داغ عاشورا و کربلا نه زمان می شناسد و نه محدود به جغرافیا و مکان خاصی است. در این میان حرم های مقدس حضرات معصومین(ع) به ویژه بارگاه آسمانی حضرت رضا(ع) از دیرباز، مامن و خاستگاه سوگواران سید وسالار شهیدان بوده است.
طبق اسناد موجود در سازمان کتابخانهها، موزهها و مرکز اسناد کتابخانه آستان قدس رضوی، بیش از ۲۰۰۰ سند که قدیمیترین آنها بیش از ۴ قرن قدمت دارد از برگزاری باشکوه و پیوسته آیینها و رسوم خاص عزاداری ویژه عاشورا در این آستان ملک پاسبان حکایت دارد.
قدیمیترین سند عاشورایی ۴۳۳ سال قدمت دارد
در آرشیو اسناد سازمان کتابخانهها، موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی ۲۰۰۰ سند از دوره صفویه تا پایان دوره قاجار وجود دارد که به عزاداریهای ماه محرم در حرم مطهر رضوی اشاره دارد.
قدیمیترین سند در مورد عاشورا از میان این اسناد متعلق به سال ۱۰۱۱ هجری قمری در دوره صفویه است که ۴۳۳ سال قدمت دارد. در این سند به تعطیلی حمام آغچه از موقوفات آستان قدس رضوی و تعطیلی دکانها، مکتبخانه حرم و سایر فعالیتهای جاری و عادی در روز عاشورا اشاره شده است.
برای ورود به ماه محرمالحرام و انجام عزاداری سید و سالار شهیدان، مجموعهای از آداب و رسوم در بارگاه مطهر رضوی، مطابق دستور متولی وقت (تولیت) این آستان مبارک به کارکنان مرتبط و مسئول ابلاغ میشده که سیاهپوشی گنبد طلای حرم مطهر رضوی و گلدستهها، مفروش کردن رواقها و محل روضهخوانی برای مرثیهسرایی حضرت اباعبدالله الحسین(ع) از جمله این آداب بوده است.
قدیمیترین خبر در مورد مراسم بارگاه منور حضرت ثامنالحجج(ع) به روایت اسناد تاریخی موجود در آرشیو گنجینه رضوی متعلق به سال ۱۲۷۴ قمری در دوره قاجار است و از این تاریخ به بعد تقریباً هر ساله ایوانهای طلای صحن عتیق و جدید (صحن آزادی فعلی) و گلدستههای طلا و دور تا دور ضریح مطهر امام هشتم(ع) جمعاً با ۱۲ تخته پارچه مشکی سیاه پوش میشده است.
مراسم نخلبندی در مشهد به فراموشی سپرده شده است
همچنین در اسناد برجای مانده از تشکیلات اداری آستان قدس رضوی دوره صفویه و افشاریه اطلاعاتی در مورد اجرای مراسم نخل بندی در حرم امام رضا(ع) در روز عاشورا به چشم میخورد. در حالی که امروزه مراسم نخلبندی در حوزه مرکزی ایران رواج بیشتری دارد و در شهرهایی مانند مشهد به دست فراموشی سپرده شده است.
البته قدیمیترین خبر در مورد نخلبندی در حرم رضوی مربوط به عاشورای سال ۱۰۶۷ قمری بوده و معمولاً قبل از آغاز مراسم، نخلها را با وسایل مختلفی از جمله پارچه، آینه، کاغذ الوان، ورق نقره و طلا و دیگر زیورآلات تزیین میکردند تا هنگام حمل آن از شکوه و جلوه خاصی برخوردار باشد.
اجرای مراسم آیینی و مذهبی در قالب روضه خوانی، سینهزنی، خطبهخوانی و شمع گردانی در صحن عتیق در شب عاشورا، حضور دستههای عزاداری در حرم رضوی و نیز حمل وسایل و نمادهای گوناگون از ارکان باشکوه آداب و رسوم سوگواری محرم و صفر در حرم مطهر امام رضا(ع) بوده که این آیین همچنان در شکلهای مختلف در ایام عزاداری اباعبدالله الحسین(ع) برگزار میشود.
آنچه در حرم مطهر رضوی برگزار میشود اعم از شبهای قدر، مناجات خوانی، آیینهای نقارهخانه و بسیاری مراسم دیگر، براساس اسناد موقوفاتی برای آن تداوم یافته که هزینهها و خرج کردهای هر کدام از این مراسم بر اساس موقوفات آن مشخص شده است.
انتهای پیام
نظرات