سادهترین تصویری که میشود از ضرورت وجود نظم این رکن اساسی زندگی امروزی تجسم کرد خیابانهایی شلوغ با ترافیک انبوهی از خودروها و عابرین پیاده که هریک ترجیح میدهند به جای اینکه مجری قانون باشند برای رسیدن هر چه سریعتر به مقصد قانون را زیر پا گذاشته و تصویری ناخوشایند از بینظمی را خلق کنند.
به گزارش خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا)، منطقهی آذربایجانغربی، کما بیش در زندگی با این دست ضروریات و بینظمیها مواجه هستیم. کارشناسان بر لزوم آموزش و مسئولان بر ضرورت مسئولیتپذیری در این خصوص تأکید دارند. میتوان اینگونه نیز بیان کرد که شاکلهی اصلی یک محیط و یا فراگردی بزرگتر همچون اجتماع هنجارمند نظم و پایبندی به قانون است.
در کنار این نظمپذیری نیاز اساسی دیگری مطرح میشود تحتعنوان امنیت که این یکی اولاتراست. چون با تحقق امنیت پایدار است که جامعه به خود نظم میبیند و ساکنان آن میتوانند برای توسعه و زندگی تلاش کنند. برای تحقق این موضوع هر یک از اعضای جامعه نقشی را عهده دارند و رسانهها با توجه به اینکه یکی از رسالتهای آنان آموزش و آگاهسازی است و نیز ایجاد آرامش روانی در جامعه نقشی به مراتب سنگینتر عهده دارند.
دکتر «شفیع بهرامیان» استاد ارتباطات و روزنامهنگاری در پاسخ به این پرسش ما که رسانهها تا چه حد میتوانیم در ایجاد نظم عمومی نقش داشته باشیم؟ معتقد است «رسانههای ارتباط جمعی به جهت حوزهی گستردهی نفوذ و پوشش قسمت بزرگی از جوامع، نقش پررنگی در ایجاد رفتارهای جمعی از جمله اجتماعی شدن، ملکهی ذهنسازی هنجارها و مقررات در روان و فکر مخاطب و تبعیت از قوانین را دارند. اجتماعی شدن فرآیندی است که از بدو تولد در انسان آغاز و تا هنگام مرگ ادامه مییابد و در این فرآیند، خانواده، گروه همسالان، سیستم رسمی آموزش مدرسهای و رسانههای جمعی مانند تلویزیون، رادیو، مطبوعات و اینترنت نقش دارند که هماکنون نقش رسانهها بسیار بیشتر از سه مورد قبلی است و بر این اساس رسانهها میتوانند یکی از پایههای ایجاد و حفظ نظم عمومی و یا به چالش کشیدن آن باشند».
وی با بیان اینکه میزان ساعتهای روزانهای که نسل نوجوان و جوان پای بحث رسانهها صرف میکنند دهها برابر بیشتر از ارتباطات روزانهی خانوادگی آنهاست، افزود: بر این اساس امروزه رسانههای جمعی نقش اول را در شکلگیری رفتارهای مردم ایفا میکنند حال این رفتارها به حفظ نظم منجر و یا سبب قانونگریزی شود.
همچنین دکتر بهرامیان در پاسخ به این پرسش که در جهان امروز که با هر اتفاق ریز و درشتی آرامش روانی مردم دستخوش دگرگونی میشود و رسانههای مجازی تا چه حد در این امر سهیم هستند، گفت: مردم بیش از هر چیزی در جامعه تابع محتوای رسانههای همگانی هستند. اکنون که پس از دهه 90 میلادی اینترنت و بستر ارتباطی مجازی نیز امکان ارتباطات دو طرفه، متعامل و شبکهای را فراهم کرده این اثرگذاری صدچندان شده است. استفاده از فضاهای مجازی و شبکههای اجتماعی امروزه به قسمتی از سبک زندگی مردم بدل شده است و در جایی که رضایت از نهادهای ارتباطی ملی چون صدا و سیما و یا شبکههای مجازی وطنی چندان زیاد نیست این شبکههای اجتماعی جهانی به قول «یورگن هابرماس» فرانکفورتی تبدیل به حوزه و بازاری عمومی برای تبادل افکار و آرا بین افراد و اعضا و ارتباطات رودرروی مجازی و شکلگیری مخاطب پویا و یا «مخاطب فرستنده» میشود. در این وضعیت نقش رسانههای اجتماعی مجازی بالاخص شبکههای اجتماعی پررنگ و موثر است. نگاهی به اتفاقات 5 سال اخیر تحولات خاورمیانه همچنین برخی اتفاقات داخل کشور بخوبی نقش رسانههای مجازی را در شکلگیری امواج و افکار عمومی در خصوص مسائل مختلف بخوبی نشان میدهد. شمشیر قدرتمند اما دولبهی رسانهها بالاخص رسانههای مجازی میتواند هم آرامش عمومی را بهمراه آورد و هم نظم را بر هم زند مهم آن است که توسط چه انی و چگونه و با چه هدفی مورد استفاده قرار گیرد.
استاد ارتباطات دانشگاه علمی کاربردی فرهنگ و هنر ارومیه در پاسخ به این پرسش که برای برقراری نظم عمومی، رسانهها چه راهکارهایی را باید در پیش بگیرند؟ اظهار کرد: رسانهها تنها ابزارند و به ذات خود راهکار خاصی را دنبال نمیکنند مهم این است که دستاندرکاران و گردانندگان و یا استفادهکنندگان رسانهها چه میاندیشند و دنبال چه هستند. امروزه در دنیا شاهد شکلگیری بحث مهمی بنام «سواد رسانهای» هستیم. سواد رسانهای در کشورهای پیشرفتهای چون کانادا، ژاپن و استرالیا بعنوان یکی از مواد درسی مقاطع ابتدایی و متوسطه این کشورها به دانشآموزان آموزش داده میشود. یعنی از همان دوران نوجوانی فلسفه و ماهیت و اهداف رسانههای مختلف برای آنها تشریح میشود تا دید کاملتری نسبت به رسانهها - که یکی از مهمترین منابع اجتماعی شدن همان دانشآموزان است- بدست آورند. این امر هم سبب فرهنگسازی برای استفاده صحیح از رسانه و هم باعث شکلگیری دیدگاهی انتقادی در آنها میشود که هر محتوای رسانهای را راست نپندارند و به سرعت تحتتأثیر رسانهها قرار نگیرند و به سمت و سویی که رسانهها میخواهند به حرکت درنیایند. من فکر میکنم جای این بحث در مدارس ما خالی است و از همینرو رسانه تبدیل به دایه مهربانتر از مادر نوجوان و جوان ایرانی شده است.
وی با بیان اینکه مهم است که رسانههای مختلف را به نسل نوجوان و جوان بشناسانیم، ادامه داد: مهمتر آن است که بتوانیم به هنگام نیاز از همین رسانهها برای حرکتهای توسعهبخش و ملی و افزایش همدلی و انسجام اجتماعی استفاده کنیم. کمااینکه در بحث جعل نام «خلیجفارس» شاهد همین انسجام در فضای رسانهای بودیم به گمانم آموزش و برخوردهای ایجابی هدفمند- و نه رویکرد سلبی - میتواند در این بحث راهگشا باشد. جای آموزش سواد رسانهای در مدارس و صدا و سیمای ما خالی است. هر قدر هم ما در این رابطه بیتفاوت باشیم به همان میزان از قافله استفاده از تکنولوژیهای ارتباطی عقب میمانیم، چون اولاً سیر توسعهی تکنولوژیهای ارتباطاتی و اطلاعاتی توقفبردار نیست و دوماً مردم در هر صورت کار خود را میکنند و چه بهتر که این کار از کانال برنامهریزی و هدفمند شده در راستای منافع ملی انجام شود.
بهرامیان با اشاره به سهم ونقش رسانههای استانهای مرزی همچون آذربایجانغربی در برقراری آرامش روانی و نظم عمومی، اظهار کرد: بدیهی است که قدرت و دایره نفوذ رسانههای پیرامونی(استانی) همیشه کمتر از رسانههای مرکز بوده است بالاخص در کشورهایی که توسعه، نامتوازن بوده و حجم وسیعی از امکانات از جمله ابزارهای ارتباطی در مرکز(متروپولیتن) متمرکز است رسانههای استانی قدرت چندانی برای عرض اندام در برابر رسانههای مرکزی ندارند گرچه استانهای مرزی بالاخص آذربایجانغربی به جهت موقعیت جمعیتی، جغرافیایی و سیاسی خود و هممرز بودن با 3 کشور، وضعیت خاصی داشته و نیازمند حضور و تمرکز رسانههای قدرتمند ارتباطی است و این کاملاً در راستای منافع ملی ما است اما متأسفانه مردمان این سامان بیش از آنکه استفادهکننده محتوای رسانههای داخلی باشند بهعلت نبود تنوع همچنین ناسازگاری برنامههای تولیدی و فقدان استانداردهای کمی و کیفی لازم برای چنین مردمانی، در معرض امواج رسانههای خارجی قرار دارند.
وی ادامه داد: نه مطبوعات و نه صدا و سیما استانی نتوانستهاند سهم چندانی در سبد مصرفی رسانهای مردم این سامان داشته باشند. شاید لازم است که سازمان صدا و سیما در بودجه و امکانات انسانی و ارتباطی خود در استان آذربایجانغربی تجدید نظر کند.
دکتر «افشار کبیری» جامعهشناس و استاد دانشگاه ارومیه نیز با اشاره به اینکه جامعه منظم جامعهای است که در آن نظم و انضباط اجتماعی وجود داشته باشد، اظهار کرد: زمانی که بخواهیم جامعه را با ویژگی نظم و انضباط تعریف کنیم آن را با فرهنگ تعریف میکنیم. آن جمعی که دارای فرهنگ باشند را جامعه میگویند، هنجار، قوانین، مقررات، آداب و رسوم، سنن و عرف زمینهساز یک جامعه منضبط است و هر جامعه منضبط باید این موارد را دارا باشد و اعضایش به آن وابسته و قانونمند باشند، هنجارها و ارزشها و بایدها را رعایت کنند و نبایدها را ترک کنند.
وی ویژگی یک جامعه منضبط را افراد فرهنگپذیر جامعه، افراد جامعهپذیر یعنی انتظار تکالیفی را که دیگران از آنان دارند را به بهترین نحو انجام دهند، قواعد و مقررات مراعات و درونی، افراد مراعاتکننده هنجار دانست و گفت: اگر در جامعه این ویژگیها وجود داشته باشد نهادهای منضبط شکل میگیرد از طریق نهادهای جامعه هنجارها، قواعد، قواعد و مقررات باید در افراد درونی شود، این نهادها هم از دل نظم به وجود میآید در واقع اگر نظم نباشد نهادی هم شکل نمیگیرد،عمدهترین نهاد جامعه سالم نهاد قانون است. در میان هرج و مرج قانونی نداریم و اگر قانون نباشد هیچ نهادی شکل نمیگیرد.
وی با تأکید بر اینکه ما در حوزهی ارتباطات بین فردی باید قاعدهمند باشیم و هنجارها را رعایت کنیم، خوش قول باشیم و به یکدیگر اعتماد کنیم، افزود: اگر این موارد نباشد هرج و مرج، بیاعتمادی و در آخر فرسایش جامعه را شاهد هستیم.
جامعهشناس ارومیهای با بیان اینکه اعضای جامعه هر کدام یک پایگاه و جایگاه و نقش متعددی در جامعه برعهده دارند به نقش مردم اشاره و خاطرنشان کرد: نقش مردم این است که جامعهپذیر و فرهنگپذیرشوند. نظم اجتماعی محصول تربیت اجتماعی است، مردم باید ساخته شوند برای نقشهایی که دیگران و جامعه از آنها انتظار دارند آنها باید نقشپذیر شوند و انتظار و تکالیف نقش را بیاموزند. همه اینها به نوعی آن هنجارها، فرهنگ و انتظارات تکالیف را که اسمش را نظم میگذاریم به افراد منتقل میکنند. در اینجا نقش رسانه خیلی پررنگ میشود رسانه در عصر حاضر فعالتر از همهی حوزههاست و صدایش نیز بلندتر از صدای همهی نهادهاست، رسانه در عصر حاضر نقشی دوگانه دارد هم میتواند عامل تخریبی باشد و هم عامل تقویتی.
وی در پاسخ به این پرسش که چه ارتباطی را میتوان مابین نظم و امنیت متصور بود، تصریح کرد: نظم امنیت را به ارمغان میآورد، جامعهای دارای امنیت است که نظم از لایههای پائین چیده بشود و به لایههای ملی برسد، جامعهای دارای امنیت است که نظم از دل جامعه جوشیده شود که به آن امنیت ایجابی میگویند، یعنی افراد برای بیان نظرات خود امنیت داشته باشند، در خیابان امنیت داشته باشند و افراد به هیچ وجه احساس ناامنی نکنند، خروجی این نظم جامعهای است که هیچکس نمیتواند امنیت را از آن بگیرد، مانند ساختمانی که ما از پایه محکم کاری کنیم و طبق اصول و قواعد ساختمان را بسازیم، این نوع ساختمان در مقابل زلزلههای چند ریشتری نیز مقاومت دارد، جامعهای که نظم آن از لایهها و سطوح پائینش چیده شده باشد آن نظم، امنیتی در جامعه به وجود میآورد که هیچ ناامنی در درونش دیده نمیشود.
گزارش از «مریم امیری» خبرنگار ایسنای آذربایجانغربی
انتهای پیام