزههاي اجتماعي و اقتصادي به پيشرفتهاي قابل قبولي رسيد.
انتهاي پيام