• پنجشنبه / ۳ فروردین ۱۴۰۲ / ۱۳:۴۶
  • دسته‌بندی: خراسان رضوی
  • کد خبر: 1402010300951
  • خبرنگار : 50378

/آشنایی با مساجد تاریخی خراسان/

«مسجد جامع سنگان» بنایی که ۷۵۰ سال پابرجاست

«مسجد جامع سنگان» بنایی که ۷۵۰ سال پابرجاست

ایسنا/خراسان رضوی سازه‌های معماری به مثابه حافظه تاریخی ما و یادآور وقایع تلخ و شیرینی هستند که در طول تاریخ رخ داده‌اند که می‌توان به مواردی چون حمام فین کاشان که نماد قتل امیرکبیر است، تخت‌جمشید که تجلی‌گاه نمادهای اسطوره‌ای و یادآور اقتدار امپراطوری ایران است، آرامگاه فردوسی آرامگاه یعقوب لیث و ... که برای ارتقای فرهنگ ایرانی و زنده کردن زبان فارسی تلاش می‌کنند.  

رجبعلی لباف‌خانیکی در گفت‌وگو با ایسنا به معرفی «مسجد جامع سنگان» پرداخت و اظهار کرد: این مسجد در شمار بناهایی است که از حدود ۷۵۰ سال پیش با سماجت برجای مانده و علاوه بر اینکه زیبایی‌های خود را به رخ می‌کشد، زلزله‌های متوالی منطقه خواف و تنازع بقای خود را در مواجهه با آن زلزله‌ها حکایت می‌کند.

وی اضافه کرد: به استناد کتاب «تاریخ زمین‌لرزه‌های‌ ایران» تالیف نیکلاس امبر سز و چارلز ملویل، زلزله‌هایی در سال‌های ۱۴۶ هجری قمری، ۴۵۸ هجری قمری، ۷۳۷ هجری قمری، ۹۵۶هجری قمری، ۱۰۲۶ هجری قمری،  ۱۰۲۸ هجری قمری و ۱۳۰۲ هجری قمری منطقه خواف را لرزانده،  اما گویا شدیدترین زلزله در خواف به سال ۷۳۷ هجری قمری به مرکزیت شهر «جیزد» واقع بین رشتخوار و سلامه رخ داده است.

لباف‌خانیکی ادامه داد: آن زمین لرزه که پهنه وسیعی از زوزن تا دوغ آبادِ زاوه را لرزانده و بسیاری از ابنیه و عمارات را با خاک یکسان کرد، به قدری مهیب و ویرانگر بوده است که اشخاصی چون «ابوالخیر زوزنی»، «مجد خوافی» و «فصیح خوافی» از آن یاد کرده و آمار بسیاری از کشتار مردم داده‌اند.

«مسجد جامع سنگان» بنایی که ۷۵۰ سال پابرجاست

وی خاطرنشان کرد: گفته می‌شود همان زلزله موجب شده است که بناهای با عظمتی چون مسجد جامع زوزن، مدرسه نظامیه خرگرد، مسجد گنبد سنگان و مسجد رشتخوار تخریب شده و  ایوان قبله و غرفه‌های دو طرفه ایوان و رواق‌های مسجد جامع سنگان نیز رانش کرده و در شرف فروریزی قرار گرفته‌اند. اما ظاهرا با ریزش دوغاب گچ در شکاف‌ها و مهار دیوارها با ایجاد پشتیبان، از ویرانی نجات‌یافته و تاکنون به گونه‌ای غیر عادی با ایوانی ذوزنقه‌ای شکل و رواق‌های تاب‌دار و متمایل به طرفین برجای مانده است.

لباف‌خانیکی عنوان کرد: مسجد جامع سنگان در «کوچه آب» شهر سنگان خواف واقع است. این مسجد از نوع مساجد دو ایوانی عصر خوارزمشاهی یا «سبک خراسانی» است که به شیوه مسجد جامع گناباد با ۲ ایوان و ۲ رواق بر دو جانب مسجد ساخته شده است. صحن مسجد مستطیل شکل به طول۱۴/۶۰ و عرض۱۱/۵۰ متر و ایوان قبله با دهانه ۴/۳۳ و ارتفاع ۷/۸۸ متر است.

وی اضافه کرد: ایوان مقابل ایوان قبله کوچکتر بوده که سقف آن منهدم شده و ساختار آن دگرگون شده است. هر یک از رواق‌های طرفین مسجد مشتمل بر ۶ غرفه مرتبط با یکدیگر است که در مجموع یک معبر سرپوشیده را شکل می‌دهد.

این پژوهشگر و باستان‌شناس خراسانی ادامه داد: تمامی رویه دیوارها و پایه‌های ایوان‌ها و غرفه‌ها مزین به آجرهای تراش در ابعاد و اشکال متنوع بوده که اکنون تعداد کمی از آن‌ها بر جای خود نصب است و تعدادی از تزئینات جابجا شده است. ازجمله آجرهای مشبک با نگین‌های زیبای فیروزه‌ای رنگ که همچون مسجد جامع گناباد بر درون قاب عمودی نمای پایه‌های ایوان قبله نصب بوده و نیز آجرهای تراش تزئینی، لچکی‌های ۲ طرفه طاق غرفه‌ها، اکنون بر لچکی‌های ۲ طرفه طاق ایوان قبله نصب شده که با آجرهای تراش تزئینی اولیه آن موضع متفاوت است؛ حتی قطعه‌هایی از کتیبه‌های آجری قالب‌زده عصر سلجوقی از یک بنای تخریب شده دیگر (احتمالا مسجد گنبد سنگان) نیز بر لچکی‌های ۲ طرفه طاق ایوان قبله نصب شده است.

«مسجد جامع سنگان» بنایی که ۷۵۰ سال پابرجاست

لباف‌خانیکی گفت: تزئینات آجری خاص این مسجد به اشکال لوزی، مثلث، گل و برگ، نیم دایره و ماکویی تراشیده شده‌اند.

وی بیان کرد: بر پاکار سقف جناقی چند قسمتی ایوان قبله نواری تزئینی در هیأت نقش آجری خفته راسته و پلکانی نقش بسته و بر انتهای ایوان محراب کم عمقی تعبیه شده و با مقرنس، شمسه و نقش محرابی و ماکویی گچی آراسته شده است. شواهد باقیمانده حکایت از این دارد که مسجد جامع سنگان نیز مانند دیگر مساجد سبک خراسانی درون‌گرا و آکنده از تزئینات متنوع آجری بوده است.

این باستان‌شناس خراسانی ادامه داد: مسجد جامع سنگان در بیستم مهر ماه ۱۳۷۶ به شماره ۱۹۲۶ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده و اخیرا به همت اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خراسان رضوی مرمت و تثبیت شده است. بدون تردید این مسجد یکی از جاذبه‌های گردشگری است که هر بیننده را به شگفتی وا می‌دارد.

انتهای پیام

  • در زمینه انتشار نظرات مخاطبان رعایت چند مورد ضروری است:
  • -لطفا نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • -«ایسنا» مجاز به ویرایش ادبی نظرات مخاطبان است.
  • - ایسنا از انتشار نظراتی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های دین مبین اسلام باشد معذور است.
  • - نظرات پس از تأیید مدیر بخش مربوطه منتشر می‌شود.

نظرات

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
لطفا عدد مقابل را در جعبه متن وارد کنید
captcha