ميزگرد«كنكاش در سيماي دومين كلانشهر مذهبي جهان» در ايسنا برگزار شد
ميزگردي با عنوان «كنكاش در سيماي دومين كلان شهر مذهبي جهان» با حضور كارشناس و مسؤولان، با محورهاي تبليغات سطح شهر و معماري شهري، در دفتر خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا) در منطقه خراسان، برگزار شد.
عليرضا رضواني ـ عضو هيات علمي دانشگاه آزاد اسلامي مشهد ـ در اين ميزگرد درباره اهميت معماري شهري گفت: نكته مهم آن است كه ميگويند شهرها نماد فرهنگ مردم و ملتها هستند و اگر واقعا اين صحت داشته باشد، بايد خيلي حواسمان جمع باشد كه در اطرافمان چه ميگذرد.
وي افزود: شهر مشهد جدا از بحث محدوده حرم مطهر، يكي از زشتترين شهرهاي جهان و ازجمله مهمترين شهرهاي ايران ميباشد.
او با بيان اينكه ساخت و سازها خود باعث به وجود آمدن آلودگي شهري هستند، با انتقاد از بحث استفاده از معماري گذشته در عصر فعلي گفت: معماري گذشته ما خود گل سرسبدي نبوده است. ما هميشه معماري التقاطي داشتهايم و هيچ گاه معماري تعريف شده و بدعتگزار در ايران نداشتيم. ايران هميشه محل گذر فرهنگهاي مختلف بوده است.
اين عضو هيات علمي دانشگاه افزود: چيزي كه ما بايد به آن بباليم، اين است كه هرگاه فرهنگهاي مختلف بر ما سيطره پيدا كردهاند، قادر بودهايم به شدت و به سرعت با استفاده از هوش ايراني آن را به يك هنر جديد تبديل كنيم. هنر هخامنشي يك تلفيق خارقالعاده و هوشيارانه از سبكهاي مختلف معماري است كه خاص ايراني است و در هيچ نقطه جهان چنين تركيبي را نميتوان ديد. چراكه ما به تحليل جديدي در معماري رسيدهايم. اين ويژگي ايراني است كه ما امروز معماري ايراني را اينگونه ميدانيم.
وي با اعتقاد بر اينكه كشور ما در يك دوره دچار عقبماندگي نسبت به ساير كشورها شده است، افزود: ما شاهاني داشتيم كه ظلم و ستم فراوان كردند، اما همينها آثاري از خود با تبليغات ويژه بر جاي گذاشتند و ميبينيم كه كشورهاي اروپايي شديدا تحت تاثير قرار گرفتهاند. اعتراض من به اين است كه ما بعد از انقلاب چه كردهايم و چرا هيچ اثر برجسته معماري در طول اين 25 سال نداشتهايم؟ متاسفانه فرصتها از دست ميرود. پول و سرمايه دست كساني ميافتد كه مجموعههايي مثل ساختمان تازه تاسيس در مشهد را بنيان ميكنند. حال ما بسياري از اتفاقات اين چنيني داريم كه در شهر در حال اتفاق افتادن است. مسؤولان بايد كارشناساني را در زمينه معماري، شهرسازي ، گرافيك و... انتخاب كنند.
رضواني افزود: ما تحت تاثير فضاهاي ديگر هستيم. شركت آبادگران اكنون در حال ساخت ساختمانهايي در ارتفاعات ميباشد كه به ظاهر و از دور، زيبا به نظر ميرسند؛ اما از نزديك نميدانيد چه اتفاقي در حال رخ دادن است! يا در بخش «نهدره» اكنون در حال ساخت و ساز شهركي هستند كه من به عنوان يك معمار آرزو ميكردم در آن منطقه كاري انجام دهم، اما اكنون دارد فاجعهاي وحشتناك رخ ميدهد. اينجا عدهاي مقصرند و گروهي بايد محاكمه شوند و زير سؤال بروند كه چرا اين چنين كردهاند. اينها همه فرصتهايي است كه زماني كه از دست برود، ديگر نميتوان جاي آن را پر كرد. به طور مثال، تنديس ميدان جانباز كه با سازه زشتي نصب شده است و بايد فرياد زد كه اي انسانهاي عاقل چه ميكنيد؟!
رضواني با بيان اينكه 90 درصد كارشناسان كميسيون تخصصي معماري شهرداري مشهد حتا از ابتدايي ترين اصول آنچه انجام ميدهند اطلاعاتي ندارند، گفت: درواقع اين كميسيون براي آنها كلاس درس شده است و اين اتفاقات همين طور در حال افتادن است.
وي با انتقاد از معماري پروژه ميدان شهدا نيز گفت: در حيطه حرم بايد يك اتفاق خارق العاده بيفتد كه اين امر مستلزم آن بود كه معماري انتخاب شود كه لااقل معماري ايراني را بشناسد و حداقل 10 اثر برجسته خلق كرده باشد و مهمتر اينكه نسبت به معماري ايراني حساسيت داشته باشد.
رضواني علت بهوجود آمدن معماري مدرن را در اطراف حرم و همزمان با آن، تخريب آثار معماري مشهد را ناشي از بيتوجهي و حساسيت نسبت به معماري ايراني دانست و افزود: متاسفانه در اطراف حرم، با شكلگيري معماري مدرن فاجعهاي در حال رخ دادن است.
در ادامه ميزگرد، بهاره بزرگمهر ـ سرپرست گروه 3 شهرسازي سازمان مسكن و شهرسازي خراسان رضوي ـ گفت: در اغلب كشورها به دليل توسعه شهرنشيني، مهاجرت و پيامدهايي كه اين موضوع داشته است، توجه به كيفيتهاي بصري بسيار تجملي بوده كه منطقي نيست.
وي كه معتقد است به مفهوم توسعه شهري و سيماي شهري در حد مورد نياز پرداخته نشده است، وي از مقوله طراحي شهري در كشورمان به عنوان يك مقوله جديد ياد كرد و گفت: خوشبختانه اين مقوله به طور جدي در كليه زمينههاي شهري پيش ميرود.
بزرگمهر يادآور شد: ما با انجام يكسري مطالعات به دنبال تعريفي براي مجموعه كلي مشهد و بعد از آن طرح جامع مشهد هستيم و اين اولين باري است كه در دل اين مطالعات، سندي را خواهيم داشت كه در آن سند اصول كلي هويت بخشي كالبدي را ارايه خواهيم كرد.
وي در اينباره به چاپ كتاب «هويت شهري» اشاره كرد و افزود: اين كتاب ميتواند به عنوان يك مشاور و پشتيبان براي ارايه سند مصوب مورد استفاده طراحان قرار گيرد؛ تا بدين ترتيب با ارايه ضوابطي، طراحان موظف به انجام آن باشند و شاهد كليتي واحد براي سيماي شهر مشهد باشيم.
در ادامه اين ميزگرد حسين شادكام ـ مديرعامل سازمان فرهنگي ـ تفريحي شهرداري مشهد ـ هويت و فلسفه وجودي مشهد را حرم مطهر امام رضا (ع) دانست و افزود: زماني شهرهاي ما داراي هويت بودند؛ اما امروز همگي آنها به هم ريخته است. بايد در معماري شهر مشهد اين مقوله را مورد نظر قرار دهيم كه اين شهر با وجود همسايگي با آن داراي هويت است و وجود مبارك عليبن موسيالرضا (ع)، مشهد را از ساير شهرها متمايز ميسازد.
او با اظهار گلايه خطاب به مهندس رضواني گفت: كدام يك از عزيزان كارشناس در سالهاي بعد از انقلاب طرح و ايدهاي را براي شهر مشهد دادهاند كه در بخش معماري هويت منحصر به فردي براي شهر مشهد ارمغان آورد. ما از معماري قاجاريه، صفويه و غيره سخن ميگوييم؛ اما بعد از انقلاب چيزي نداريم كه به آن معماري بعد از انقلاب بگوييم. چه كسي بايد اين كارها را انجام ميداده است؟ آيا معماران ما براي ارايه طرح تلاش كردهاند، يا تنها در كناري نشسته و نقد كردهاند؟
وي اشكال وارد بر تنديس ميدان جانباز را روا دانست و افزود: با وجود نقدهاي جدي و كارشناسي كه بر مجسمه مذكور وارد شد، اين مجسمه نبايد نصب ميشد؛ اما متاسفانه توجهي نشد و طرح اجرا شد. البته اين طرح در حال جايگزيني است و ما آمادگي اين را داريم كه از نظرات كارشناسان براي ساخت طرح جديد بهرهمند شويم.
مهران صدرالسادات - دانشآموخته دكتري نقاشي ـ نيز در ادامه ميزگرد در اين خصوص گفت: معماري امروز ما فاقد عناصر حجمي است و با توجه به قانون تصويب شده در شوراي انقلاب فرهنگي (شوراي بررسي آثار حجمي) متاسفانه شهرداريها خودسرانه مبادرت به ساخت و نصب طرح هاي حجمي ميكنند كه نتيجه آن ناهنجاريهاي بصري وحشتناكي است.
وي با تاكيد بر اينكه ما در حال تكرار خطاهاي شهري هستيم، نه به فكر بهسازي، گفت: ما در هر طرح نوي كه ارايه ميكنيم، دچار خطا هستيم؛ به عنوان مثال پلهاي ايجاد شده در سطح شهر اگر چه مشكل ترافيك را كاهش داده است، اما از لحاظ بصري زيبا نيست.
وي به پل رودخانه تايمز و آمار بالاي خود كشي در آن اشاره كرد و گفت: پس از تحقيقات فراوان به اين نتيجه رسيدهاند كه رنگ سياه اين پل، عامل مؤثر و مهمي در خودكشي افراد است؛ چراكه اين رنگ به نوعي با روحيات و روان افراد افسرده قرابت بيشتري داشته است.
او با بيان اينكه بايد با معماري صحيح و زيباي فضاهاي شهري به نياز روحي مردم پاسخ داد، تصريح كرد: ما اكنون فضاهايي ميسازيم كه جز القاي افسردگي، ثمر ديگري براي مردم ندارد.
صدرالسادات در ادامه ميزگرد با انتقاد از طرح يادمان كنگره 23 هزار شهيد استان خراسان در كوهسنگي تصريح كرد: طرح اين يادمان گنبد مانند است كه بايد به كارشناسي گذاشته شود كه آيا با اجراي آن به زيبايي طبيعت و كوه لطمهاي وارد نميشود؟ ما كوهسنگي را به عنوان سمبلي براي مشهد ميشناسيم. اگر آن يادمان بالاي كوه نصب شود، چه اتفاقي ميافتد؟
رضواني نيز در اين مورد تصريح كرد: طرح مذكور وارد دانشگاه و كميسيون تخصصي شهرداري شده است و من طي نامهاي بلندبالا به صورت تخصصي زمينههاي مختلف آن را نقد كردم؛ اما در نهايت به من گفتند: «ما نميخواهيم شما نظر دهيد، بلكه ميخواهيم كمك كنيد و نظر دهيد تا طرح اجرا شود». اين نگاهي است كه ما در خيلي از قسمتهاي شهر شاهد آن هستيم. اين طرح توسط دانشجويي ارايه شده است كه به سختي از دانشگاه فارغ التحصيل شده و اكنون ميخواهند آن را به شهر تحميل كنند.
وي با تاكيد بر اينكه طراحي المان شهري كاري بسيار مشكلي است، گفت: من 13 سال مشغول به تدريس در اين زمينهها بودهام؛ اما زماني كه درگير چنين پروژههاي ميشوم، تنم ميلرزد؛ چراكه كاري بسيار ظريف، پيچيده و مشكل است.
شادكام در پاسخ گفت: ما تلاش و سعي خود را در جهت نظارت بر شهر اعمال ميكنيم؛ اما اگر بعضا چنين اتفاقهايي ميافتد، ما بيتقصيريم.
رضواني گفت: منظورم اين است كه وقتي صحبت از تخصص ميكنيم، يك بخش است. بحث اين است كه چه متخصصي؟ اين موضوع از تعارف گذشته است. بسياري از متخصصان هستند كه در ارگانها دور هم جمع شده يا دعوت شدهاند، اما صلاحيت حضور در آن آنجا را ندارند. بايد متخصصاني دورمان جمع كنيم كه توانمنديهاي لازم را دارند. هر چند تعداد آنها زياد نيست؛ اما بايد شناسايي شوند و مدير خوب كسي است كه بتواند اينها را شناسايي كند و دور خودش جمع كند.
در ادامه ميزگرد مسعودي ـ معاون شهرسازي شهرداري مشهد ـ افزود: با ديد انتقادانه نگاه كردن براي ما بسيار مفيد محسوب ميشود؛ اما درواقع اصل قضيه را نيز نبايد از ياد برد. عادت ما هميشه اين است كه قسمت خالي ظرف را نگاه كنيم و به قسمت پر آن هر چند كم، توجهي نميكنيم. شايد قسمتهايي از كارهاي شهردادري بازده بيروني نداشته است، اما نشانگر حساسيت ما به موضوعات دنبال شده ميباشد. در شرايط كنوني در شهرهاي ما، نازيباييهايي وجود دارد كه ابتدا بايد آنها مرتفع شود تا بعد از آن به ارزش زيباييها وارد شويم. ما نيز قبول داريم كه حداقل در محدودههاي وكيلآباد، تقاطعهاي ايجادشده به لحاظ زيباشناختي همگي يك سري سازههاي زمخت و بيروح ميباشد كه عملا هيچ بينندهاي را ترغيب نميكند. در برخي از مباحث تخصصي و كارشناسي كه ما ميخواهيم با آن برخورد كنيم، با يك سري مقاومتها مواجه ميشويم. به همين دليل بايد بسيار محتاطانه اين موضوعات را دنبال كنيم. دستورالعمل نماي ساختمانها موضوع خاصي نبود؛ اما مقاومتهاي بسيار زيادي از سوي معماران، متخصصان و طراحان را شاهد بوديم. حال اگر به صورت تفصيلي بخواهيم آن را ديكته كنيم، چه قدر مقاومت صورت خواهد گرفت؟!
وي گفت: طرح جامع مبلمان شهري را با همكاري سازمان معاونت خدمات شهري در دست تهيه داريم و به طور مشخص براي خيابان امام رضا طرحهاي خاصي را دنبال ميكنيم كه بخشي از آن توسط معاونت فرهنگي دنبال ميشود.
بزرگمهر نيز در ادامه گفت: وظيفه اطلاع رساني همگاني بر دوش رسانههاست. ما به عنوان يك شهروند خواستار اين امر هستيم. اگر مردم از حقوق شهروندي خود كه هر روزه زير پا گذاشته ميشود، مطلع باشند، ميتوانند مقاومتهايي را ايجاد كنند كه به روند بهبود امور كمك ميكند.
در ادامه ميزگرد «سيماي دومين كلان شهر مذهبي جهان» كه در دفتر ايسنا ـ منطقه خراسان برگزار شد، رضواني به سطح سواد بصري و تاثير آن در تشديد آلودگيهاي بصري اشاره كرد و افزود: به علت پايين بودن سطح سواد بصري و نبود آموزش در اين زمينه ممكن است از نماهاي ساختماني و يا نماي شهر چندان تاثير نگيريم، چرا كه حساس نيستيم.
صدرالسارات هم گفت: امروزه شهرها در تصرف جادههاست. از سويي، مردم اطلاعات بصري كاملي نداشته و به اين موضوع هم چندان اهميت داده نميشود.
وي افزود: سواد بصري بايد به گونهاي به مردم تزريق شود.
صدرالسادات زيرساختهاي آموزشي را مورد تاكيد قرار داد و افزود: سواد بصري بايد چون يك آموزش ملي مورد توجه قرار گيرد. معمار ،نقاش ، آرشيتكت و... نبايد منفك از يكديگر فعاليت كنند. به عنوان مثال هنر هخامنشي بهيكباره بوجود نيامد؛ بلكه آنان هنرهاي مختلف رومي، يوناني، آشوري را با يكديگر تركيب كردند تا هنر با شكوه هخامنشي بهوجود آمد.
وي نقش برجستههاي هخامنشي را در حكم بيلبردهاي امروزي بيان كرد كه توانسته است به عنوان يك عنصر تبليغاتي، ايران را به جهانيان معرفي كند و تاكيد كرد: در دورههاي مختلف صفوي، زنديه، و حتا قاجاريه ما داراي هويت واحدي در شهرها بوديم و بازارها، ساختمانها و غيره همگي با هم هماهنگ بودند و درواقع هر ساختمان به مثابه يك اثر هنري قلمداد ميشد؛ اما اكنون اينگونه نيست.
صدرالسادات با تاكيد بر اينكه ما دچار نوعي بدسليقگي فرهنگي شدهايم، گفت: در كشور سوييس زماني كه ميخواهند پله يك ساختمان را عوض كنند، بايد مجوز بگيرند و زماني حكم پايانكار به ساختماني داده ميشود كه همه كار آن ساختمان حتا رنگ، گلكاري و چمنكاري جلوي ساختمان تمام شده باشد.
وي با بيان اينكه پول خيلي اوقات كارساز نيست؛ اما گاهي شاهد به هرز رفتن سرمايههاي كلان در كشور هستيم، از بدسليقگي در ساخت مجتمع تجاري تازه تاسيس در مشهد اظهار تاسف كرد و افزود: هزينه و خرج زيادي در اين مجموعه شده است؛ اما واقعيت آن است كه اين بنا زيبا نيست.
صدرالسادات تصريح كرد: در طي مقالهاي از سوي شهرداري عنوان شد كه يك پنجم مردم مشهد صاحب مغازه هستند كه اين خود نوعي هرجومرج است. راه ايجاد اشتغال براي جوانان ارايه يك راه حل موقت نيست. اين درست نيست كه ما بگوييم خانه را تغيير بده، استفاده تجاري كن و گاراژ آن را به مغازه تبديل كن. اين موارد سبب ايجاد لطمات وحشتناكي به شهر ميشود.
وي گفت: معماري رنسانس چرا اينقدر مشهور، باشكوه و عظيم بوده است؟ براي آنكه برنيني و ميكلانژ هنرمندان برجسته مجسمهسازي و معماري سبب به وجود آمدن نوعي هماهنگي در اين دوره شدند. حتا المانهاي خارجي در اين دوره با هنر رنسانس هماهنگ ميشد. كمااينكه اين موضوع يك قانون بود.
وي از معماري و شهرسازي مناسب عشقآباد ياد كرد و افزود: هربناي معماري دولتي ساخته شده در اين شهر، نمود پيدا ميكند؛ چراكه شهر عشقآباد به لحاظ شهرسازي مطابق قانون ساخته شده است.در كشور ما ساختمانهاي دولتي پرخرج ساخته ميشود؛ اما در شلوغي ساختمانهاي ديگر گم شده و اصلا به چشم نميآيد؛ چراكه ما دوران انتقالي از لحاظ شهرسازي نداشتيم و اكنون بيش از هر چيز در شهر هرج و مرج ديده ميشود.
اين دانشآموخته دكتري نقاشي افزود: در هر ادارهاي كه داخل ميشويم نابههنجاريهاي زيادي در تزيينات داخلي آن ميبينيم، كمااينكه در برخي از آنها اصلا تزيينات بهكار نرفته است.
وي افزود: در برنامه سوم و چهارم كشور اعلام شده است كه 0/1 درصد بودجه هر ادارهاي ميتواند به تزيينات و زيباسازي ساختمان آن اختصاص يابد؛ اما چرا تاكنون اين مهم انجام نشده است؟ آيا تا كنون مديران به فكر ايجاد آثار هنري ماندگار در مراكز دولتي افتادهاند؟
صدرالسادات به نقاشيهاي ديواري اشاره كرد و افزود: در برخي شهرها چون مكزيك پروژههايي با عنوان نقاشي ديواري متناسب با زمان اجرا ميشود. چه بسا نقاشان بزرگي كه در دواير دولتي اقدام به نقاشيهاي ماندگار كردهاند كه امروزه شهرت جهاني دارند و آثارشان جزيي از جذابيتهاي توريستي به شمار ميرود و گاه حتا بهترين آثار در مجموعه شهرداريها نصب شده است. آيا ارگاني مثل شهرداري كه ميخواهد اقدام به زيباسازي شهر كند، خود داراي ساختماني زيباست؟ بايد به ساختمانهاي دواير دولتي توجه شود.
مسؤول بخش هنرهاي تجسمي ادارهكل فرهنگ و ارشاد اسلامي خراسان رضوي، وظيفه اين اداره را نظارت و هدايت ذكر كرد و افزود: متاسفانه در ساختمان اداره ارشاد، به عنوان يك ساختمان فرهنگي و هنري توجهي به زيباسازي آن نشده است.
بزرگمهر در اينباره توضيح داد: سازمان مسكن و شهرسازي اقدامات كلي را در جهت تبيين قانون و آموزش شهروندي انجام داده است.
رضواني نيز با اشاره به اينكه عملكرد شهرداري، سازمان مسكن و شهرسازي نسبت به 10 سال پيش بسيار متفاوت شده است، گفت: در گذشته به عنوان مثال فكر در مورد «رنگ» كاري حرام محسوب ميشد؛ اما اكنون وضعيت بسيار فرق كرده است. بهطور مثال زماني كه در محوطهاي مشغول كار كردن و كندن زمين هستند، دور تا دور آن را ديوار ميكشند تا مردم آن را نديده و تحت تاثير آن قرار نگيرند؛ اما موضوع چيزي است فراتر از اينها و آن اينكه زماني كه ميگوييم نما قشنگ باشد، زيبايي آن به چه معناست؟
اين عضو كميسيون تخصصي معماري شهرداري مشهد با طرح اين سؤال كه آيا ميتوان الگوهاي زيباشناسانه مطرح در ساير كشورها را به مردم ايران تحميل كرد، گفت: در حدود 10 تا 15 سال پيش 95 درصد ساختمانها، مهندسيساز بود؛ اما اكنون وضعيت در حال بهبود است.
رضواني با بيان اين كه مشهد داراي بحرانيشديدتر از ساير شهرهاست، گفت: شهر مشهد به علت پذيرش فرهنگها و اقوام مختلف داراي نوعي اغتشاش فرهنگي و هنري شده است.
مسعودي نيز در ادامه اين ميزگرد با بيان اينكه متاسفانه براي سيما و منظر شهري تعريف خاصي نداريم، به ارايه رويكردهاي مجموعه شهرداري و معاونت شهرداري و معماري مشهد پرداخت و گفت: معماران يا مالكان نبايد با اعتقادات و سليقههاي شخصي خود اقدام به طراحي كنند. در واقع هر شخص بنا به تعصبات مختلف بر معماري سنتي و يا زيباسازي ظاهري اقدام كرده و پيمانكاران نيز در همين زمينه هدايت شدهاند.
وي تصريح كرد: كليات موضوع، ضوابط و مقررات نماي شهري در سال 69 در شوراي عالي معماري و شهرسازي ايران طرح و تصويب شده؛ اما آييننامه اجرايي آن كه بايد در همان مصوبه قيد ميشد، متاسفانه تهيه نشده و يا حداقل ابلاغ نشده است.
معاون شهرسازي شهرداري مشهد، به برخي موضوعات و عناوين چارچوب بررسي نما اشاره كرد و افزود: كليه سطوح نمايان ساختمانها كه از داخل معابر قابل مشاهده هستند، اعم از نماهاي جانبي و اصلي بايستي با مصالح مرغوب و هماهنگ نماسازي شوند (اين مورد دقيقا برابر با مصوبه شوراي عالي معماري و شهرسازي ايران ميباشد). همچنين بخشهايي از نماهاي ساختمانها كه از داخل خيابان قابل رويت ميباشند، حتا اگر بعدا نيز توسط ساختمانهاي مجاور پوشيده شود، بايد با مصالح مناسب پوشيده شود.
وي افزود: نصب هرگونه تابلو يا ساير عناوين الحاقي عمود به بدنه ساختمان به نحوي كه مانع بخشي از منظر شهري شود، ممنوع است. مرمت و پاكسازي نماي اصلي بنا هم به تشخيص كميسيون نماي شهري به مالك ابلاغ ميشود.
او معتقد است: موارد ذكرشده در نگاه اول شايد خيلي بديهي باشند، اما براي آن كه به يك چارچوب منظم برسيم، اين دستورالعملهاي تبيين شده ميبايستي در كميته بررسي نما به صورت تفصيلي مورد بررسي قرار گيرد.
وي با اظهار خرسندي از اينكه مشكلات و موضوعات در ارتباط با سيماي شهري توسط مسؤولان تا حد زيادي پيگيري شده است و به شكلي نيز به مرحله اجرا رفته است، تصريح كرد: تمام آلودگيهاي بصري از ديدگاه تخصصي، شايد ناهمگوني نماهاي شهري باشد؛ اما بعضي موارد نيز به علت آنكه عمل خاصي انجام نشده است، مورد توجه قرار نميگيرد، چه بسا آنها جزيي از آلودگي محسوب ميشوند.
وي در اين خصوص به زمينهاي افتاده در سطح شهر اشاره كرد كه نازيبايي خاص خود را دارند و افزود: با توجه به ماده 110 قانون شهرداري مجدانه اين موضوع پيگيري شده است.
مسعودي به شناسايي 1392 قطعه زمين بدون ساخت در شهر مشهد اشاره كرد و گفت: بعد از صدور اخطارها و طي مراحل قانوني در حدود 340 مورد از اين قطعات توسط مالكان و 600 مورد نيز توسط شهرداري ديواركشي شده يا به ساخت فضاهاي سبز، پاركينگ و يا مواردي كه به طور موقت بتوان از آن استفاده كرد، اختصاص داده شده است.
وي يكي ديگر از اقدامات اين سازمان را ساماندهي سيما و منظر كارگاههاي ساختماني عنوان كرد و افزود: يكي از بزرگترين آلودگيهاي بصري در شهر، وضعيت بهم ريخته، ناهمگون و نامتجانس كارگاههاي ساختماني است كه به صورت دولتي و پروژههاي شهري و يا توسط بخش خصوصي ايجاد شده است.
او در كنار اين مطلب به حفاريها و ساماندهي آنها نيز اشاره كرد و تاكيد كرد: با اجراي اين دستورالعمل ما در حدود 60 تا 70 درصد نماهاي ساختماني را به صورت ضابطهمند خواهيم داشت و مابقي آن بر عهده و اختيار معمار براي القا سلايق خواهد بود.
در ادامه، علي عابدي ـ مدير گروه پودماني دانشگاه علمي ـ كاربردي مشهد ـ درباره تبليغات سطح شهر، خطاب به مسؤولان حاضر در جلسه گفت: شما وارثان بسياري از نابهسامانيها هستيد.
عابدي نحوه عملكرد استفاده از بيلبوردها را از سالهاي 70-71 تا كنون بسيار متفاوت ارزيابي كرد و افزود: زماني به شدت با اين موضوع مخالفت ميشد؛ ولي امروز در مدت زمان كوتاهي شاهد بهوجود آمدن بيلبردهاي متعددي در سطح شهر هستيم؛ اما در مورد جايگاه و تعداد بيلبورد در سطح شهر برنامه ريزي نشده است، اين همان نبود مديريت صحيح است. افراد از كانالهاي مختلف اقدام به تبليغات سطح شهري ميكنند و ضربه آن متوجه شهروندان ميشود.
وي به دو معضل اساسي در اين حيطه اشاره كرده و تصريح كرد: ما از لحاظ اقتصادي بسيار ضعيف هستيم؛ كما اينكه اقتصاد كشور ما وضعيتش بهينه و بهسامان نيست و در بسياري از حركتها تاثير گذاشته است و چه بسا به صحت بسياري از مسائل آگاهي داريم اما به علت مشكلات اقتصادي توان اجراي آن را نداريم.
او يكي از علتهاي نابهساماني مشهد را وضعيت مديريتي آن عنوان كرد و افزود: در كشور ما متاسفانه مديريتها تخصص لازم را در زمينههاي مربوطه ندارند. معمولا چهرههاي سرشناس انتخاب ميشوند بعد تصميم به ارائه پستي به آنها ميشود و چنانچه شهروندان خوش شانس باشند، مدير مربوطه از مشاوران متخصص و كارشناسان اين زمينه بهره ميگيرد.
عابدي در حيطه بحث آموزش گفت: در حال حاضر از لحاظ آموزشي سيكل و حركت مناسبي نداريم، متاسفانه سر فصل دروس آموزشي (حداقل در رشتهي گرافيك) 25 تا 30 سال پيش براي مراكز آموزش عالي كشور تعيين شده و اين در حالي است كه همان زمان نيز حداقل 15 سال از آموزشهاي روز نيز عقب بوده است كه با توجه به رشد چشم گير و تحولات عظيمي (كه حداقل در رشته گرافيك) صورت گرفته است سرفصلهاي آموزشي فعلي شايد ديگر كاربردي نداشته باشد.
وي افزود: در هر گوشهاي از مشهد وضعيت فاجعه آميزي ديده ميشود. در ارشاد نيز فجايع بصري زيادي خلق ميشود، محصولات گرافيكي خوب بايد از سوي اداره ارشاد ارائه شود اما پوسترها و بروشورهاي ارايه شده از سوي اين سازمان نيز بسيار نازل است.
عابدي تصريح كرد: با اين وضعيت، مسلما نظارت بر محصولات نيز بر مبناي سليقهها خواهد بود؛ گرچه ممكن است ابزارهاي كافي در جهت نظارت در اين سازمان وجود نداشته باشد. من در طول 13 سال كار در حوزه گرافيك و تدريس در مشهد تاكنون كميتهاي را با عنوان «تبليغات در شهر» نشنيده بودم كه شكل گيري چنين موضوعي جاي بسي خوشبختي است و اميدواريم كه در عرض شكلگيري يك ماهه آن شاهد ثمرات و اثرات آن باشيم.
وي تاكيد كرد: به طور يقين در كميته تبليغات حضور متخصصان معماري، گرافيك و طراحي صنعتي، نقاشي و... الزامي است و اميدواريم كه اعضاي اين كميته اعضاي تخصصي بوده و ضمانت اجرايي براي عملكردهاي خود داشته باشند.
عابدي خطاب به معاونت شهرسازي شهرداري پيرامون كميته «سيما و منظر شهري» گفت: آيا در دستورالعمل اين كميته نوع قوانيني وجود دارد كه شهروندان را در يك محدوده شهري ملزم به استفاده از يك نوع بنا چون شيشه، سنگ و ... كند و آيا به اين موضوع تنها متخصصان برجسته معماري از زاويه نگاه خود ميپردازند؟
اين مدرس گرافيك با طرح اين سؤال كه اداره ارشاد و شهرداري چه كاري براي آموزش شهروندان انجام دادهاند؟ گفت: من تا كنون حركتي را نديدهام كه شهروند را آموزش دهند تا كار خوب بصري را تشخيص دهند.
اما مسعودي گفت: ما براي آنكه به نوعي بتوانيم بهمريختگي را حذف كنيم و انسجامي به معماري شهري بدهيم، ساماندهي سيماي شهري را با توجه به مصوبه سال 69 و در قالب يك دستورالعمل تبيين كردهايم كه در شوراي زيباسازي شهري مشهد موضوع بعد از بررسي و تحليل به تصويب رسيده و به تمامي شهرداريهاي مناطق مختلف ابلاغ شده است.
وي افزود: قبل از اقدام در جهت اين برنامه، كميسيوني در حوزه معاونت شهرسازي و معماري تشكيل شد تا بتواند حداقل نماهاي اصلي شهر را در مرحله اول و بعدها به صورت تمام و كمال بررسي كند. به همين منظور از اساتيد برجسته اين موضوع دعوت كرديم تا نماهاي مورد نظر را بررسي كنند و درنهايت تاييد و يا عدم تاييد آن را به كارفرماهاي مربوطه ابلاغ كنيم.
مسعودي افزود: به اين ترتيب حداقل با يك خط مشي معيني ساختمان سازيها پيش ميرود و ديگر آن كه كميسيوني با عنوان نگهداري نماي شهري در حوزه معاونت شهرسازي تشكيل شد كه آن نيز با همين رويكرد حركت ميكند؛ اما در ادامه براي پاكيزه نگهداشتن و درست نگهداشتن و جلوگيري از الحاقات زايد نماي شهري اين كميسيون همچنان انجام وظيفه خواهد كرد.
معاونت شهرسازي شهرداري مشهد ادامه داد: همچنين در شهرداري مشهد اقدام به تهيه طرح ساماندهي سيما و منظر شهري در معابر اصلي مشهد كرديم و از مشاوران ذيصلاح دعوت كرديم كه در اين امر ما را ياري كنند و اميدواريم در فرصت كوتاه برخي معابر مختلف در جايگاههاي متفاوت كه در عين حال داراي هويت واحدي در شهرسازي مشهد هستند، بهسازي شود.
در ادامه بزرگمهر از زيباسازي ظاهري كه تنها پرداخت به جزييات ميباشد، به بزك كردن شهر تعبير كرد و گفت: در واقع اين زيبايي مفهوم زشتي است كه از آن بوي فريب ميآيد.
وي هماهنگي در ادراكات بصري را زيبا شناختي تعريف كرد و افزود: سازمان مسكن و شهرسازي، طرح كلي و هماهنگ كننده سيماي بصري شهر مشهد را ارايه ميكند كه در آن هر منطقه بر اساس ويژگيهاي آن و تناسبهاي بافت آن محدوده شاخهشاخه شده و در غالب طرح اوليه سلسله مراتبي براي هر منطقه تبيين ميشود و به اين ترتيب بين قسمتهاي مختلف شهري هماهنگي ايجاد ميكند.
وي افزود: اگر سلسله مراتب اين چنين وجود نداشته باشد، قطعا ناهمگوني بهوجود ميآيد.
عابدي ارايه تعاريف واقعي و حقيقي را از زيبا شناسي، امري ضروري عنوان كرد و افزود: من به عنوان يك گرافيست در عين مشتركات فراواني كه با يك متخصص معماري دارم، منكر تضادها نيز نيستم. به عبارتي شايد با نظريه خانم بزرگمهر مبني بر آنكه گرافيك نوعي بزك كردن است، همسو باشم؛ كما اينكه معتقدم يكي از كارهايي كه فعلا ميتوان براي شهر انجام داد، بزك كردن آن است.
رضواني نيز مبلمان شهري، رنگآميزي و... را نوعي بزك كردن شهر دانست كه از راهكارهاي اصلي محسوب نميشود؛ كما اينكه در برخي مواقع بعضي از زشتيها را ميپوشاند.
عابدي در ادامه يكي از وظايف گرافيك را بزك كردن شهر عنوان كرد و افزود: عناصر تبليغاتي چون بيلبردها ميتواند برخي نازيباييها را پوشش دهد. گرافيك با هزينهاي ناچيز ميتواند سهم عمدهاي در زيباسازي شهر داشته باشد، اگر چه ميپذيريم كه نميتواند درمان باشد؛ اما مرهم و مسكني مختصر محسوب ميشود.
وي به نورپردازي سطح شهر اشاره كرد و گفت: ما ميتوانيم نماهاي «شب» شهري را با نماي «روز» آن متفاوت كنيم بطور مثال در لندن جشنوارهاي تحت همين عنوان وجود دارد كه جوايز مادي بسيار خوبي به تهيه كنندگان آن اختصاص ميدهند؛ اما در مشهد و ساير شهرستانها به اين موضوع كم بها داده ميشود (بجز تهران كه گاهي نورپردازيهاي خوبي در آن انجام ميشود) .
او ميدان تلويزيون مشهد را اوج حركت نورپردازي به شمار آورد كه ظروف مختلف و ماهيها و ... در آن استفاده شده است و افزود: ما ميتوانيم حداقل با استفاده از آويزهاي مختلف سهم و نقش به سزايي را در تغيير فضاهاي شهر ايجاد كنيم و حقيقتا هزينه حاصله از چنين حركتهايي در برابر بودجه عمده و هنگفتي كه براي شهر هر ساله هزينه ميشود، چيزي محسوب نميشود.
عابدي به بحث رنگآميزي نيز اشاره كرد و افزود: رنگ آميزي در شهر بدون آنكه پژوهشي در بعد معماري و فضاي حاكم بر آن انجام شده باشد، به اجبار صورت ميگيرد.
وي به آخرين سري از دكههاي تلفن نصب شده در شهر مشهد اشاره كرد و افزود: درتمام دكهها همان رنگ زرد معروف كه شايد در نماي وسيع جلوه داشته است، استفاده شده است كما اينكه استفاده از يك رنگ بهجا، ميتوانست كاربرد و فرم زشت و ضعيف آن را كه بدون شك نظر يك طراح صنعتي و يا گرافيك در آن لحاظ نشده است را بپوشاند.
او تاكيد كرد: هيچ حركتي در زمينهي تبليغات نبايد صورت گيرد. بايد دست نگه داريم، اول بايد زخم التيام يابد بعد به فكر بهسازي آن باشيم .
صدرالسادات در ادامه يكي از علل موفقيت برخي كشورها را در امور تبليغاتي استفاده از يك نوع طراحي براي بخشي از كالا عنوان كرد كه در تمام كشور با همان طراحي عرضه ميشود و بدين ترتيب تاثير شگرفي را بر مخاطب ميگذارد.
وي اظهار داشت: با وضعيت كنوني بيل بردها در سطح شهر، سرمايه گذاري در اين بخش بيهوده خواهد بود و با يك آمار گيري متوجه عدم تاثير گذاري آنها خواهيم شد. ما امروز شاهد آن هستيم كه هيچ يك از شهرهاي ما جذابيت شهري زيبا را ندارد. شهر منحصر به فرد و متفاوتي در ايران وجود ندارد و همه شهرها مانند هم هستند .ميادين ، چهارراهها ،خيابانهاي شهرشبيه هم ساخته شده است. گويي يك الگوي شهري ثابت به همه جا تزريق شده است و زيباشناختي ناديده گرفته شده است در حاليكه در گذشته هر شهر معماري خاص خود را داشت.
او تاكيد كرد: در كنار مهندسان معمار و شهرساز در شهرسازي ، نقاش و يا گرافيست متخصص در امر زيباشناختي و تبليغات وجود ندارد.
صدرالسادات متوقف شدن تبليغات و ساختمان سازيهاي نادرست را الزامي دانست.
وي بيلبردهاي مقابل پارك ملت، هتل هايت، ميدان تلويزيون را از جمله نازيباييهاي شهر مشهد بيان كرد و افزود: اين چنين ساختارهايي بايد متوقف شود.
مسعودي نيز گفت: انتقادات بر ما وارد است. شهر به عنوان يك موجود پويا دائما حركت خود را انجام ميدهد. اگر ما وارد قضيه نشده و كنترل نكنيم، بالاخره مردم مسير خود را پيدا كرده و حركت ميكنند. اما بدرستي كه ما زمان را در قسمتهايي از دست دادهايم. بايد به وضعيت مطلوب خود باز گرديم اما اگر بخواهيم حركت را متوقف كرده و باز گرديم، چندان كار ساز نخواهد بود.
شادكام هم افزود: 60 ميليون تومان هزينه جهت نورپردازي سطح شهر به سازمان اختصاص داده شده است (جدا از بودجه اختصاصي براي معاونت) و فعاليتهايي تاكنون براي نورپردازي در شهر از جمله ميدان بيتالمقدس، قائم و 15 خرداد انجام شده است.
وي تصريح كرد: هزينهاي بالغ بر 410 ميليون ريال در مساحتي برابر با 190 هزار مترمربع در جهت پاكسازي و رنگ آميزي شهر اختصاص يافته است.
عابدي به معضل قطار شهري اشاره كرد و افزود: قطار شهري مشهد از ديدگاه كارشناسان متعدد خود معضلي است كه به بقيه معضلات اضافه شده است؛ زماني كه ما متوجه اشتباهمان شديم آنگاه بايد برنامه را متوقف كرد و به فكر راههاي بهتر باشيم. قطار شهري هر روز كه پيش ميرود معضلي جديد از جمله ترافيك را در شهر ايجاد ميكند.
رضواني در مورد توقف پروژه قطار شهري گفت: ما بايد قبول كنيم كه اين پروژه وجود دارد و در حال حركت است و همان گونه كه پيش ميرود، تحولات چشمگيري را بوجود آورده است.
مسعودي در خصوص انتقادات وارده نسبت به پروژه قطار شهري گفت: من با توجه به تخصص خود نميتوانم پاسخگوي اين امر باشم اما موضوع قطار شهري نيز با توجه به وجود 15 ميليون زائر سالانه در شهر مشهد و توسعه شهري و استفاده نا مناسب از وسايل نقليه شخصي امري ضروري است. البته مطالعات و كارشناسيهاي مختلف ترافيكي انجام شده و مراجع معتبري آن را تصويب كردهاند. اما در مورد نحوه اجرا، موضوعي است كه بايد به بحث گذاشته شود و متخصص مربوطه در جلسهاي اين موضوع را از لحاظ فني و كارشناسي توجيه كنند كه حداقل يا منتقدان متقاعد شوند و يا طرف مقابل قضيه را تعديل كند.
وي افزود: موضوعي كه به آن بايد پرداخته شود آن است كه ما در يك برهه زماني (انقلاب) با اتفاقاتي از جمله جنگ، رشد ناموزون و بسيار شديد جمعيت و ... روبرو شديم. در آن مقطع تمامي ارگانها به فكر برخي مسائل كمي بودند و به كيفيت توجهي نميكردند. از نمونههاي بارز آن با رشد جمعيت، آموزش و پرورش، مسكن و شهرسازي به فكر آن افتادند كه مكان آموزشي نداريم و شروع به ساخت و ساز و 2 شيفته و 3 شيفته كردن افتادند، بدون آنكه در نظر بگيرند فضاي مطلوب آموزشي چگونه فضايي است.
حال كه موضوعات تا حدي كامل شده همگي به طور طبيعي به كيفيت ميپردازند در حالي كه در آن برهه چارهاي به جز تفكر به كميت نداشتيم. از طرفي ديگر تك بعدي و با تخصصي خاص يك گرافيست، معمار يا نقاش و ... به موضوع نگاه كردن ما را به سر منزل مقصود نميرساند. خوب طبيعي است كه بحث شهرسازي، تخصصهاي مختلفي را ميطلبد كه بايد در كنار هم نظر دهند. اين اتفاقات هم اكنون در حال رخ دادن است و بزودي ثمرات آن را خواهيم ديد.
مسعودي افزود: رفع نازيباييها خود يك زيبايي است. به آن معنا كه نظم و انتظام دادن به شهر خود زيبايي است.
كه از لحاظ ادراك بصري شرايط مناسبي را براي ذهن هر شهروند ايجاد ميكند.
صدرالسادات نيز گفت: خوب است كه هر پديده آنچه را كه هست جلوهگر كند. ما اگر بپذيريم اين تزئينات شهري نوعي پنهان كردن درد واقعي است و نوعي مسكن به شمار ميرود، خود اين حركات، ميتواند نازيبايي باشد. بسياري از دكترها به دادن مسكن براي بيمار اعتراض دارند و ميگويند بگذاريد تا درد واقعي آن نمايان شود تا بعد از آن بفهميم كه بيماري آن چيست؟
وي افزود: اين شيوههايي كه اكنون گاهي ما بكار ميبريم، نوعي پنهان كردن خود واقعي است و اين حركات اگر چه جلوه و ظاهري زيبا به لحاظ عمومي دارد اما با تاثير واقعي زيبايي كاملا متفاوت است.
شادكام نيز افزود: اكنون مديريت بخش تبليغات شهرداري به عهده يك كارشناس معماري است (مدير گروه معماري دانشگاه سوره) كه در حدود يك ماه است كه با همين رويكرد مشغول به كار است، و در مقولههاي علمي، پژوهشي، داراي تجربه و صاحب نظر ميباشد.
وي با تاييد نبود كيفيت مطلوب در بحث آموزش گفت: كشور ما از لحاظ هنري داراي ميراث بزرگي است و وظيفه اساتيد و دستاندركاران عرصه آكادميك ميباشد كه علوم آن را از حيطهي كتب بيرون آورده و وارد صحنه عمل كنند. در اين بخش حداقل بند ناف را به غرب گره نزنيم، اكنون اگر يك مستشرق را وارد معماري حرم و يا مجموعه ارزشمند اصفهان و ... كنيد او متعجب خواهد شد. خوب حالا اين وظيفه شماست كه اين را در عرصه شهر آماده كنيد؟ ما اكنون به عنوان يك سازمان اجرايي در عرصه طرح جامع معضلات امروز را در نظر گرفته و در جهت رفع آنها اقدام كردهايم.
در ادامه عابدي گفت: همان طور كه آقاي شادكام فرمودند حقيقتا شايد به روزرساني آموزشها و تحصيلات آكادميك به عهده ماست، اگر چه كه در اين كار ضمانت اجرايي وجود ندارد كه آيا تحقيق انجام شده در اين زمينه بها داده ميشود يا خير.. همان طور كه خانم بزرگمهر و آقاي رضواني كارهاي تحقيقاتي زيادي انجام دادهاند كه درصد ناچيزي از آن اكنون دارد بازده ميدهد و بخش عمدهاي از آن در دفاتر و منازل خاك ميخورد و استفاده نميشود.
در ادامه شادكام تصريح كرد: طبعا در بخشهاي مختلف سازمان اعم از معماري، گرافيك، نقاشي و ... متخصص لازم را نداريم اما سعي كردهايم از گروههاي متخصص در اين امر استفاده كنيم كه اكنون تاثير آن را نيز ميبينيد.
وي گفت:: در حدود يك سال است كه صدور مجوز بيلبردها كاملا متوقف شده است و منحصرا در اختيار مالكهاي خصوصي، بامها و ارتفاعات ميباشد كه ما در اين بخش داراي مشكلات فراواني هستيم. اين نيازي است كه عدم پاسخگويي به آن يك نوع تقابل با نياز واقعي شهروند است.
او در ادامه افزود: در سال 81-82 مساحتي بالغ بر 10 هزار متر مربع بيلبرد داشتيم كه اين مقدار به 8 هزار و611 هزار مترمربع كاهش يافته است و چنانچه در بيلبردها قوانين وضع شده رعايت نشود به سرعت با آن برخورد ميشود.
وي به استقبال زياد از بيلبردهاي مكانهاي پر رفت و آمدي چون ميدان فلسطين و ديوار نوشتههاي سطح شهر اشاره كرد و افزود: با وجود آنكه بخش در آمدي شهرداري به تبليغات سطح شهري گره خورده است، اما سعي كردهايم از انتفاع سازمان چشم پوشي كرده تا آينده مشهد را تضمين كنيم و با وجود تنگناهاي زياد، خود را گرفتار در آمدزاييهاي تبليغاتي نكنيم. اين منت نيست. شهر مال همه مردم است و تنها اميد ما به آن است كه طرحهاي جامع هر چه زودتر شكل گيرد تا ما ديگر شاهد چنين نقدهايي نباشيم.
انتهاي پيام
- در زمینه انتشار نظرات مخاطبان رعایت چند مورد ضروری است:
- -لطفا نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
- -«ایسنا» مجاز به ویرایش ادبی نظرات مخاطبان است.
- - ایسنا از انتشار نظراتی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بیاحترامی به اشخاص، قومیتها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزههای دین مبین اسلام باشد معذور است.
- - نظرات پس از تأیید مدیر بخش مربوطه منتشر میشود.
نظرات