علي اكبر صالحي، وزير امور خارجه خطاب به پنجمين همايش امام (ره) و سياست خارجي با موضوع انفاق و رفتارهاي حمايتگرايانه در تنظيم روابط بين‌الملل پيامي صادر كرد. به گزارش خبرنگار سياسي خارجي خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، در اين پيام آمده است: مثل الذين ينفقون اموالهم في سبيل‌الله كمثل حبه انبتت سبع سنابل في كل سنبله مائه حبه والله يضاعف لمن يشاء والله واسع عليم كساني كه اموال خود را در راه خدا انفاق مي‌كنند، همانند بذري است كه هفت خوشه بروياند كه در هر خوشه يك صد دانه باشد و خداوند آن را براي هر كس كه بخواهد دو يا چند برابر مي‌كند و خدا وسيع و به همه چيز داناست. (بقره 261) مايه خرسندي است كه در ايام گراميداشت ياد و نام امام راحل‌مان (ره)، آن اسوه تقوي، امام شهيدان و پرچمدار حمايت از محرومان و مستضعفان شاهد برگزاري چنين همايشي هستيم. همايشي كه به بررسي يكي از اصول عبادي و آموزه‌هاي اجتماعي دين مبين اسلام و تاثير آن بر انديشه و رفتار در عرصه روابط بين‌المللي مي‌پردازد. موضوع رفتارهاي حمايتگرايانه از مباحثي است كه در معارف ديني و نزد اديان و مذاهب مختلف مورد توجه جدي قرار گرفته و متناسب با هستي‌شناسي آنها داراي تعاريف گوناگوني است، اما تجويزات حمايتگرايانه به عنوان يك اصل مشترك در عموم اديان و مذاهب قابل شناسايي است. در اسلام انفاق و ساير رفتارهاي حمايتگرايانه به عنوان يك اصل عبادي – اجتماعي انكار نشدني تلقي شده تا جايي كه قرآن كريم مي‌فرمايد "لن تنالوا البر حتي تنفقوا مما تحبون". يعني انسان با عبادت صرف به كمال نمي‌رسد. در واقع انسان موحد پرستشگر براي رسيدن به مراحل عالي ايمان و كمال انساني نيازمند صفت حمايتگري بوده و بايد به آن ملتزم باشد. چنين همايش‌هايي مي‌تواند ضمن تقويت بنيان‌هاي فكري و نظري رفتارهاي حمايتگرايانه بر اساس انديشه‌هاي اسلامي و تبيين ديدگاه اصيل اسلامي، موجب گشوده شدن فضايي جديد در مباحث پژوهشي علمي و توليد ادبيات و گفتمان‌هاي فرهنگ‌ساز شود. همچنين سبب توسعه ادبيات سياسي، اجتماعي و اقتصادي از منظر رفتارهاي حمايتگرايانه و انسان‌دوستانه خواهد شد و نهايتا مي‌تواند تقويت دستگاه سياست خارجي كشور در صحنه تعاملات بين‌المللي را در پي داشته باشد. در جاي جاي آموزه‌هاي ديني ما دستورات اخلاقي مهمي وجود دارد كه مي‌تواند روح تعاون و همكاري و نوع دوستي را به نمايش بگذارد تا الگويي باشد براي تمام انسان‌هايي كه شيفته نوع دوستي و ايثار و فداكاري براي همنوعان خود هستند. يكي از اين آموزه‌ها كه جامعه بشريت نياز مبرم به آن دارد، آموزه انفاق و تبيين و ترويج فرهنگ انفاق است. تفكر مبتني بر اسلام ناب محمدي (ص) كه در رهنمودهاي حضرت امام خميني (ره) به خوبي ظهور و بروز كرده، الگوهاي نظري و عملي بي‌بديلي را براي كاهش مشكلات محرومان و بسيج امكانات ملي و بين‌المللي در امر حمايت از نيازمندان تجويز مي‌كند. يكي از ساز و كارهاي طيبه به ياد مانده از آن امام همام "كميته امداد امام خميني (ره)" است كه دستاوردهاي عيني آن در نوع خود بي‌نظير است و مي‌تواند به عنوان يك الگوي موفق و كارآمد به ساير ملل معرفي شود. نگاهي به تكاپوي بشر در طول تاريخ جوامع انساني و در صحنه روابط بين‌الملل بيانگر اين امر است كه افراد و اقوام گوناگون فراتر از مرزبندي‌هاي سياسي و جغرافيايي اقدام به رفتارهاي حمايتگرايانه كرده و كمك به هم نوع منحصر به يك دوره و مكان خاص نبوده است، اگر چه كمك‌رساني به محرومان در برخي مقاطع تاريخي از مسير اصلي خود منحرف شده و در برخي موارد زمينه‌سازي براي استثمار، سلطه‌جويي و چپاول را فراهم كرده است. مباني رفتارهاي حمايتگرايانه از نوع نگرش هستي‌شناسانه افراد و جوامع به اين موضوع سرچشمه مي‌گيرد. تبيين اين نكته نياز به مطالعه و تحليل تطبيقي هستي‌شناسي مادي‌گرا با هستي‌شناسي خدامحور و نوع تجويزات آنها دارد. در نگرش توحيدي از آن جهت كه ابناي بشر مخلوقات خداي يگانه و به مثابه عائله و خانواده پروردگار هستند، حق حمايتي متقابل بر يكديگر دارند. كلكم راع و كلكم مسئول عن رعيته. اين اصل در هيچ شرايطي تحديدپذير و تعطيل‌شدني نيست. در واقع، همانطور كه اشاره شد، در آموزه‌هاي ديني توحيدي بويژه در نگاه اسلامي به موازات پرستشگري موحدانه، موضوع حمايتگري نيز تجويز و تاكيد مي‌شود، به گونه‌اي كه تصريح مي‌شود راه كمال و تعالي انسان صرفا با انجام عبادات فردي ميسر نمي‌شود. آموزه حمايتگري داراي قابليت و ظرفيتي جهاني است و مي‌تواند به عنوان يكي از نقاط اشتراك عاطفي انسان‌ها موجب نزديكي و تقريب دولت‌ها با نگرش بر فضاي تعاملات بين ملت‌ها باشد. آموزه‌هايي از قبيل نوع‌دوستي، نيكوكاري، انفاق و ايثار سرمايه‌هاي اجتماعي بي‌بديل هستند كه جامعه انساني را به همگرايي و الفت تشويق و رهنمون مي‌شود. به عبارت ديگر حمايتگري به عنوان فرهنگ مشترك بشريت انسان‌ها را به نگرش والا و فرهنگي متعالي و رفتارهاي در خور شان انسانيت راهنمايي مي‌كند. در مقابل اگر عنصر حمايتگري از حوزه ارتباطات انساني حذف شود، عملا روابط بشري به سمت رقابت بي‌رحمانه منتهي به تنازع بقاء سوق مي‌يابد و واگرايي‌ها و خصومت‌ها در سطوح مختلف رخ مي‌نمايد. از ديگر عرصه‌هاي بروز و ظهور فرهنگ حمايتگري حوزه ادبيات و هنر است كه با سرشت پاك آدمي درهم آميخته و مي‌توان جلوه‌هاي قابل اعتنايي از آموزه‌هاي حمايت را در آن مشاهده كرد. در واقع نگاه هنر به اين موضوع بيانگر جايگاه اساسي مقوله حمايتگري است. براي نمونه در آثار هنري و ادبي ملت‌هاي مختلف خودپسندي مذموم اعلام شده و در مقابل دغدغه‌هاي انساني براي كمك به ديگران تمجيد، تحسين و ترغيب شده است. هنر و ادبياتي كه برخاسته از فطرت انساني است. در طول تاريخ به موضوع حمايتگري به عنوان يك اصل ضروري در جامعه انساني پرداخته است. اين آموزه جاوداني شاعر و اديب ايران‌زمين سال‌هاست كه زينت‌بخش ساختمان سازمان ملل متحد است: بني‌آدم اعضاي يك پيكرند / كه در آفرينش ز يك گوهرند چو عضوي به درد آورد روزگار / دگر عضوها را نماند قرار تو كز محنت ديگران بي‌غمي / نشايد كه نامت نهند آدمي خانم‌ها و آقايان توجه و اهتمام به رفتارهاي حمايتگرايانه به عنوان يكي از الزامات جهاني شدن مناسبات و معادلات بين‌المللي مي‌تواند تاثيرات عميقي بر كاهش معايب جهاني شدن و تضمين صلح و امنيت جهاني بر جاي گذارد. بحران فقر ناشي از تكاثر و حرص و آز يكي از مشكلات اصلي و انكار ناشدني در جوامع مختلف است كه دولت‌ها، سازمان‌ها و بازيگران بين‌المللي را درگير كرده و آثار مستقيم و غيرمستقيم آن بر وجوه مختلف مناسبات بين‌المللي بويژه اقتصاد و امنيت بين‌الملل نمايان است. انقلاب اسلامي ايران بر محور دين و آموزه‌هاي اسلام و با رهبريت حضرت امام خميني (ره) كه متفكري ديني، فقيه و مجتهدي جامع‌الشرايط و مصلحي مدبر و جهان‌انديش بود بوقوع پيوست. از جمله اهداف اساسي در تشكيل نظام جمهوري اسلامي حمايت از مستضعفان و محرومان در سراسر جهان بود و حضرت امام (ره) بر اين مساله تاكيد زيادي داشتند. ايشان پس از پيروزي انقلاب اسلامي مي‌فرمايد: "مسلمانان جهان و محرومين سراسر گيتي ... احساس آزادي و غرور مي‌كنند و آواي آزادي و آزادگي را در حيات و سرنوشت خويش سر دهند." همچنين مي‌فرمايند، "نهضت ايران شما مختص ايران نبوده بلكه نهضت مستضعفين عليه مستكبرين و در جهت حمايت از تمام كساني است كه به انسانيت و حقوق بشر احترام قائل هستند و همچنان ادامه خواهد داشت. ما به پيروي از اسلام بزرگ، از جميع مستضعفين حمايت مي‌كنيم." حضرت امام در نامه‌اي اخلاقي – عرفاني به فرزند گرانقدرشان روانشاد حاج سيداحمد آقا نيز اشاره مي‌نمايند كه: "از امور مهمي كه لازم است وصيت نمايم اعانت نمودن به بندگان خدا، خصوصا محرومان و مستضعفان است. هر چه توان داري در خدمت ايشان به كار بر و هر چه مي‌تواني در خدمت به مظلومان و حمايت از آنان در مقابل مستكبران و ظالمان كوشش كن." در جاي ديگري نيز مي‌فرمايند: "ما بايد در ارتباط با مردم جهان و رسيدگي به مشكلات و مسائل مسلمانان و حمايت از مبارزان و گرسنگان و محرومان با تمام وجود تلاش كنيم و اين را بايد از اصول سياست خارجي خود بدانيم. ما اعلام مي‌كنيم كه جمهوري اسلامي ايران براي هميشه حامي و پناهگاه مسلمانان آزاده است". در اين راستا براي تحقق بخشيدن نظر حضرت امام (ره) در قانون اساسي اين موضوع به دفعات مطرح شده است. بطور نمونه در اصل سوم آمده است، از جمله اهداف دولت جمهوري اسلامي ايران تنظيم سياست خارجي كشور بر اساس معيارهاي اسلام، تعهد برادرانه نسبت به همه مسلمانان و حمايت بي‌دريغ از مستضعفان جهان است. ميهمانان گرامي، خانم‌ها، آقايان واقعيات و تجربيات موجود در عرصه بين‌المللي بيانگر آن است كه كمك‌هاي انسان دوستانه متداول نه تنها پاسخگوي نيازهاي جامعه جهاني نبوده بلكه نابرابري‌هاي حاصل از تفكر حاكم بر نظام سلطه سبب افزايش شكاف طبقاتي و بي‌ثباتي و ناامني شده است. بنابراين، تنها گزينه ممكن براي برون‌رفت از اين شرايط نامطلوب، ترويج رفتارهاي حمايتگرايانه نشات گرفته از اسلام ناب محمدي (ص) است كه برآمده از فطرت انساني است. براي تحقق بخشيدن به اين هدف متعالي، صاحبان قلم و انديشه نقش بسزايي در تبيين و ترويج مفاهيم غني اسلام در اين زمينه و توليد گفتمان متناسب با آن در صحنه جهاني دارند. آموزه‌ها و درس‌هاي اخلاقي امام (ره) در تعاملات بين‌الملل فراوان است كه در سخنراني‌ها، ديدارها و مكتوبات ايشان در واكنش به وقايع گوناگون بازتاب داشته و قطعا اين همايش به برخي از آنها مي‌پردازد. تبيين افكار حضرت امام (ره) در چارچوب روابط بين‌الملل تلاشي است كه مورد همت دفتر مطالعات سياسي و بين‌المللي و كارشناسان مباحث سياست خارجي قرار گرفته است. بدون ترديد اينگونه همايش‌ها در راستاي تسريع اين فرآيند مي‌تواند بسيار مفيد باشد. اميدوارم دستاوردهاي اين همايش بتواند راهگشاي تعاملات بهتر در روابط ميان كشورها و تنظيم بهتر روابط انساني در سطح جهاني باشد. انتهاي پيام