به گزارش ایسنا، سرمایه انسانی همواره به‌عنوان مهم‌ترین دارایی هر سازمان شناخته می‌شود و کیفیت مدیریت آن نقش تعیین‌کننده‌ای در موفقیت یا ناکامی سازمان‌ها دارد. در سال‌های اخیر، توجه به شایسته‌سالاری، نوآوری و استفاده از ظرفیت نسل‌های جوان به یکی از محورهای اصلی بحث در حوزه مدیریت تبدیل شده است. با این حال، در بسیاری از سازمان‌های دولتی، روندی معکوس مشاهده می‌شود که در آن افراد سالخورده برای مدت‌های طولانی در مناصب تصمیم‌گیری باقی می‌مانند و فرصت‌های مدیریتی برای نیروهای جوان و توانمند محدود می‌شود. این وضعیت نه‌تنها انگیزه نیروهای جوان را کاهش می‌دهد، بلکه می‌تواند به رکود فکری، مقاومت در برابر تغییر و کاهش توان پاسخگویی سازمان‌ها منجر شود.

پدیده‌ای که از آن با عنوان «پیرسالاری» یاد می‌شود، ریشه در شیوه‌های سنتی مدیریت دارد و در تضاد مستقیم با رویکرد شایسته‌سالاری قرار می‌گیرد. در چنین ساختاری، تجربه صرف و سن بالا به معیار اصلی انتخاب مدیران تبدیل می‌شود و تخصص، خلاقیت و توان سازگاری با تحولات جدید در حاشیه قرار می‌گیرد. این روند به‌ویژه در شرایطی که کشور با تغییرات سریع فناورانه، دیجیتالی شدن و نیاز به تصمیم‌گیری‌های نوآورانه روبه‌روست، می‌تواند آسیب‌زا باشد. تداوم این وضعیت باعث می‌شود سازمان‌ها به‌تدریج از نیروهای جوان خالی شوند، مدیران ناکارآمد در سیستم باقی بمانند و چرخه‌ای بسته از مدیریت شکل بگیرد که راه ورود ایده‌های تازه را می‌بندد.

در همین زمینه، حجت وحدتی از گروه مدیریت دانشکده اقتصاد و مدیریت دانشگاه لرستان به‌همراه سه نفر از همکاران دانشگاهی خود، پژوهشی را با هدف شناسایی علل شکل‌گیری این وضعیت و ارائه راهکارهایی برای کنترل آن انجام داده‌اند. آن ها در این پژوهش تلاش کرده‌اند تصویر روشنی از ابعاد مختلف این مسئله ارائه دهد. محققان با تکیه بر دیدگاه‌های خبرگان حوزه مدیریت و سازمان، به دنبال آن بوده‌اند که سازوکارهای اصلی این پدیده را شناسایی کنند و راهبردهایی عملی برای بهبود شرایط پیشنهاد دهند.

روش انجام این پژوهش کیفی بوده و محققان از مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۱۴ نفر از افراد صاحب‌نظر و با تجربه در حوزه مدیریت دولتی استفاده کرده‌اند. افرادی که برگزیده شدند، آشنایی عمیق با ساختارهای اداری و مدیریتی کشور داشته‌اند. داده‌های به‌دست‌آمده از این مصاحبه‌ها سپس با استفاده از روش «تحلیل مضمون» بررسی و تجزیه و تحلیل شد.

یافته‌های پژوهش نشان می‌دهند که عوامل متعددی در شکل‌گیری پیرسالاری در سازمان‌های دولتی نقش دارند. محققان در مجموع ۵۰ کد اولیه را شناسایی کرده‌اند که در قالب چند مضمون اصلی دسته‌بندی شده‌اند. یکی از مهم‌ترین این عوامل، شکل‌گیری نوعی الیگارشی مدیریتی است؛ وضعیتی که در آن قدرت در دست گروهی محدود از مدیران سالخورده باقی می‌ماند و امکان پاسخگویی و گردش نخبگان کاهش می‌یابد. این گروه‌ها اغلب با تکیه بر روابط، نفوذ و رانت، موقعیت خود را حفظ می‌کنند و مانع ورود نیروهای جدید می‌شوند.

در کنار این مسئله، موانع سازمانی و خلأهای قانونی نیز نقش مهمی ایفا می‌کنند. فرآیندهای سنتی درون سازمان‌ها، تأکید بیش از حد بر حفظ وضعیت موجود و نبود قوانین کارآمد برای محدود کردن دوره‌های مدیریتی، از دیگر عواملی هستند که به تداوم این پدیده دامن می‌زنند.

نتایج پژوهش نشان می‌دهند که در چنین شرایطی، نیروهای جوان و توانمند یا از سازمان‌ها کنار گذاشته می‌شوند یا به‌دلیل ناامیدی، خود تصمیم به ترک سیستم می‌گیرند؛ موضوعی که در بلندمدت به تضعیف بدنه کارشناسی و مدیریتی منجر می‌شود.

بر اساس این تحقیق که نتایج آن در فصلنامه «مدیریت فرهنگ سازمانی» وابسته به دانشگاه تهران و انجمن علمی مدیریت رفتار سازمانی منتشر شده‌اند، برای مقابله با پیرسالاری، صرفاً کنار گذاشتن مدیران باتجربه راه‌حل مناسبی نیست. محققان بر ضرورت توسعه حکمرانی کارآمد تأکید دارند؛ مفهومی که به مشارکت بیشتر افراد شایسته، شفافیت در تصمیم‌گیری و توزیع متوازن قدرت اشاره دارد. همچنین اصلاح قوانین، از جمله اجرای دقیق مقررات بازنشستگی و محدود کردن دوره‌های تصدی مدیریت، می‌تواند نقش مهمی در باز شدن مسیر برای جوانان داشته باشد.

از سوی دیگر، توجه به عقلانیت در مدیریت به‌عنوان یک راهبرد کلیدی مطرح شده است. به این معنا که تجربه مدیران سالخورده باید حفظ شود، اما در قالب نقش‌های مشورتی و انتقال دانش به نسل جوان. ایجاد تیم‌های مشاوره، اتاق‌های فکر و برنامه‌های تدریجی برای تربیت مدیران آینده می‌تواند به تلفیق تجربه و جوانی کمک کند و مانع از شکل‌گیری شکاف نسلی در سازمان‌ها شود.

انتشار این پژوهش می‌تواند گامی در جهت جلب توجه سیاست‌گذاران و مدیران به یکی از چالش‌های مهم نظام اداری و ضرورت برنامه‌ریزی برای آینده مدیریت کشور باشد.

انتهای پیام