حجت‌الاسلام نیما ارزانی در گفت‌وگو با ایسنا با تأکید بر نظام تربیتی-اجتماعی ولایت در اندیشه شیعی، مهم‌ترین شاخصه آن در عصر حاضر را پیوند مشروعیت الهی با مقبولیت مردمی در چارچوب مسئولیت اخلاقی حاکم دانست و هشدار داد: تقلیل ولایت‌مداری به اطاعتی شعاری و گسست میان گفتار و عمل، بزرگ‌ترین تهدیدهای این مفهوم است.

وی با اشاره به اینکه ولایت در اندیشه شیعی یک نظام تربیتی-اجتماعی است، مهم‌ترین شاخصه متمایزکننده این نظام در عصر حاضر را پیوند مشروعیت الهی با مقبولیت مردمی در چارچوب مسئولیت اخلاقی حاکم عنوان کرد و افزود: در نظام ولایت، قدرت به‌عنوان ابزاری برای هدایت، عدالت‌گستری و صیانت از کرامت انسان در نظر گرفته می‌شود و حاکم نه تنها یک مدیر سیاسی، بلکه الگوی اخلاقی و تربیتی جامعه است که در برابر خدا و مردم مسئول و پاسخگو خواهد بود.

وی تصریح کرد: این دیدگاه، عرصه سیاست را از رقابت‌های صرف قدرت فراتر برده و آن را به فضایی برای تربیت اجتماعی، تقویت عقلانیت جمعی و مسئولیت‌پذیری عمومی تبدیل می‌کند.

تهدیدهای پیش روی ولایت‌مداری

این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به شکاف موجود میان اخلاق و سیاست در بسیاری از نظام‌های حکمرانی معاصر، گفت: نظام ولایی با محوریت عدالت، معنویت و مشارکت آگاهانه مردم، الگویی متمایز و قابل تأمل ارائه می‌دهد.

وی خطر دیگر را گسست میان ادعای ولایت‌مداری و عمل به اصولی چون عدالت، صداقت و مسئولیت‌پذیری عنوان کرد و یادآور شد: اگر ولایت‌مداری در رفتارهای عادلانه و اخلاق‌محور فردی و اجتماعی تجلی نیابد، به‌تدریج اعتبار خود را در افکار عمومی از دست خواهد داد.

به گفته وی، بازخوانی آگاهانه مفهوم ولایت، تقویت عقلانیت دینی و تأکید بر نقش پرسشگری و مطالبه‌گری مسئولانه مردم، برای صیانت از این اصل بنیادین ضروری است.

فاصله برداشت‌های رایج از ولایت‌مداری با سیره علوی

ارزانی در پاسخ به این پرسش که چرا گاهی بین سیره عملی حضرت علی(ع) به‌عنوان تجسم عینی ولایت و برداشت‌های رایج از ولایت‌مداری فاصله می‌افتد، اظهار کرد: این فاصله ریشه در خوانش‌های گزینشی و سطحی از تاریخ و دین دارد. سیره علوی بر عدالت‌محوری، زهد در قدرت، رعایت حقوق مردم، شفافیت و نقدپذیری استوار است؛ اما گاه در فضای اجتماعی، ولایت‌مداری صرفاً به وفاداری ظاهری یا هم‌سویی سیاسی تقلیل می‌یابد.

وی عامل دیگر این فاصله را غلبه مصلحت‌اندیشی‌های کوتاه‌مدت و منافع گروهی بر معیارهای اخلاقی دانست و تأکید کرد: در چنین شرایطی، نام ولایت به کار گرفته می‌شود، اما روح آن که همان عدالت، مسئولیت‌پذیری و دفاع از حق مظلوم است، کم‌رنگ می‌شود.

احیای عدالت علوی؛ تلفیق فرصت‌سازی عادلانه و توزیع عادلانه ثروت

این استاد حوزه و دانشگاه در پاسخ به چگونگی احیای عدالت به‌عنوان مایه الفت عمومی در نظام ولایی، اظهار کرد: از نگاه حضرت علی(ع)، عدالت صرفاً یک سیاست اقتصادی نیست، بلکه بنیان اعتماد اجتماعی است. نظام ولایی تنها زمانی می‌تواند این الفت را احیا کند که عدالت را در قالب سازوکارهای شفاف، پاسخگو و قابل لمس برای مردم محقق سازد.

وی پیش‌شرط اصلی بازسازی اعتماد عمومی را مقابله واقعی با فساد، رانت و تبعیض، اجرای برابر قانون و اولویت‌دادن به حقوق اقشار ضعیف برشمرد.

ارزانی در پاسخ به این پرسش که عدالت علوی ناظر بر فرصت‌سازی عادلانه است یا توزیع عادلانه ثروت، توضیح داد: عدالت علوی را نمی‌توان به یکی از این دو بُعد فروکاست. در سیره امام علی(ع)، هر دو بُعد به‌صورت توأمان حضور دارد. از یک سو، فرصت‌سازی عادلانه از طریق رفع امتیازات ناعادلانه و شایسته‌سالاری مورد تأکید است و از سوی دیگر، توزیع عادلانه ثروت برای جلوگیری از انباشت نامشروع و محرومیت ساختاری، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است.

ساده‌زیستی مدیران؛ راهکار عملی مقابله با مصرف‌گرایی

وی با اشاره به ویژگی‌های بارز زندگی امام علی(ع) از جمله ساده‌زیستی، قناعت و نزدیکی به مردم، اظهار کرد: این الگو در برابر فرهنگ مصرف‌گرایی و تجمل‌پرستی امروز، یک راهبرد مدیریتی و اجتماعی کارآمد است. ساده‌زیستی در سیره علوی نشانه فقر نیست، بلکه جلوه‌ای از مسئولیت‌پذیری اجتماعی و همدلی با مردم محسوب می‌شود.

به گفته ارزانی، مهم‌ترین کارکرد عملی این الگو، بازسازی اعتماد عمومی از طریق هم‌سطحی واقعی مدیران با زندگی عمومی جامعه است.

وی شفافیت در سبک زندگی، پرهیز از امتیازات ویژه و هزینه‌کرد مسئولانه از منابع عمومی را از راهکارهای عملی این الگو برای مدیران برشمرد.

بیان حق در فضای مجازی؛ عقلانیت به جای هیجان

این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به تأکید حضرت علی(ع) بر «شجاعت در بیان حق»، گفت: در منطق علوی، بیان حق به معنای گفتن حقیقت با نیت اصلاح، عقلانیت و پایبندی به اخلاق است. در فضای مجازی امروز، بیان حق به معنای انتشار آگاهانه اطلاعات درست، نقد منصفانه و پرهیز از تحریف و تخریب است.

وی برای حضور جوانان ولایت‌مدار در فضای مجازی توصیه کرد: جوانان می‌توانند با تبیین ارزش‌ها، امیدآفرینی و گفت‌وگوی مؤثر در این فضا حضور یابند، مشروط بر این که میان صراحت و خشونت کلامی تمایز قائل شوند. تقویت سواد رسانه‌ای، شنیدن دیدگاه مخالف و تمرکز بر استدلال به جای احساس، از راهکارهای اثرگذار و اخلاق‌محور ماندن است.

ارزانی با اشاره به تجربه تاریخی حضرت علی(ع) تأکید کرد: ولایت در اندیشه علوی بیش از آن که یک مطالبه از مردم باشد، یک تعهد سنگین برای حاکمیت است. تجربه تاریخی امام علی(ع) نشان می‌دهد که ولایت با سختی، تنهایی، نقدپذیری و حتی مظلومیت همراه است، نه با امتیازطلبی و آسایش.

وی تصریح کرد: ولایت‌مداری زمانی زنده و اثرگذار باقی می‌ماند که در عدالت اداری، صداقت گفتار، شفافیت تصمیم‌ها و شجاعت در اصلاح خطاها تجلی یابد. جامعه‌ای که ولایت را نه در شعار، که در انصاف، کرامت انسانی و مسئولیت‌پذیری ببیند، خود به حامی آگاه آن تبدیل خواهد شد.

پیام اصلی سیره علوی برای امروز از نگاه وی این است: حق زمانی ماندگار می‌شود که هزینه‌اش پیش از مردم، توسط صاحبان قدرت پرداخت شود.

انتهای پیام