ابوالحسن حسینزاده در گفتوگو با ایسنا در تعریف «اعتراض مشروع» در اندیشه امام خمینی، اظهار کرد: در اندیشه فقه سیاسی و نظریه ولایت فقیه، اعتراضات مردمی که در تعارض با حاکمیت اسلامی قرار میگیرند، به طور خاص بررسی میشوند. این موضوع نهتنها به دیدگاهها و قوانین موجود در جمهوری اسلامی ایران وابسته است، بلکه به تفسیرات اصولی از سوی مقام رهبری و مراجع دینی نیز بستگی دارد. بر اساس قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، اعتراضات مردمی باید در چهارچوبهای مشخصی صورت گیرد. اصل ۲۷ این قانون تأکید دارد که هرگاه اعتراضات مخل مبانی اسلام باشد، پذیرفته نخواهند شد. دو خط قرمز اصلی برای اعتراضات وجود دارد؛ یکی اینکه مخل مبانی اسلام نباشد و دوم اینکه سلاح در آن حمل نشود.
وی ادامه داد: این تعاریف به وضوح نشان میدهند که اعتراضات در اندیشه امام خمینی (ره) و جمهوری اسلامی به گونهای تعریف شدهاند که نمیتوانند مبانی اعتقادی و قانونی را زیر سئوال ببرند. امام خمینی به نوعی از اعتراضات که بر اساس حقالناس شکل گرفته است، اهمیت میدهند. ایشان تأکید دارند که مردم باید در امور اجتماعی و سیاسی مشارکت فعال داشته باشند. در این راستا، امام در صحیفه خود مینویسد: «اکنون که بحمدلله موانع برطرف شده، هیچ عذری باقی نمیماند و مسامحه در امر مسلمین از گناهان بزرگ و نابخشودنی است.» اما در مقابل، هر گونه ضدیت با اصول اسلامی یا استفاده از خشونت را غیرقابل قبول میداند. در نهایت امام خمینی و فقه سیاسی جمهوری اسلامی به دنبال ایجاد فضایی برای اعتراضات مدنی بوده که نهتنها با مبانی اسلامی تعارض نداشته باشد، بلکه حقوق مردم را نیز پاس بدارد. اعتراضات باید در مسیر حفظ کرامت انسانی و بدون خشونت باشد تا بتواند پذیرش جامعه را نیز جلب کند. در این چارچوب، فهم دقیق از حقوق مردم و تأکید بر مشارکت اجتماعی، میتواند راهگشای حل بحرانهای اجتماعی و سیاسی باشد.
عضو هیات علمی دانشگاه علوم اسلامی قم با بیان اینکه مشارکت و اعتراض مردم نباید صرفاً مبتنی بر تأیید حکومت باشد، گفت: اعتراض دو گونه ماهیت دارد؛ رویکرد سلبی و رویکرد ایجابی. رویکرد سلبی ناظر بر نهی از منکر است که مراحلی دارد؛ از انتقاد شروع شده و به نهی از منکر ختم میشود. تمامی این مراحل باید به صورت تبیینی، روشنگرانه و مسالمتآمیز صورت گیرد. این نوع اعتراض، واکنشی به ناهنجاریها و تخلفات است انجام آن حتی در چارچوب وظایف شرعی و مدنی تعریف میشود. اعتراض ایجابی ناظر بر مطالبه حق است؛ مطالبه حقوق مسلم مردم شامل عدالت، آزادی، کرامت، امنیت و رفاه که توسعه هم جزئی از آن است. اینها مواردی است که مردم حق دارند و باید به آن برسند و باید از حکومت مطالبه کنند. مطالبهگری از سوی مردم یک وظیفه و حق اساسی است.
حسینزاده با بیان اینکه مرتبه بعد از مطالبه، امر به معروف است که «نصیحة الائمة المسلمین» محسوب میشود و هر دو رویکرد سلبی و ایجابی را به هم متصل میکند، افزود: هدف از این کار باید اصلاح، ایجاد تغییر و رشد جامعه، مسئولان و مردم باشد، نه تضعیف نظام، جامعه یا حکومت که این مورد در نگاه امام و اسلام به طور کل پذیرفته نیست. اعتراض یک حق مسلم است که در اشکال مختلف ایجابی و سلبی میتواند وجود داشته باشد و جمهوری اسلامی موظف است فضا را برای مطالبهگری، انتقاد دلسوزانه و همچنین امر به معروف و نهی از منکر فراهم سازد. نکته بسیار مهم این است که مخاطب اصلی امر به معروف و نهی از منکر، بیش از مردم، حکومتداران و کارگزاران حکومتی هستند که این موضوع در اندیشه امام و رهبری نیز به کرات مورد اشاره قرار گرفته است.
وی با بیان اینکه اساس اعتراض در مفهوم فقه سیاسی و مدنی بر مبنای مسالمتآمیز بودن شکل میگیرد، اظهار کرد: اصلا اعتراض یعنی بیان مسالمتآمیز اظهار نظر، چه به صورت ایجابی برای گرفتن حق و چه به صورت سلبی برای اعتراض به یک وضعیت موجود که مورد رضایت نیست. اما این عمل باید مسالمتآمیز باشد. در کشورهای توسعهیافته نیز اعتراضات مسالمتآمیز برگزار میشود و اگر جریان معترض دست به سلاح ببرد و علیه امنیت جامعه خدشهای وارد کند، نیروهای امنیتی به شدیدترین وجه واکنش نشان میدهند. لذا اعتراض باید مسالمتآمیز باشد، زیرا اساسا ذات اعتراض کنشی مدنی به منظور بهبود و اصلاح است.
این استاد دانشگاه در تشریح اصول و چارچوبی که امام خمینی (ره) برای اندیشه اعتراضی ترسیم کرده و در دوران نهضت اسلامی به کار گرفته بود، اظهار کرد: اولین امر، قانونمداری است. امام در عین اینکه رویه و سیاستهای شاهنشاهی را نقد میکردند، اقدامات خود را در پارادایم قانونگرایی و چارچوبهای قانونی مملکت پیش میبردند. نکته دیگر، عدم همکاری با بیگانگان است. شما ببینید در زمانی که امام در عراق تبعید بودند، رژیم بعث عراق از ایشان خواست که علیه حکومت ایران موضع بگیرند، اما امام این کار را نکردند. امام و فرزند ارشدشان (آقا مصطفی) معتقد بودند که برای رسیدن به هدف خود، نیازی نیست که با یک حکومت بیگانه همکاری کنند.
حسینزاده ادامه داد: پس بیگانهستیزی، قانونمداری و خشونتپرهیزی از اصول اساسی امام در اعتراض به حکومت بود. همچنین امام مخالف هرگونه دست بردن به سلاح و همچنین حمله به اماکن نظامی بودند. روزنامههای سالهای ۵۶ و ۵۷ را اگر ببینید، عدهای تلاش میکردند به اماکن نظامی حمله کنند، اما امام پرهیز میدادند و میگفتند حق ندارید به نیروهای نظامی و امنیتی و کلانتریها حمله بکنید، چراکه آنها را جزئی از مردم میدانستند.
وی با بیان اینکه همچنین امام مخالف قطبیسازی بودند، اظهار کرد: امام از هر چیزی که باعث تفرقه و شکاف در جامعه شود، به شدت پرهیز میدادند و با آن مخالف بودند. از همه اینها مهمتر، امام اعتراضات را به مثابه یک کنش روشنگرانه و تبیینی برای تنویر افکار مردم و یک پروژه روشنفکری تعریف میکردند. هدف این بود که مردم آگاه شوند، ماجرا برایشان روشن شود و در غفلت و جهل به سر نبرند. این کنشی بود که امام به آن اعتقاد داشتند و باور داشتند که خود مردم باید به یک درک درست از موضوع برسند.
عضو هیات علمی دانشگاه علوم اسلامی قم در پاسخ به سؤالی در خصوص اعتراضات معطوف به مسائل اقتصادی و اجتماعی، تأکید کرد: اولویت، نظر مردم و ایجاد رفاه و امنیت برای آنان است. جمهوری اسلامی موظف است زمینه را برای ایجاد یک رفاه حداقلی و انسجام اجتماعی و امنیت اجتماعی فراهم کند و نظر مردم را مبنا و ملاک قرار دهد. افکار عمومی هستند که ارزیابی میکنند جمهوری اسلامی چقدر موفق بوده است. در دوره پهلوی، ارزیابی منفی مردم منجر به ورود آنان به خیابانها شد و در دوره کنونی نیز این موضوع بسیار حائز اهمیت است. ما مشکلات اقتصادی و اجتماعی زیادی داریم و اعتراض حق مردم است، لذا باید حق مردم را با نگاهها، گرایشها و سبکهای زندگی مختلف به رسمیت بشماریم.
حسینزاده موفقیت امام خمینی (ره) در نهضت انقلابی سال ۵۷ را در توانایی ایشان در جمع کردن افکار مختلف و جریانهای گوناگون با نگاههای متفاوت دانست و گفت: در اعتراضات اخیر، دیدیم جریانی رادیکال به هر کسی که از خشونت پرهیز میکرد و خواهان حفظ کشور بود، حمله میکردند. این نوعی از انحصارگرایی، دیکتاتوری و استبداد است. امام توانست همه افکار و جریانهای قبل از انقلاب را دور خود جمع کند و نهضت را به پیروزی برساند و البته این جریان باید بعد از انقلاب هم ادامه پیدا میکرد؛ یعنی همه جریانهای فکری که به انقلاب اسلامی اعتقاد داشتند و در پیروزی آن سهم داشتند، باید در مسیر انقلاب و کیک قدرت سهیم میشدند.
وی اعتراضات اخیر را از چند وجه قابل بررسی دانست و گفت: یک وجه این است که اعتراض حق مردم بود؛ در پاسخ به ناملایمات و بیثباتیهای اقتصادی و کارکردهای سیاسی، بخش عمدهای از بازاریان و مردم اعتراض کردند. ماجرا از آنجا منحرف شد که اکانت رسمی موساد اعلام کرد که مأموران موساد در کنار شما هستند، بریزید در خیابانها و فراخوان رضا پهلوی که «بروید اماکن را بگیرید» و با رویکرد خشونتآمیز که جنگ است و جنگ هم باید خون بدهد. خب این ماجرا، فضای اعتراضات را منحرف و تبدیل به اغتشاش و آشوب کرد که پذیرفته نیست.
این استاد دانشگاه اضافه کرد: از طرف دیگر مردم ما انقلاب کردند که شعارهای انقلاب محقق شود. بعضی از شعارهای انقلاب تا حدودی تحقق یافته؛ همین که به هر حال صندوق رأی وجود دارد و مردم خودشان انتخاب میکنند به چه کسی رای دهند، یک دستاورد است. همچنین ما یک عزتی پیدا کردیم و علیرغم مشکلات اقتصادی، بسیاری از کشورها ایستادگی ایران در برابر ظلم را تحسین میکنند. به علاوه خوداتکایی ما در حوزههای فناوری نانو، هستهای، موشکی و پزشکی نیز قابل تحسین است. البته هنوز در حوزههای اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی، خیلی با آرمانهای انقلاب فاصله داریم.
حسینزاده در مقایسه انقلاب ایران با انقلابهای بزرگ جهان نظیر فرانسه، آمریکا، روسیه، اظهار کرد: آنها نیز پس از گذشت ۵۰ تا ۶۰ سال به اهداف خود رسیدهاند. انقلاب ایران تازه به ۴۷امین سالگرد خود رسیده و ما هنوز باید تمرین دموکراسی، گفتوگو و تحمل مخالف را بکنیم. امروز انقلاب اسلامی با شعارهایش فاصله دارد، اما این به معنای انقطاع و انفصال از جریان شعارهای اصیل انقلاب نیست؛ مبارزه با ظلم، حفظ کرامت، آزادی، استقلال، جمهوریت، اسلامیت و انسانیت، همه شعارهای انقلاب اسلامی بوده که از حالا به بعد نیز مسیر خودش را طی خواهد کرد، به شرط هوشیاری و آگاهی مردم و انسجام ملی؛ یعنی همان چیزی که ما در جنگ ۱۲ روزه نیز شاهد بودیم.
انتهای پیام
نظرات