مدیرھماھنگی شانزدھمین جشن فیلم مستند خانه سینما به برخی انتقادهای مطرح شده درباره سیاست این بخش پاسخ داد.
اُرُد زند در این نوشتار که در اختیار بخش سینمایی خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، قرار داده آورده است:«در آغاز از اینکه تصمیمھای گرفته شده به نحوهی پذیرش فیلمھای مستند درشانزدھمین جشن خانهسینما , باعث محرومیت از حضوربرخی مستندھای ارزشمند که در سه سال گذشته تولید شدهاند , گشته است, متاسفایم .این تصمیم برای رعایت ھرچه بیشتر "عدالت" گرفته شده است . ھر چند که تعریف "عدالت" حتی در این مورد خاص نیز میتواند گوناگون و گاه متضاد باشد.
این نامه پاسخی است به آن دسته از مستندسازان گرامی که نسبت به نحوهی پذیرش فیلمھای مستنددر شانزدھمین جشن خانه سینما اعتراض داشتهاند.به امید آنکه کمکی به زدودن کدورتھا شده باشد.
مقدمه:
در سالھای گذشته علاقه وتوجه به ساخت فیلمھای مستند روبه فزونی است. دلایلی که میتوان برای آن برشمرد, کم ھزینه بودن ساخت این گونه فیلمھا, دسترسی آسان و ارزان به ابزار ساخت، مانند دوربین، کامپیوتر ھای شخصی برای تدوین، تنوع موضوعاتی که پرداختن به آنھا ھزینه چندانی ندارند و...اشاره کرد. که برآیند آنھا , بیشتر وجه آسان این حرفهی "سھل و ممتنع" را پر رنگ ساخته است.
به ھمین دلیل, در سالھای گذشته بسیاری از مشتاقان عالم سینما به سوی این وجه سادهانگارانهی سینمای مستند کشیده شدهاند.
یکی از جاھائی که این پندار نه چندان واقع بینانه بیشترتجلی پیدا میکند، جشنوارهھا است. بهگونهای که ھمه ساله جشنوارهھای داخلی را با انبوھی از آثاری با این ویژگیھا مواجه میسازد,که ھیچ گونه صافی اولیهای نیز آنھا را محدود نمیسازد. مدیران جشنوارهھا نیز خرسند از حجم بالای فیلمھا که به نوعی اعتبار جشنواره تلقی میشوند، در مصاحبهھای رسانهای خود این تعداد را به نشانه مقبولیت جشنواره خود , تبلیغ میکنند.غافل از اینکه آنچه به اعتبار جشنوارهھا میافزاید,کیفیت آثار است ,نه کمیت آنھا. در این میان, نبود ساز و کارھای مناسب برای ارزیابی آثار,موجب میشود تا بیشترین فشار
بر ھیاتھای انتخاب وارد شود, که معمولا میبایستی درمدت زمانی به مراتب کوتاهتر از زمان واقعیِ فیلمها، آنھا را ارزیابی کنند. و چه جای تعجب و تاسف , اگر میزان درصد خطا بالا باشد؟
مثلا جشنواره معتبر داخلی سینما حقیقت در فراخوانھای سالانه خود ھربار بیش از ھزار فیلم مستند دریافت میکند. که تنھا بخشی از تولیدات سالانه این گونه آثار در ایران است.
ھر چند دسترسی آسان به ابزار, به افزایش آثار تولید شده انجامیده,اما تعداد اندکی از این آثار از بوتهھای آزمایش مانند: جشنوارهھا، اکرانِ نمایش عمومی و حضور در بازارھای فروش موفق بیرون میآیند.
این ناکامیھا ھمواره موجی از اعتراضھا و نارضایتیھا را از نحوهی اداره جشنوارهھا در پی داشتهاست.ھرچند برای کاھش اعتراضھا تاکنون چارهھای گوناگونی اندیشده شده ,اما آنچه ھمگان را راضی کند، نه ارائه شده و نه امکان آن وجود دارد.بنا براین,ھمین که راه حلی پیدا شود که سودش بر زیانش بچربد، گامی رو به جلو خواھد بود.حال ھر چه سودش بیشتر، بھتر.
اینک نگاھی بیاندازیم به برخی از روشھائی که تاکنون تجربه شده و نتیجهی کم و بیش مثبتی ھم داشتهاند.
١- تفکیک موضوعی جشنواره مانند : اجتماعی , تاریخی , علمی , ھنری , دینی ,محیط زیستی و...
٢- تفکیک زمانی:کوتاه، نیمهبلند, بلند...
٣- تعیین مبلغی به عنوان ورودی: (این روش تا کنون در ایران تجربه نشده اما در کشورھای غربی بویژه امریکای شمالی و ایالات متحده به خوبی پاسخ داده است).این روش نهتنھا از ورود بیرویهفیلمھا جلوگیری میکند بلکه کمک موثری در توانمند سازی بنیهی مالی جشنوارهھا به شمار میآیند.
۴- برگزاری جشنواره صنفی . مانند این مورد که فقط اعضای دو صنف مستندسازان ( کارگردانان و تھیهکنندگان) اجازهی ثبت نام داشته باشند.
ھمانگونه که اشاره شد، روشھای یاد شده بویژه روش ١و ٢ تاکنون در جشنوارهھای گوناگون داخلی استفاده شده و طرفدارن و معترضان خود را ھم داشتهاست.
روش ٣و ۴ھمچنان در کشور ما ناشناختهاند .اما به گونهای دیگر از ساخت و سازھای آن استفاده میشود. مثلا جشنواره فجر در بخش مستند ,چند سالی ھست که فقط فیلمھای با تایم بلند را میپذیرد.
یا جشنواره فیلم رشد که بیشتر آثاری را میپذیرد که با اھداف آموزشی ھمخوانی داشته باشند.
ھرچند روشھای یاد شده طرفداران و منتقدانی دارد اما به ھر روی توانستهاند به عنوان راھکارھای شناخته شدهی جھانی تا حدودی از شدت انتقادھا بکاھند.
به ھر حال پیش از تنظیم آئیننامهی جشن , این راھکارھا, در شورایی متشکل از نمایندگان دو صنف و اینجاب (ارد زند ) به عنوان مدیرھماھنگی بخش مستند, بررسی و پس از توافق بر روی کلیات آن با دبیر و مدیر ھماھنگی جشن خانهی سینما نیز در میان گذاشته شد.
موارد ١و ٢, به دلیل ھزینهی بالایی که رسیدگی به چند ھیات انتخاب بطور ھمزمان در بر داشت، ناممکن تشخیص داده شد.
مورد ٣ نیز مناسب با سیاستھای کنونی خانه سینما تشخیص داده نشد.
تصمیم دربارهی مورد چھارم, پس از گفتکو و بحثھای بسیار در شورای دو صنف مستندسازان،موکول به مشورت با ھیات مدیرهی خانهی سینما و تصمیم آنھا گردید. تا چناچه موافقت شد در آئین نامهی این دوره از جشن مستند گنجانده شود.(که درنھایت نیز چنین شد).
اما اصرار و دلایل ما برای تصویب مورد چھارم چه بود؟
ارادهی برگزارکنندگان جشن دراین دوره بر این قرار داشت تا ھمهی فیلمھای ساختهشده در مدت تعطیلی خانهی سینما امکان پذیرش در جشن را داشته باشند.
ماده ٣ آئیننامه نیز بر ھمین خواست دلالت دارد.
: ماده ٣
" کلیهی تولیدات فیلم مستند که از ابتدای تیر ماه ١٣٩٠ ,تا پایان اردیبھشت ماه ١٣٩٣ تولید شدهاند,میتوانند مورد ارزیابی قرار گیرند".
توجه داشته باشید اگر تاریخ ساخت اثر, پایان خرداد ماه انتخاب میشد, دقیقا سه سال تمام را پوشش میداد. اکنون ازسه سال , یک ماه کم دارد.
حال اگر مبنا را تعداد داوطلبھای حضور در جشنواره سینما حقیقت بگذاریم,که ھر سال بیش از ھزار فیلم در دفتر آن جشنواره ثبت میشود، میتوان انتظار داشت تعداد فیلمھائی که به جشن خانه سینما فرستاده خواھند شد، سه برابر باشند. یعنی سه هزار فیلم.
حال اگر میانگین مدت ھر فیلم را سی دقیقه در نظر بگیریم, با نود ھزار( ٩٠,٠٠٠ ) دقیقه فیلم و یا به عبارتی ھزار و پانصد
( ١۵٠٠ ) ساعت فیلم روبرو خواھیم بود. که ھیات انتخاب نه میتوانست آنھا را موضوعی و نه براساس تایم آنھا ارزیابی کند.
زیرا میبایست ١۵٠٠ ساعت فیلم را در مدتی کمتر از یکماه بازبینی وحداکثر ۴٠ فیلم از میان آنھا برای بخش مسابقه معرفی کنند. یعنی فشاری سه برابر بیش از حد معمول که در جشنوارهھای مشابه بر ھیات انتخاب وارد میشود. این در حالی است که اگر ھیئت قرار باشد روزی ١٠ ساعت فیلم ببینند و ھیچ روزی را ھم تعطیل نکنند,و انتظار بر این باشد که ضریب ھوشیاری آنھا تا ساعات پایانی نیز کاھش نیابد,(که چنین چیزی شدنی ھم نیست),میبایستی ١۵٠ روز متوالی در سالن نمایش حضور داشته باشند. یعنی ۵ ماه تمام.مطلبی که نه مدیران خانه سینما , ونه مدیریت ھیچ جشنواره داخلی دیگری نمیتوانند چنین فرصتی را در اختیار ھیات انتخاب خود بگذارد.
از سوی دیگر ھیچ یک از اعضای ھیاتانتخاب ھم حاضرنیست زمانی به این درازی را بدون دستمزد,بگذراند. (ھر چند رسم مدیرت جشن خانهی سینما تاکنون حداقل برای ھیاتھای انتخاب و داوری فیلمھای مستند این بوده که بهمنظور قدردانی
از زحمات آنان, "کیف" یا," تیشرت "به رسم ھدیه اھدا کرده است.( به امید آنکه امسال ساز و کار "حرفهای"تری برای این مشکل پیدا شود).
اما ھر چه که باشد دیدن آن ھمه فیلم در مدت زمان یاد شده, (با مزد یا بی مزد),از شدت فشار برھیات انتخاب نمیکاھد. مگر آنکه فیلمھا با دور تند دیده شود. حال ,ھرچه تعداد فیلمھا بیشتر باشد،سرعت دورھا نیز تندتر میشوند.
کسانی که تجربهی حضور در ھیاتھای انتخاب را داشتهاند و نیزآنھائی که فیلمھایشان در چنین شرایطی دیده شده است,نگرانی ما را از این روش بازبینی درک میکنند. نیز درک میکنند این روش تا چه اندازه میتواند برای فیلمھائی که کارگردان نام آشنائی ندارند, روش نا عادلانه و گریزناپذیری باشد.
حال پرسش از کسانی که درترکیب چنین ھیاتھای انتخابی بودهاند اینست:
آیا با چنین داوریھائی حقوق آنھائی که فیلمشان را به ما سپردهاند,رعایت میشود؟ آیا اعتراض آنھائی که فیلمھایشان به ھر ترتیب به بخش مسابقه راه پیدا نمیکند، بیمورد خواھد بود؟ آیا ھیاتھای انتخاب میتوانند ادعا کنند که ھمهی فیلمھا با رعایت انصاف دیده و برگزیده شدهاند و راه بھتری وجود نداشته است؟
اینک مستندساز عزیز,از خودتان بپرسید ,آیا ھمچنان مایلید تا فیلمھایتان در چنین شرایطی دیده شود؟ آیا خانه سینما بهعنوان یک تشکل صنفی حق ندارد در جشن سالیانه خود آثار اعضای صنوف خود را ببیند و داوری کند؟(به یاد داشته باشیم که اعضای صنوفی ھمچون فیلمبرداران , تدوینگران ,صدابرداران و...ھمواره براین خواسته تاکید داشته و آنرا اجرا کردهاند). آیا به جشنواره فجرکه فقط فیلمھای بلند مستند را میپذیرد نیز اعتراضی ھست؟ آیا به صدا و سیما اعتراضی ھست که در جشنوارهھایش تنھا تولیدات شبکهھای خود را بررسی میکند؟ مھم تر اینکه ,آیا سھم خواھی تنھا باید به ھنگام حضور در جشن باشد؟
آیا در سختیھائی که این سالھا گریبان خانه را گرفته بود نیزخود را سھیم میدیدیم؟ فراموش نکنیم که جشن خانهسینما ,یک جشن "صنفی" است .نه "ملی". خانهی سینما برای حمایت از صنفھائی که بدنه سینما را میسازند تشکیل شده است.بنابر این حق را دارد اگر بخواھد در مناسبتھای گوناگون,توان ھم صنفیھای خود را بیازماید . حال اگر بنا به دلایلی در سالھای گذشته از حق خود کوتاه آمده است,این امتیاز از او گرفته نمیشود.
این بود دلایل ما برای اتخاذ چنین تصمیمی,و صد البته که میتوان منتقد ھمهی این موارد نیز بود. چهخوبست اگر انتقاد ھا با راه حلھای بھتری نیز ھمراه باشند.
در اینجا با کمال خضوع آماده دریافت پیشنھادھای سازنده شما ھستیم . ھمچنین بر این باوریم که فصلالخطاب تصمیمات و مسائل مربوط به موارد, دبیر جشن خانه سینما خواھد بود.
نکتهی پایانی:
در اینجا روی سخن بهویژه با عزیزانی ھست که ممکن است این تغییرات را "دستور"بالا و با اھداف سیاسی یا جناحی بپندارد (که معمولا نیزتاکنون چنین بوده است), مطمئن باشند که ھیات مدیرهھای دو انجمن و برگزارکنندگان جشن کوچکترین دخالتی در تصمیم گیریھای اولیه نداشتهاند. اما تا کنون ازحمایتھای مشروط آنھا بر خوردار بودهایم.»
به گزارش ایسنا، طی چند وقت اخیر برخی مستندسازان نسبت به سیاست جشن خانه سینما که فقط فیلمهای را میپذیرد که کارگردان و تهیهکننده، عضو یکی از تشکلهای خانه سینما باشد،اعتراضاتی را مطرح کردند.
انتهای پیام