• چهارشنبه / ۱۹ خرداد ۱۴۰۰ / ۰۹:۵۷
  • دسته‌بندی: خراسان شمالی
  • کد خبر: 1400031913521
  • خبرنگار : 50046

عطر خوش فتیر مسکه، غذای محلی مردمان خراسان شمالی در فصل بهار

عطر خوش فتیر مسکه، غذای محلی مردمان خراسان شمالی در فصل بهار

ایسنا/خراسان شمالی فتیرمسکه، نوعی از خوراک محلی از کره محلی گوسفندی و یا گاوی است که در فصل بهار تهیه می‌شود، مهارت پخت این غذای پُرطرفدار با شماره 1435 به‌عنوان میراث ناملموس مردمان خراسان شمالی ثبت ملی شده است.

فتیرمسکه، این خوراک محلی از کره محلی گوسفندی و یا گاوی در فصل بهار تهیه می‌شود برای تهیه آن ابتدا باید فتیر قتلمه درست شود، در فرهنگ بومی مردم استان خراسان شمالی تهیه خوراک تا پیش از دست‌یابی به تکنولوژی جدید از تنوع بسیاری برخوردار بوده است. زنان  با الهام از استعداد و ذوق و هنر خانگی خود انواع غذاهای محلی و خوش‌طعم را برای مصرف خانواده و یا به مناسبت‌های مختلف ازجمله نوروز، عروسی و عزا می‌پختند که فتیر مسکه یک نمونه‌ای از آن است.

با گذشت زمان و ماشینی شدن کارها، هنوز هستند زنان عشایر و روستایی که با دست پرمهر خودشان برای خانواده فتیر مسکه درست می‌کنند. در گذشته‌های دور، نان محلی در خانه‌ها و در تنورههای هیزمی یا ساج، توسط زنان پخت می‌شد. هرچند، تنورهای گازی خانگی سیّار، در بسیاری از موارد، جای تنورهای گِلی را گرفته است.

به گزارش ایسنا، خوراک سنتی و محلی یکی از مظاهر فرهنگی با ارزش هر کشوری است. حفظ و شناساندن این مهارت‌ها مانند هر کار فرهنگی و تاریخی از اهمیت فوق‌العاده برخوردار است. اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان نیز در تلاش است با حفظ فرهنگ‌های بومی مردمان این دیار، عطر خوش‌طعم غذاهای محلی، این دیار را ماندگار کند.

  استان خراسان شمالی پیشینه‌ طولانی و فرهنگی غنی دارد که در تمام زمینه‌ها ازجمله غذاهای این استان نمود پیدا کرده است. مردم این خطه از سرزمین پهناور ایران، در جشن‌ها، مهمانی‌ها و مناسبت‌های گوناگون غذاهای سنتی متناسبی را طبخ می‌کنند که هرکدام طعم، بو و مزه‌ منحصربه‌فردی دارد.

برای تهیه فتیر مسکه، در ابتدای کار باید نان آن را تهیه کرد که در اصطلاح محلی به آن قتلمه می‌گویند.

کره محلی از شیر گوسفند یا گاو نیز برای استفاده در فتیر مسکه باید تهیه شود.

ن

روش پخت نان برای فتیر مسکه:

بیش از ده‌ها نوع نان سنتی در مناسبت‌های مختلف در شهر و روستاهای استان خراسان شمالی طبخ می‌شود و نان مهم‌ترین ماده غذایی در این استان است. اهالی به کیفیت نان و استفاده از مواد افزودنی و زیباسازی ظاهر با ایجاد نقوش اهمیت خاص می‌دهند. نان‌های پخت شده در این استان به دلیل ماندگاری، عطروطعم ویژه به‌عنوان سوغات به دیگر مناطق نیز فرستاده می‌شود. 

قتلمه، یک نوع از این نان‌ها است که معمولاً آن را با مسکه(کره) می‌خورند. قَتلَمه، لغتی ترکی و یک نوع نان روغنی است که خمیر را درست می‌کنند و در لابه‌لای زواله های خمیر روغن و زردچوبه و بعضی‌اوقات ادویه دیگر می‌زنند این نوع نان دارای دوام زیادتری است.

قرص نان قَتْلَمَه به شکل دایره به قطر تقریبی 20 تا 25 سانتی‌متر و به ضخامت سه الی چهار سانتی‌متر که به‌منظور پخت کامل، رسیدن حرارت به سطح دایره شکلی نان، سوراخ‌هایی را روی آن با پنجه دست یا قاشق یا چنگال ایجاد می‌کنند.

مواد لازم برای تهیه نان قَتْلَمَه عبارت‌اند از آرد، آب، خمیرترش، روغن(روغن حیوانی) و مواد افزودنی مانند زردچوبه و یا زعفران.

طرز تهیه قتلمه به این صورت است که ابتدا آرد را با نمک، آب و خمیرمایه به‌صورت خمیر درمی‌آورند و به مدت یک ساعت کنار گذاشته تا خمیر استراحت کند. خمیر آماده را به‌صورت قطعاتی که هر قطعه یک قرص نان بشود، تقسیم می‌کنند(در اصطلاح محلی چانه‌گیری می‌کنند.)، قطعات خمیر را به کمک چوبی بنام "اوخلو" پهن کرده و به‌صورت ورقه‌های نازک دایره‌ای شکل درمی‌آورند. روی خمیر پهن‌شده را روغن می‌زنند و دوباره جمعش می‌کنند(خمیرهای ورقه شده را که به شکل دایره‌ای کامل است، روی‌هم می‌چینند و در فاصله ورقه‌ها، آغشته به روغن می‌کنند.)  سپس از وسط دایره هر یک سوراخ کرده و به‌طرف بیرون حرکت و روی‌هم می‌چینند و فواصل ورقه‌ها را آغشته به روغن می‌کنند.

تعداد این ورقه‌های نازک خمیر، به ضخامت نهایی قتلمه بستگی دارد و به اختیار بانوی خانه یا نانوا است. سپس آن‌ را به‌صورت لوله چندلا به هم می‌پیچند و بعد هر یک از این لوله‌های خمیری را به‌صورت طبقات روی‌هم می‌پیچند و پس از پهن کردن مجدد آن را بر روی ساج یا درون تنور می‌اندازند تا کاملاً پخته شود.

روش تهیه کره محلی:

  در بیشتر مناطق ایران زنان از ماست، کره محلی درست می‌کنند با این تفاوت که وسایل بکار رفته برای تهیه کره محلی در مناطق مختلف ایران متفاوت است و بدین‌صورت است که دامداران کوچ رو ابتدا شیر دام خود را به روش دستی می‌دوشند و شیر دوشیده را می‌پزند.

برای تبدیل آن به قاتیق (ترک‌های خراسان به ماست اغلب قاتیق و در مواردی قاتوق می‌گویند.) در دمایی که دست را نسوزاند به آن مایه ماست در حد نیاز معمولاً یک قاشق برای یک کیلو به آن اضافه می‌کنند. سپس روی آن را به مدت سه الی چهار ساعت می‌پوشانند که در همان دما باقی بماند. بعدازاین مدت، شیر به ماست تبدیل می‌شود.

  تا همین اواخر در روستاها طریقه کره‌گیری بدین‌صورت بود شیری که از قبل مایع زده و به‌صورت ماست درآمده در وسیله‌ای به نام مشک (یایق) ریخته و به میزان یک‌سوم ماست به آن، آب اضافه می‌کنند و دهانه و سوراخ‌های آن را می‌بندند. مشک مذکور را از سه‌پایه چوبی به طرز افقی و با مهارت خاصی می‌آویختند و دو نفر که معمولاً زن بودند دو طرف مشک ایستاده از دسته چوبی آن گرفته به سمت یکدیگر هل داده و به‌اصطلاح تلمب زده تا کره از ماست جدا شود. این کار صبح زود که هوا هنوز خنک بود باید انجام می‌گرفت تا کره خودش را گرفته و از ماست جدا شود، بعد نیم ساعت از تکان دادن مشک درب ورودی مشک یا پوست را باز می‌کنند، اگر ماست به کره و دوغ تبدیل شده بود کار تمام است و اگر تبدیل نشده بود در آن را بسته و باز تکان می‌دهند.

از کره تولیدشده برای غذا بجای روغن استفاده می‌شود یا برای تأمین مخارج خانواده به بازارهای شهری و یا واسطه‌ها فروخته می‌شود و یا ممکن است بجای آن اجناسی مبادله کنند. کره محلی دامداران و عشایر یکی از محصولات پر زحمت ولی اقتصادی است زیرا به قیمت مناسب و معمولاً بیشتر از سایر کره‌ها فروخته می‌شود. این روش، سنتی و ایرانی است و مردم محلی از قدیم این‌گونه کره و روغن حیوانی تهیه می‌کرده‌اند. کره حاصل بسیار خوش‌طعم است.

در چند سال اخیر دستگاه‌های برقی کره‌گیر نیز به بازار آمده است . درون این دستگاه‌ها که شبیه به ماشین لباس‌شویی‌های استوانه‌ای قدیم است، پروانه‌ای وجود دارد که ماست را هم زده و دقیقاً کار مشک را انجام می‌دهد.

ع

تهیه فتیر مسکه:

  در مرحله سوم  بعد از پخت قتلمه آن را در ظرف‌هایی به نام «مجمعه» یا ظرفی به نام لنگری و یا دوری، قرار می‌دهند، رو و زیر فتیر داغ را با کره تازه  پُر و شکر و دارچین هم به آن اضافه می‌کنند.

در مناطقی هم آن را درون قابلمه‌های مسی قرار داده و لابه‌لای فتیرهای قتلمه، کره محلی گاوی و یا گوسفندی قرار می‌دهند و بعد روی حرارت ملایم قرار داده تا کره باز شده و به خورد فتیر قتلمه برود. سپس روی فتیر مسکه شکر و در صورت تمایل دارچین ریخته و سرو می‌کنند.

  فتیر مسکه یکی از غذاهای بسیار مقوی است که چاشنی آن دوغ است. برای از بین بردن و خنثی کردن چربی کره بعد از خوردن این فتیر خوشمزه مرسوم است که از دوغ تازه محلی استفاده می‌شود.

مهارت پخت فتیر مسکه، این غذای پُرطرفدار با شماره 1435 به‌عنوان میراث ناملموس مردمان خراسان شمالی ثبت ملی شده است.

انتهای پیام

  • در زمینه انتشار نظرات مخاطبان رعایت چند مورد ضروری است:
  • -لطفا نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • -«ایسنا» مجاز به ویرایش ادبی نظرات مخاطبان است.
  • - ایسنا از انتشار نظراتی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های دین مبین اسلام باشد معذور است.
  • - نظرات پس از تأیید مدیر بخش مربوطه منتشر می‌شود.

نظرات

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.