رسانه در جامعهاي اخلاقمدار كه همه با توجه به ريشههاي عميق اخلاق در فرهنگ ملي و مذهبي توقعي جز رعايت اصول اخلاقي از آن ندارند، بايد بهعنوان اصل چهارم دموكراسي كه صراحت صادقانه، بخش جدانشدني آن است و بهعنوان ديدهبان جامعه امكان رصد تمامي وقايع را به مخاطب ميدهد، بيش از هر حوزه ديگري مظهر اخلاق، عدالت و آزادگي باشد. كارشناسان ميگويند رسانهاي پيشرو است كه اخلاقمدار بوده و با رعايت عدالت در حوزه انتشار اخبار به آزادگي برسد. در اين راستا چگونگي حصول اين نتيجه نيازمند راهكارهايي است كه اساتيد دانشگاه و كارشناسان به آن اشاره كردهاند.
به گزارش خبرنگار رسانه خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا) اساتيد ارتباطات بر اين عقيدهاند كه روزنامهنگار و خبرنگار حرفهيي بايد با بيان نرم انتقاد امكان طرح موضوع و پاسخ مسوولان را فراهم كند. زيرا ميزان نقدپذيري مسوولان در دستگاههاي مختلف متفاوت است اما اين نبايد باعث تعطيل شدن رسالت روزنامهنگاري با هدف بيان حقايق شود. در اين راستا بايد ثابت كرد رسانه به دنبال رسيدن به نيت سوء و ايجاد التهاب نيست، به اين منظور ميشود از نگاه مثبت موضوع را بررسي و در خلال آن انتقادات را نيز مطرح كرد.
*رسانه اخلاقمدار و دربرگيري مطالب
يك مدرس ارتباطات معتقد است: اگر رسانه در ذات خود اخلاق را رعايت كند عملا به وظايف حرفهيي خود تن داده است زيرا رسانه حرفهيي ماهيتي اخلاقمدار دارد.
مجيد رضائيان با بيان اينكه رسانهاي كه با رعايت اصول حرفهيي در سايهي اخلاقمداري در ديد مخاطب قرار ميگيرد، رسانه پيشرو است، گفت: سنجش يك رسانه با توجه به عبور از چالشهاي پيش روي آن و در نهايت حرفهيي عمل كردن صورت ميگيرد.
او در تعريف رسانه اخلاقمدار ميگويد: رسانهاي اخلاق مدار است كه مطالب آن دربرگيري داشته باشد يعني بيان يك موضوع تنها از يك زاويه و از زبان يك مسوول يا كارشناس امر نباشد. بلكه حتي بيان موافق مطالب نيز بايد با نظر چند كارشناس و از زواياي مختلف صورت بگيرد. اين در حالي است كه در رسانههاي امروز ما، در برگيري نظرات راجع به يك سوژه خيلي كم است.
اين مدرس روزنامهنگاري همچنين خاطرنشان كرد: رسانه يك سويه اعتماد مخاطب را از دست ميدهد. رعايت حق، عدالت و آزادگي در رسانهها تنها در سايه عمل محقق ميشود و شايد رسيدن به اين مهم با اعمال انتقاد حاصل شود.
رضائيان درباره رسانه حرفهيي در كشور ما گفت: در حال حاضر رسانههاي ما همچون قطعات پازل كنار هم قرار ميگيرند و هركدام در بخشي از المانهاي حرفهيي بودن عمل ميكنند، اما رسانهاي كه تمام جنبههاي حرفهيي بودن را رعايت كند، وجود ندارد.
وي با اشاره به لحن و زبان خبر و اينكه اين روزها اين لحن غيراخلاقي است، افزود: پيامبر(ص) به دليل داشتن زباني نرم و ملايم در قلوب نفوذ ميكردند و بر اذهان اثر ميگذاشتند. در حالي كه نرمنويسي در رسانههاي ما دچار آسيب جدي شده است در حالي كه با بيان مهربانتر ميتوان اخبار را منتشر كرد و توقع نفوذ آن بين تمام مخاطبان شامل مسئولان و ديگر اقشار جامعه را داشت.
اين روزنامهنگار يكي از آسيبهاي ارتباطات را ارائه پيام به شكل مستقيم دانست كه رسانه را از دايره ارتباطات خارج ميكند و خاطرنشان كرد: هرگاه يك رسانه توانست به طور غيرمستقيم پيامش را ارائه كند و از مستقيمگويي بپرهيزد، حرفهيي عمل ميكند و ميتواند مخاطب را جذب واقعيتهاي موجود كند.
رضائيان با بيان اينكه بين "خبر" و "شبه خبر" تفاوت اساسي وجود دارد، تصريح كرد: اينكه تنها با يك فرد راجع به يك موضوع صحبت كني و حتي نام او را نبري و بهعنوان منبع آگاه از او ياد كني و بدون بررسي بيشتر موضوع از طريق ديگر مسوولان مربوطه مطلبي را منتشر كني، شبه خبر است.
او ادامه داد: گاهي رسانه دقت لازم را نسبت به صحت منابع ندارد؛ گاهي روزنامهها با انتشار خبر از سايتهاي خبري به همان شكل، به دنبال تكميل آن نيستند. در حالي كه اينگونه اخبار بايد سرنخي باشد براي رسيدن به اطلاعات تكميلي تا گزارش و اخبار كاملي در روزنامه منتشر شود.
اين پژوهشگر ارتباطات، شايعه را در جامعهشناسي ارتباطي، نوعي ابهام ضربدر اهميت موضوعي مبهم و در نتيجه ايجاد شايعه دانست و گفت: زماني كه موضوعي اهميت پيدا ميكند، ابهام در آن بالا ميرود در شرايطي كه موضوعات مهم را نميتوان با ابهام رها كرد و بايد در اين زمينه شفافسازي كرد. بنابراين يك رسانه حرفهيي ميداند اگر خبر از صحت برخوردار نباشد، شايعه رشد ميكند.
*رسانه بايد واقعيت را صادقانه بنويسد
همچنين حسن عابديني - كارشناس رسانه - معتقد است هر قدر حوزهي اطلاعرساني از قدرت بيشتري برخوردار باشد، ميتوان نتيجه گرفت جمهوري اسلامي ايران قدرتمندتر است و از طريق رسانههاي قدرتمند، حقگو و حقطلب داخلي ميتوان پيام را به گوش جهانيان رساند و آنها را با واقعيتهاي ايران آشنا كرد.
وي يكي از حوزههايي كه انقلاب اسلامي در آن موثر عمل كرده است را حوزه فرهنگ عنوان و اظهار كرد: مخاطبان در سطح بينالمللي مايلند صداي جمهوري اسلامي را بشنوند و از پيام آن مطلع شوند، بنابراين حوزه فرهنگ يكي از رويشهاي قوي براي ايران بوده است.
او با اعتقاد بر اينكه بيطرفي براي رسانهها معنا ندارد زيرا يك طرف حق است و يك طرف باطل و مثلا نميتوان گفت كه همان اندازه كه از فلسطين مظلوم مينويسيم بايد از رژيم صهيونيستي هم نوشت تصريح كرد: بنابراين بايد واقعيتها را صادقانه و با دفاع از حق نوشت.
به عقيدهي وي رسانهها نقش زيادي در ايجاد تحرك، تحول و فرهنگسازي جامعه كنوني دارند. جامعهاي كه در آن جنگ ابزار به جنگ افكار تبديل شده است و زمينهي اين جنگ در بستر رسانهيي انجام ميشود.
او با بيان اينكه آنچه در رسانهها اهميت دارد، انصاف است؛ ادامه داد: پايبندي به قانون بهعنوان مهمترين اصل در هر كشور و نيز اخلاق رسانهيي بايد سرلوحهي كار مطبوعات و خبرگزاري ها باشد تا كارنامهي موفقي را براي آنان رقم بزند.
عابديني با اشاره خاص به عملكرد خبرگزتري ها گفت: گرچه كار يك خبرگزاري كه بايد 24 ساعته اطلاعرساني برخط داشته باشد و سرعت به اندازهي دقت و صحت اخبار براي آن مهم است، كار خبرگزاري را داراي فراز و نشيبهايي ميكند.
*دفاع از حق رسانه را پيشرو ميكند
به اعتقاد حسن بهشتيپور نيز بايد در رسانه از حرف حق به حق دفاع كرد و اين عمل نيازمند كار حرفهيي است تا اثرگذار باشد، يعني رسيدن به اين نقطه با تشخيص صحيح زمان و مكان مناسب دفاع از حق حاصل ميشود و رسانه را بهعنوان پيشرو در عرصهي عدالت و حقگويي مطرح ميكند.
اين كارشناس رسانه اظهار كرد: رسانهها سعي در بيطرف نشان دادن خود دارند و در شرايطي كه همه ميدانيم هر رسانهاي به منظور دفاع از يك موضع ايجاد ميشود، رسانهاي در عملكرد خود موفق است كه مخاطبان او متوجه گرايش رسانه نشوند و در اين صورت حرفهيي رفتار كرده است.
وي تاكيد كرد: اطلاعرساني در كشور دچار ضعف كلي است و همهي فعالان اين عرصه اعم از صدا و سيما، خبرگزاريها و مطبوعات، مسوول آن هستند؛ رسانههاي مكتوب، ديداري و شنيداري و آنلاين بايد بدانند يك خبر كه خوب توليد و تنظيم شده و فقط به كليگويي بسنده نميكند، ميتواند در بزنگاههاي موجود به منافع ملي كمك كند.
اين كارشناس افزود: اگر همان خبر بد تنظيم شود و پردازش لازم روي آن انجام نشود و منبع خبر موثق نباشد و با صاحبنظرها در آن مورد خاص صحبت نشود، هزينههاي گزاف مادي و معنوي براي كشور را در پي دارد.
او تصريح كرد: تمام رسانههاي داخلي از ايران در برابر جريانهاي خبري دشمن حمايت ميكنند اما، براي دفاع خوب بايد مصداقهاي منافع ملي را به درستي تشخيص داد و بعد از آن حرفهيي عمل كرد.
*آزادگي رسانه با انتشار بيطرف اخبار اثبات ميشود
يك مدرس روزنامهنگاري با تاكيد بر اينكه آزادگي همان بيطرفي است و رسانهها با انتشار اطلاعات بهطور بيطرف ميتوانند آزادي خود را به اثبات برسانند، اظهار كرد: هرچند روزنامههاي دولتي درباره دولت مينويسند كه اين را نبايد نفي كرد، زيرا تنها نقد مفيد نيست؛ رسانههايي نيز بايد از نگاه ديگر به كارهاي دولت نگاه كنند و حتي همين ميتواند زمينه نقد روزنامههاي مستقل از دولت را فراهم كند.
حسين قندي معتقد است اگر خبرنگار بيطرفي در كار خود را حفظ كند، ايراد وقايع اتفاق افتاده يا سخنان مطرح شده به عهده او نيست؛ خبرنگار حتي اگر صحبت تندي مطرح شود، بايد آن را مطرح كند زيرا مسووليت قضاوت درباره سخنان به عهده خبرنگار نيست و بايد هر آنچه هست را منتشر كند و با توجه به مصالح مردم از مسوولان درخواست پاسخ داشته باشد.
به اعتقاد كارشناسان با وجود اينكه هر رسانهاي با اهداف و خط فكري خاصي ايجاد ميشود ولي بايد اعتدال را رعايت كند تا بتواند اعتماد مخاطب را جلب كند.
رسانهها براي اين كه مورد اقبال جامعهي مخاطب قرار بگيرند، بايد اصل اساسي صداقت را مدنظر قرار دهند، اصلي كه از بنمايههاي رسانه است؛ پايبندي به اخلاق رسانهيي نيز از ديگر راههاي افزايش اعتماد مخاطب است. رسيدن به اين مهم در يك جامعهي اسلامي مبتني بر پايبندي بر ارزشهاي ديني، حرفهيي و ملي است. بنابراين يك رسانه كه ميخواهد موفق باشد بايد اين اصول سهگانه را در نهايت امانتداري و صداقت رعايت كند تا بهعنوان رسانه پيشرو اطلاعرساني صحيحي ارايه دهد.
انتهاي پيام