پس از سد شهيد عباسپور، کارون سه، کارون چهار و گدارلندر مسجدسليمان و غيره حالا پس از سال‌ها انتظار و فراز و نشيب، نوبت به بهره‌برداري از آخرين سد رودخانه کارون "رود هميشه خروشان" مي‌رسد. سد و نيروگاه آبي گتوندعليا با تلاش کارشناسان شرکت آب و نيرو در هفته‌هاي آينده آبگيري مي‌شود و با آبگيري آن تلاش چند ساله بخش آب کشور و خوزستان با عنوان ساخت بلندترين سدخاکي کشور به‌ثمر مي‌نشيند.

به گزارش خبرنگار ايسناي خوزستان، از روزنامه‌نگاران دعوت شد تا قبل از آبگيري سد از نزديک از پروژه سد و نيروگاه گتوند عليا ديدن کنند. به دليل اهميت بالاي اين پروژه ملي و براي اولين‌بار، به همراه عکاس خبرگزاري رهسپار گتوند شديم.

اخيرا گروه‌هاي مختلفي با همراهي کارشناسان سد از جزييات عمليات اجرايي اين پروژه به‌ويژه سازند گچساران بازديد کردند تا قبل از آبگيري، عظمت و ابعاد وسيع عمليات اجرايي اين پروزه ملي در معرض ديد قرار گيرد و شبهات و ابهامات در خصوص سازند و رگه‌هاي نمکي آن برطرف شود.

در اينجا لازم است به برخي از اعداد و حجم عمليات انجام شده و در حال اجراي طرح سد و نيروگاه گتوند عليا که در نوع خود بي‌نظير و چشمگير است، اشاره شود. سد و نيروگاه گتوندعليا در فاصله 380 کيلومتري از مصب رودخانه کارون و در 25 کيلومتري شمال شهرستان شوشتر و در نزديکي شهر گتوند واقع شده است. عمليات احداث تونل‌هاي انحراف آب در ارديبهشت‌ماه سال 76 و عمليات اصلي ساختماني سد در سال 80 آغاز شده و انحراف کامل آب رودخانه پس از پايان عمليات اجرايي فرازبند، در ارديبهشت‌ماه 82 انجام شد.

ايجاد ديوار آب‌بند يکي از اقدامات تخصصي در اين سد است. براي آب‌بندي پي سد با تزريقات سيمان در جناح چپ و در پي سد آب‌بندي در حد استاندارد و قابل قبولي انجام شده است. اما در جناح راست به دليل پيچيدگي مصالح تشکيل دهنده امکان تزريق سيمان نبوده و در نهايت قرار شد از ديوار آب‌بند استفاده شود. ديوار آب‌بند ايجاد شده به عمق 120 متر و طول 400 متر است که عميق‌ترين ديوار آب‌بند در دنيا محسوب مي‌شود.

سد گتوند بزرگترين مخزن آبي کشور بر روي روخانه کارون و بلندترين سد خاکي کشور است؛ نيروگاه اين سد بيشترين ميزان انرژي سالانه برق را در ميان تمام نيروگاه‌هاي کشور توليد مي‌کند و نقش تعيين‌کننده‌اي در افزايش توان مديريت مخازن سدها و نيروگاه‌هاي بالادست در حوضه کارون دارد. اين سد داراي بزرگترين تونل‌هاي آبرسان کشور از نظر طول و سطح مقطع و داراي سيستم آب‌بند ترکيبي، ديوار آب‌بند و پرده آب‌بند است.

اين پروژه براي 10 هزار و 500 نفر به‌صورت مستقيم اشتغالزايي کرده است. عمده فعاليت نيروها نيز از سال 81 آغاز شده است. از نظر توليد انرژي برق‌آبي بزرگترين نيروگاه برق‌آبي کشور است و سالانه 4 هزار و 250 ميليون کيلووات ساعت در سال به شبکه برق کشور انرژي توليد مي‌كند که با تبديل کردن اين ميزان برق به ريال روزانه حدود يک ميليارد تومان درآمد از محل فروش برق به‌دست مي‌آيد. مخزن اين سد با ظرقيت حدود 4.5 ميليارد مترمکعب بزرگترين مخزن روي رودخانه کارون است. با آبگيري سد و با توجه به حجم آب ذخيره شده بيش از120 هزار هکتار از اراضي مسير رودخانه مي‌توانند از آب اين درياچه آبياري شوند.

معاون وزير نيرو پيش از بازديد خبرنگاران از پروژه بزرگ سد و نيروگاه گتوند در جمع آن‌ها درباره سد گتوند گفت: براي تعيين زمان مناسب آبگيري حدود يک سال و نيم است اين موضوع بررسي شد و اميدواريم آبگيري اين سد بدون ابجاد تنش آبي در منطقه انجام شود.

محمدرضا عطارزاده ادامه داد: پروژه سد و نيروگاه گتوند پروژه‌اي بزرگ و پيچيده است که بيش از 400 مهندس در آن فعاليت مي‌کنند. البته مشکلات فراواني در طول اجراي اين سد وجود داشته است که براي حل آن‌ها از وجود کارشناسان داخلي و خارجي و از روش‌هاي روز دنيا استفاده شده است.

معاون وزير نيرو در ادامه درباره وجود گنبد‌هاي نمكي در لايه گچساران و احتمال شوري آب سد گتوند بيان كرد: اساس كار مقابله با اين مشكل است؛ براي به حداقل رساندن اثرگذاري اين لايه نمكي طرح‌هاي متنوعي ارائه شده است. گام اول ايجاد لايه پوششي از خاك رس بر اين نمك‌ها است. پس از آن مديريت آبگيري است كه در حال حاضر طراحي شده و لازم است آبگيري به‌صورت برنامه‌ريزي شده و با كنترل انجام شود.

وي هم‌چنين اظهار كرد: براي ساخت سد گتوندعليا 2 هزار ميليارد تومان سرمايه‌گذاري نياز بود كه در حال حاضر 1600 ميليارد تومان اعتبار به آن اختصاص يافته است.

پس از صحبت‌هاي معاون وزير به همراه محمدحسين معنوي‌فر، معاون اجرايي پروژه سد و نيروگاه گتوند، راهي بازديد از اين پروژه و همچنين از توده‌هاي نمکي سازند گچساران که حرف و حديث‌هاي زيادي را براي اجراي سد به دنبال داشت شديم. در راه ماشين‌آلات سبک و سنگين زيادي در مسير جاده سد هر کدام به طرفي مي‌چرخند. صداي خالي کردن بارهاي ماشين‌ها و حرکت آن‌ها را چندين درجه بلندتر در فضاي آفتابي و بسيار گرم محدوده سد شنيده مي‌شد.

معنوي‌فر توضيح داد که در فاصله چهار و نيم کيلومتري بالادست سد و در درياچه سد يک بيرون زدگي از سازند گچساران وجود دارد که سطح آن به طول 2200 متر و عرض 50 تا 60 متر است و در حدود10 تا 15درصد مساحت اين سازند از رگه‌هاي نمکي تشکيل مي‌شود. اگر ابعاد 2200 متري سازند گچساران را با درياچه 90 کيلومتري و حجم چهار و نيم ميليارد مترمکعبي آب درياچه مقايسه کنيم اين رگه‌هاي نمکي ذره‌اي در درياست.

او در پاسخ به اين‌كه آيا وجود اين رگه‌هاي نمکي در عمق درياچه سد مشکلي ايجاد نمي‌کند و آب شور نمي‌شود، گفت: بر اساس مطالعات مشاور و با توجه به سطح محدود نمک نسبت به مخزن آب و اين‌که رگه‌هاي نمکي در لايه‌هاي پاييني آب درياچه قرار مي‌گيرد، به نظر مي‌رسد اين رگه‌ها درصد کمي از آب را شور مي‌کنند و هميشه ميزان درجه شوري آب به 2200 ميكروموس مي‌رسد. اما با وجود اين تئوري به دليل حساسيت موضوع از کارشناسان نخبه در داخل و حتي خارج از کشور دعوت شد و نشست‌هايي در سطح بين‌المللي برگزار و مطالعات وسيع و حفاري‌هاي ژئوتکنيک بسياري در اين خصوص انجام شد و در نهايت به اين نتيجه رسيديم که پتو يا به عبارتي پوششي از رس به عرض حداقل 6 متر، ارتفاع 70 متر و طول 2 هزار متر بر روي سازند و رگه‌هاي نمکي ايجاد کنيم که اگر بالاي سازند برويم مي‌توان اين پوشش و روند عمليات اجرايي آن را از نزديک ديد. اميدواريم با اين پوشش اثرات مثبتي در کيفيت آب مخزن سد ايجاد شود.

لايه پوششي رسي ايجاد شده روي رگه‌هاي نمکي به عرض 6 متر است که به دليل وضعيت توپوگرافي در بعضي نقاط سازند از 15 تا 20 متر نيز پوشش به اجرا مي‌رسد و به اين ترتيب ارتباط آب مخزن سد و لايه‌هاي نمکي سازند قطع مي‌شود.

معنوي‌فر ادامه داد: جداي از رگه‌هاي نمکي، از مسير سد شهيد عباسپور به پايين و تا شوشتر چندين رودخانه جاري است که اين رودخانه‌ها چشمه‌هاي نمکي دارند و به‌طور متناوب وارد کارون مي‌شود. براساس بررسي‌ها، هر کدام از اين رودخانه‌ها حداقل 200 تا 250 درجه ميزان شوري آب کارون را تغيير مي‌دهند. به عنوان نمونه براساس محاسبه کارشناسان ميزان شوري يکي از اين چشمه‌ها که در فاصله 2 کيلومتري سازند گچساران قرار دارد، 150 هزار است.

وجود سازند مساله‌اي پيچيده در پروژه سد گتوند بود و در دنيا منحصر به فرد و هنوز تجربه نشده است؛ در اين پروژه زمان زيادي براي آن صرف شد. درجه شوري آب کارون در پايين‌دست و بالادست سازند اندازه‌گيري شده است و آب فعلا در سطح پايين سازند است؛ به گفته اين مقام مسئول در حال حاضر وجود سازند در رودخانه کارون هيچ‌گونه اثر منفي در کيفيت آب رودخانه ندارد. رگه‌هاي نمکي هنوز با رودخانه درگير نشده‌اند و تنها بخش مختصري از آن‌ها به طول بيش از 100 متر در رودخانه واقع شده که اثرگذاري اين قسمت در رودخانه، به دليل ايجاد لايه پوششي رسي و ديگر مصالح کاهش يافته است. عمده مصالح تشکيل شده در سازند گچساران شامل گچ، رس، مارن و درصدي بيرون زدگي نمک مي‌شود.

وي درباره اين‌که آيا در سازند گچساران "قله‌هاي نمکي" وجود دارد، عنوان كرد: ترجيح مي‌دهم در اين‌باره چيزي نگويم و قضاوت را برعهده خودتان مي‌گذارم تا اگر هم چيزي به نام قله نمکي در اين سازند مشاهده کرديد به ما هم نشان بدهيد.

معنوي‌فر در مسير انتهايي سازند به رگه‌هاي نمکي اشاره كرد و با ابراز گلايه از اظهار نظر برخي افراد در خصوص اين‌که اينجا قله‌هاي نمکي وجود دارد، توضيح داد: زماني گروهي در بازديد از سازند گچساران عکسبرداري کردند و در اين عکس‌ها با زوم کردن تصاوير، در زمينه رگه‌هاي نمکي اغراق و از واژه قله‌هاي نمکي به جاي رگه‌هاي نمکي استفاده شد. اين اقدام کم لطفي به زحمات بيش از 10 هزار نفر از پرسنل مشغول در اين پروژه است.

وي رگه‌هاي نمکي که در دل سازند جا گرفته‌اند را نشان و ادامه داد: سازند و رگه‌هاي نمکي از زمان مطالعات پروژه وجود داشت. به دليل بالابردن ضريب اطمينان و حسايست‌هاي موجود، تقريبا از سال 86 به صورت جدي حفاري‌هاي اکتشافي در اين سازند آغاز شد. در حال حاضر حدود 500 نفر به‌صورت فعال در محل سازند براي ايجاد پوشش رسي مشغول به‌کار هستند و بيش از 250 دستگاه ماشين‌آلات راه‌سازي فعاليت مي‌كنند. روزانه حدود 25 هزار مترمکعب عمليات خاکريزي در محل سازند انجام مي‌شود که پوشش رسي تا زمان آغاز آبگيري به تراز مورد نظر برسد و مرحله اول آبگيري انجام گيرد. براساس پيش‌بيني‌ها حدود سه ميليون مترمکعب بايد عمليات خاکريزي انجام شود.

معنوي‌فر پيش از بالا رفتن از صخره‌هاي سازند گفت: اگر مساله رگه‌هاي نمکي وجود نداشت قاعدتا آبگيري سد گتوند يکي 2 ماه زودتر انجام مي‌شد.

با احتياط از اين صخره‌ها بالا رفتيم. سازند و رگه‌هاي نمکي حداقل 60 متر زير آب درياچه سدگتوند است. قسمت‌هاي حاد سازند از نظر وجود رگه‌هاي نمکي شامل کيلومترهاي ابتدايي پايين‌دست سازند است. با ماشين بر روي جاده سازند در واقع همان پوشش رسي که در حال ساخت است حرکت مي‌کنيم.

به گفته معاون اجرايي سد، کل سازند به‌صورت يکنواخت چه جاهايي که نمک دارد و جاهاي بدون نمک، با خاک رس پوشانده مي‌شود و اين لايه هم‌چون يک سد خاکي است و روزانه حدود 60 سانتي متر به سطح ارتفاع اين لايه پوششي رس افزوده مي‌شود.

معنوي‌فر در پايان بازديد از سازند گچساران و رگه‌هاي نمکي افزود: سيلاب‌هاي زمستاني، سالانه خسارت‌هاي سنگيني به اراضي، تاسيسات و شهرهاي مسير رودخانه کارون وارد مي‌کند که هزينه‌هاي نسبتا سنگيني را به‌دنبال دارد.

وي اظهار اميدواري كرد با توجه به احداث سد گتوند و ظرفيت بالاي مخزن آن، ديگر خسارات ناشي از سيلاب‌هاي زمستاني ايجاد نمي‌شود و اين سيلاب‌ها در واقع به آب قابل ذخيره و قابل استفاده در فصول کم آبي تبديل خواهد ‌شد.

معنوي‌فر ادامه داد: با توجه به برنامه‌ريزي‌هاي انجام شده عمليات آبگيري حداقل در مدت 2 تا سه روز انجام مي‌شود. برنامه‌ريزي به گونه‌اي است که با آغاز آبگيري تنش‌هاي تامين آب براي مناطق پايين‌دست رودخانه به حداقل برسد.

در نزديکي هسته رسي و پوسته سد و از اين بلندي جاده‌هاي خاکي ساخته شده، برش‌هاي کوچک سبزآبي از آب کارون و کاميون‌هايي که در حرکتند، زيبايي عمليات اجرايي سد را چند برابر مي‌کند.

وي گفت: تمام مطالعات و طراحي‌ها و اجراي پروژه توسط کارشناسان داخلي انجام شده است و فقط کمک گرفتن از کارشناسان خارجي تنها براي کنترل و بالابردن ضريب اطمينان بوده است. البته نظرات كارشناسان ديگر كشورها براي مساله سازند گرفته شد.

ناگفته نماند پروژه سد و نيروگاه گتوند علاوه بر داشتن مزايايي براي منطقه خوزستان، از منافع ملي نيز برخوردار است که از جمله اهداف ملي و منطقه‌اي آن مي‌توان به افزايش ظرفيت انرژي کشور با توليد سالانه 4250 گيگاوات ساعت انرژي برق‌آبي، کنترل و ذخيره آب‌هاي روان با توان ذخيره 5.2 ميليارد مترمکعب آب، کنترل سيلاب‌هاي مخرب و فصلي رودخانه کارون، ايجاد زمينه‌هاي مختلف اشتغال‌زايي، فراهم ساختن بسترهاي مناسب رونق اقتصادي منطقه با ايجاد و توسعه فضاها و ظرفيت‌هاي اقتصادي و گردشگري اشاره کرد.

با آبگيري سد گتوند‌عليا در هفته‌هاي آينده اميدواريم نگاه مردم و مسئولان به اين پروژه‌ها همواره با همکاري و حمايت همه جانبه همراه باشد تا اين پروژه‌ها که عموما نتايج و اهداف کوتاه و بلندمدت دارند در سريع‌ترين زمان ممکن به اجرا برسد و با کوتاه شدن زمان اجرا، از اتلاف منابع مالي و نيروي انساني جلوگيري شود. البته تخصيص به موقع منابع مالي يکي از مهمترين شاخص‌هاي اجراي سريع پروژه‌ها است که آن را بايد مورد توجه قرار داد.

گزارش از خبرنگار ايسنا: مونا چراغي

انتهاي پيام