دكتر كاظم جلالي، مخبر كميسيون امنيت ملي و سياست خارجي مجلس شوراي اسلامي به همراه دكتر فياض زاهد، استاد دانشگاه و كارشناس مسايل بين‌الملل، ضمن حضور در خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا) آخرين رخدادها و تحولات پرونده‌ي هسته‌يي كشورمان پيش از اجلاس اخير شوراي حكام را مورد بحث و تحليل قرار دادند.

مخبر كميسيون امنيت ملي و سياست خارجي مجلس شوراي اسلامي در ارزيابي آخرين تحولات اين پرونده، اظهار داشت: درباره‌ي آن‌چه كه پيش رو خواهد بود، چند سناريو مد نظر است؛ نخست اين‌كه پرونده‌ي ايران به شوراي امنيت سازمان ملل متحد ارجاع شود، تصور من اين است كه حداقل در اجلاس جاري اين اتفاق نيفتاد.

وي افزود: معناي آن‌چه ذكر شد اين نيست كه موضوع ارجاع پرونده‌ي ايران به شوراي امنيت كلا منتفي باشد، بلكه شايد آن‌ها براي ما يك فرجه‌ي زماني را در نظر بگيرند و لذا از همين جا به سناريوي دوم وارد مي‌شويم كه اين است كه آمريكايي‌ها "سياست گام به گام" را براي تكميل اجماع بين‌المللي به پيش مي‌برند.

جلالي هم‌چنين اظهار داشت: در موقعيتي كه ما الآن در آن قرار داريم، تقريبا يك اشتراك نظر نه به شكل كامل، بلكه نزديك نظر بين آمريكا و اروپا تقريبا به وجود آمده و آن اين‌كه در هر حال بايد با بحث هسته‌يي ايران، برخورد تندتري داشته باشيم. در اين مقطع بحث "نگاه به شرق" مطرح شد و در همان مدت كوتاه پيش از اجلاس سپتامبر، رفت و آمدهايي با هندوستان، روسيه وچين انجام شد.

وي افزود: قطعنامه‌ي سپتامبر گذشته عملا نشان داد كه خيلي نمي‌توان به تنهايي به شرق اميد داشت و لذا مجددا وزارت امور خارجه‌ي ما با صدور بيانيه‌اي براي گفت‌وگوهاي بي قيد و شرط اعلام آمادگي كرد و جناب آقاي دكتر لاريجاني، دبير محترم شوراي عالي امنيت ملي هم با ارسال نامه‌اي به وزراي سه كشور اروپايي براي انجام اين گفت‌وگو با اروپا اعلام آمادگي كردند.

جلالي ادامه داد: در اين مقطع اميد به روس‌ها نيز پيش آمد، با خبرهايي كه وجود دارد تصور مي‌شود كه سناريوي ديگر مي‌تواند چنين باشد كه فعلا به دليل بحث‌هايي كه در ارتباط با روسيه مطرح است، پرونده‌ي هسته‌يي ايران به شوراي امنيت ارجاع نشود، اما بر سر آن چيزي كه به عنوان پيشنهاد روسيه مطرح است، كار كنند؛ به معني اين‌كه غربي‌ها از پيشنهاد روس‌ها (كه البته هنوز جنبه‌ي رسانه‌يي دارد) دفاع كرده و با عملي شدن چرخه‌ي سوخت در خارج خاك ايران موافقت نمايند.

مخبر كميسيون امنيت ملي و سياست خارجي مجلس شوراي اسلامي هم چنين گفت: عملا در اين‌جا ايران را در چالشي با روسيه قرارداده‌اند كه اگر ايران پيشنهاد فرضي روس‌ها را بپذيرد، به معناي نبودن چرخه‌ي سوخت در ايران و تحقق آن در كشوري ديگر است و اگر هم نپذيرد، در چالش با روسيه قرار مي گيرد و روسيه هم يك يا چند گام به اجماع جهاني مورد نظرآمريكايي‌ها و سناريوي تدويني‌شان نزديك‌تر مي‌شود.

جلالي گفت: پس از اين جريان، يك نقطه‌ي اتكا باقي مي‌ماند كه چيني‌ها هستند كه به نظر مي‌رسد با توجه به سياست رسمي كه چيني‌ها دارند، مبني بر تقويت اقتصاد ملي و عدم تنش در فضاي بين‌المللي براي عدم ضربه‌پذيري برنامه‌ي توسعه‌ي ملي‌شان، عملا چيني‌ها تا جايي مي‌توانند ايستادگي كنند كه لطمه‌اي به توسعه‌ي اقتصادي‌شان در عرصه جهاني وارد نشود.

در ادامه‌ي اين ميزگرد دكتر فياض زاهد، استاد دانشگاه و كارشناس مسايل بين‌الملل ضمن تاييد بخش اعظم اظهارات دكتر جلالي، با بيان اين‌كه قصد پرداختن به حواشي اين جريان را نيز دارد، گفت: امروز تكنولوژي هسته‌يي، يك تكنولوژي بسيار پيشرفته و به عبارتي‌ "هاي‌تك" است و حتي اگر از لحاظ تكنولوژيك هم خيلي پيچيده نباشد، به دليل تاثيري كه در بالانس منطقه‌يي و جهاني خواهد داشت، داراي اهميت فوق استراتژيك است، لذا هر كشوري كه بخواهد به اين تكنولوژي يا در قدم بعدي به فن‌آوري توليد تسليحات هسته‌يي دسترسي يابد، به شدت جامعه‌ي جهاني را نگران مي‌كند.

اين استاد دانشگاه تصريح كرد: به نظر من در نگراني مذكور، اروپايي‌ها به شدت نگران‌تر از آمريكايي‌ها هستند، براي اين‌كه اگر قرار باشد بالانس منطقه‌ برهم بخورد، اروپا به شدت از آمريكا آسيب‌پذيرتر خواهد بود، ما در راهبرد نگاه‌مان به قضيه‌ي هسته‌يي، بايد متوجه اين باشيم كه انگليسي‌ها يا فرانسوي‌ها يا آلماني‌ها از نگراني دستيابي هر كشوري در منطقه به سلاح‌هاي هسته‌يي نقش بازي نمي‌كنند، فرض آن‌ها اين است كه چنان‌چه جمهوري اسلامي به چنين فن‌آوري دسترسي پيدا كند، عربستان سعودي يا عراق را چگونه مي‌توان كنترل كرد؟

دكتر فياض زاهد هم‌چنين ادامه داد: مايلم پرانتزي را باز كنم كه شايد كمي مجادله‌انگيز هم باشد، من از ابتدا معتقد بودم كه جمهوري اسلامي نبايد پرونده‌ي هسته‌يي را به يك "پرونده‌ي ملي" تبديل مي‌كرد، چراكه ما به دلايل فراوان نه استعداد، نه توانايي و نه فرصت ورود به اين چالش را داشتيم، يعني موضوعات مختلفي مي‌توانند باشند كه براي ما نقش حياتي بازي كنند و ما در يك پروسه‌ي زماني با لحاظ كردن مسايل بين‌المللي به آن‌چه كه مي‌خواهيم در عرصه‌ي هسته‌يي دست يابيم.

اين كارشناس مسايل بين‌المللي هم‌چنين گفت: وقتي كه ما بحث هسته‌يي را به يك پرونده‌ي ملي تبديل كرده و حتي آن را با صنعت نفت مقايسه كرديم، ديگر امروز حتي نمي‌توانيم از برخي مواضع‌مان عقب‌نشيني كنيم، يعني اين پرونده امروز به قدري مقدس شده كه فكر نمي‌كنم هيچ دولت‌مردي در ايران بتواند از پذيرش تعليق غني‌سازي حداقل تا مشخص شدن نتيجه‌ي انتخابات آتي آمريكا سخن بگويد و هر كس چنين حرفي بزند، در حد خيانت تلقي مي‌شود كه من اساسا با اين موضوع موافق نبوده‌ام.

وي در خصوص دليل مخالفت‌اش با موضوع مذكور اظهار داشت: علت مخالفت من اين است كه چنين جرياني ما را به چالشي وارد مي‌كند كه حتي هستي و اصل حيات جمهوري اسلامي را به مخاطره مي‌اندازد، چون پرونده‌ي مذكور ويژگي‌هايي دارد كه چالش آن مي‌تواند بسيار موثر و تعيين كننده باشد، من كاملا با دكتر جلالي موافقم كه بازي ما و شوراي امنيت بازي امروز و فردا نيست، يعني چيزي كه آمريكا در پي‌اش است اين است ‌كه جامعه‌ي جهاني را آرام آرام، به يك نقطه‌ي اجماع عليه ما برساند.

دكتر فياض زاهد ادامه داد: نكته‌ي بعدي نقش روسيه در اين معادلات است، اين را براساس اطلاعات و تحليل عرض مي‌كنم كه امروز روس‌ها سياستي را در قبال ايران در پيش گرفته‌اند كه به سياست‌شان در قرن نوزدهم بسيار شبيه است، روس‌ها مي‌خواهند ما آن قدر قوي نشويم كه به تكنولوژي هسته‌يي دسترسي پيدا كنيم، اين بازي ظريف آن‌هاست يعني از سويي آنقدر ضعيف نشويم كه به دامن اروپا و آمريكا بيفتيم واز سوي ديگر هم آنقدر قوي نشويم كه خودمان به اين تكنولوژي دسترسي يابيم.

اين كارشناس مسايل بين الملل هم‌چنين گفت: استراتژي اساسي روس‌ها، نگه داشتن ما در "وضعيت برزخ" است، اين كاري است كه آن‌ها در قرن نوزدهم هم با ما كردند و بسيار عجيب است كه تاريخ براي ما باز هم در حال تكرار است، به نظر من روس‌ها غير قابل اعتماد‌ترين شريك هستند، اما به دليل مشكلاتي كه ما در عرصه‌ي بين‌المللي با آمريكا و غرب داشتيم، شايد ناچار شديم و شايد هم راه ديگري جز تكيه بر روس‌ها نداشتيم.

وي خاطرنشان كرد: در مورد چيني‌ها، وضع كاملا روشن است و آقاي دكتر جلالي حرف آخر را در اين خصوص‌ زدند، چيني‌ها اصلا نمي‌توانند به اين چالش وارد شوند، يعني اگر قرار است پرونده‌ي ما به شوراي امنيت برود، چيني‌ها به هيچ وجه به دليل ارتباط متقابل اقتصادشان با اقتصاد آمريكا به اعمالي چون "وتو" دست نخواهند زد، چرا كه در اين صورت، آن پروسه ضربه‌اي جدي خواهد ديد و اين چيزي است كه آن‌ها تا سال 2025 براي خودشان طراحي كرده‌اند.

دكتر فياض‌زاده پيش‌بيني كرد: به نظرمن بنا بر آن‌چه كه گفته شد، در اين چند روز، دو سه ماه آينده و حتي تا پس از دسامبر، اتفاقي در خصوص پرونده‌ي هسته‌يي ما رخ نخواهد داد و علت آن هم اين است كه نه ما آمادگي اتفاقي بزرگ را داريم و نه اتحاديه‌ي اروپا؛ اروپا به هيچ وجه خواهان رفتن پرونده‌ي ايران به شوراي امنيت نيست و همان‌گونه كه ما تعارضاتي را در اردوگاه‌مان با طرف متقابل مي‌بينيم، به صورت طولاني و استراتژيك بين اروپا و ‌آمريكا نيز اختلافاتي در منافع وجود دارد و اين ما هستيم كه با بي‌تدبيري‌مان آن‌ها را به هم نزديك مي‌كنيم.

اين كارشناس مسايل بين‌المللي تاكيد كرد: برخي از اظهارات حاشيه‌يي، وضعيت ما را در مذاكرات هسته‌يي پيچيده‌تر مي‌كند و اين‌ها مسايلي است كه با لابي‌هاي اسراييل، جامعه‌ي جهاني را به اجماع عليه ما تشويق مي‌كند، پس ما نمي‌توانيم در چنين شرايطي، از ادبيات سياسي‌اي در داخل و خارج استفاده كنيم كه وضعيت ما را پيچيده‌تر كند كه به اعتقاد من اين نكته‌اي مهمي است.

وي تاكيد كرد: به طور كلي من معتقدم كه ما به صورت راهبردي، بايد تكليف‌مان را با آمريكا روشن كنيم، يعني تا وضعيت ما با آمريكا به يك نقطه‌ي فيصله‌بخش نرسد، اين بازي‌ها ادامه خواهد داشت، به عبارت ديگر آمريكا توان اين را دارد تا با درگير كردن ما در يك پروسه‌ي فرسايشي، به آزار و اذيت و تحميل هزينه به ما بپردازد و اين موضوعي است كه آقاي دكتر جلالي و دوستان‌شان در مجلس بايد اين موضوع را مدنظر قرار دهند كه حل پرونده‌ي ايران در گرو برداشتن قدم‌هاي اساسي از سوي طرفين است.

دكتر فياض زاهد در ادامه با بيان اين‌كه رفتن ايران به شوراي امنيت، به معناي وارد كردن منطقه به يك پروسه‌ي پر تنش است، اظهار داشت: ورود به اين پروسه، به نفع آن‌ها هم نيست و خوشبختانه ما و آن‌ها سوار بر يك بلم هستيم كه هر تغيير آرايشي در آن، وضعيت را براي آن‌ها هم پيچيده‌تر خواهد كرد، ولي به هر حال كشور ما آمادگي ورود به تحريم‌هاي گسترده را در ابعاد مختلف ندارد، چرا كه ملت ما ملت سال‌هاي 61 و 62 نيست و به هزار و يك دليل چنين روندي ما را آسيب‌پذير مي‌كند و لذا ما بايد از كم هزينه‌ترين مسيرها براي احقاق حقوق ملي‌مان استفاده كنيم.

در ادامه‌ي اين ميزگرد، دكترجلالي، نماينده‌ي مجلس شوراي اسلامي افزود: لازم مي‌دانم چند نكته را بيان كنم، نخست اين‌كه پرونده‌ي هسته‌يي ما خود به خود "قابليت تبديل شدن به يك پرونده‌ي ملي" را داشت، البته من از اين منظر كه ما به لحاظ رسانه‌يي و نوع عملكرد ساختاري افكار عمومي خوب عمل نكرديم، با ايشان موافق هستم.

وي ادامه داد: من پيش از اين و در زمان امضاي "بيانيه‌ي تهران" گفتم كه ما راه خيلي سختي را در پيش داريم و آن‌جا چند تذكر دادم كه يكي از آن‌ها جلوگيري از "جناحي‌شدن پرونده" از سويي و جلوگيري از "پوپولستي شدن آن" از ديگر سو بود، چراكه بالاخره اين پرونده‌، پرونده‌اي تخصصي است و با سرنوشت اين ملت سر و كار دارد و ما در ارتباط با آن، بايد به گونه‌اي عمل كنيم كه بپذيريم هر چيز در عالم سياست ممكن است، از سويي استراتژي امام(ره)، عبارت بود از اين‌كه "حفظ نظام از اهم واجبات است" و از آن‌جايي كه هر سيستمي تمايل به بقا دارد، ما نيز بايد براي عمر بيشتر سيستم‌مان تلاش كنيم.

وي افزود: ما بايد بدانيم كه عالم امروز، عالم ديپلماسي است و بايد به شكل ديپلماتيك، مذاكره و گفت‌وگو، مسايل را به نتيجه رساند وحل كرد، البته ما در سياست خارجي‌مان گيرهايي كلان هم داريم، مثلا به دلايل متعدد، متاسفانه انتخاب‌هاي ما اصلا بين "خوب و بد" نيست، بين "خوب‌تر يا بدتر" هم نيست، انتخاب‌هاي ما در عرصه جهاني به دلايل متعدد بين "بد و بدتر" و يا "بدتر و بدترتر" است و لذا تمام انتخاب‌هاي ما به نوعي شامل نقدهايي جدي مي‌شود.

دكتر جلالي در ارتباط با اين‌كه در شرايط كنوني كشورمان چه راهكارهايي را پيش رو دارد؟ گفت: من قايلم كه خط قرمز ما بايد "رفتن به شوراي امنيت سازمان ملل متحد" باشد و براي اين مساله يك دليل بالاتر هم دارم و آن اين‌كه بحث من صرفا به "تهديد يا تحريم" محدود نمي شود، من مي‌گويم ما به خاطر اين‌كه تكنولوژي هسته‌يي داشته باشيم، نبايد به شوراي امنيت برويم، چون هنگامي كه ما به شوراي امنيت برويم، آن‌ها چه خواهند كرد؟ ما را به عنوان تهديد صلح و امنيت جهاني ذيل فصل هفتم منشور خواهند برد.

وي تاكيد كرد: حال چون ما مي‌خواهيم كه تكنولوژي هسته‌يي داشته باشيم، بايد تمامي همت خود را به كار گيريم كه به شوراي امنيت نرويم، ضمن آن‌كه آمريكايي‌ها اصلا قصد جنگيدن با ما را ندارند، آن‌ها دو جمهوري اسلامي را نمي‌خواهند، يكي "جمهوري اسلامي كارآمد" كه از جهاتي الگوي منطقه شود و ديگر "جمهوري اسلامي شهيد" كه از جهاتي ديگر الگوي منطقه شود، آمريكايي‌ها جمهوري اسلامي‌اي را مي‌خواهند كه از درون به واگرايي منتهي شود.

مخبر كميسيون امنيت ملي و سياست خارجي مجلس شوراي اسلامي افزود: به نظر من مساله‌ي ديگر اين است كه ما بايد با همه‌ تعامل كنيم، تعامل با يك جغرافياي خاص، يك منطقه‌ي به‌خصوص، يا يك سازمان بين‌المللي كافي نيست، به نظرم از گذشته وزارت امور خارجه‌ي ما در زمينه‌ي پرونده‌ي هسته‌يي از تمام ظرفيت‌اش استفاده نكرده است.

وي ادامه داد: من فكر مي‌كنم اين فضاي كنوني كه اكنون درحال ايجاد است و اروپايي‌ها نيز براي مذاكره اعلام آمادگي كرده‌اند، مي‌تواند مثبت ارزيابي شود و ما در آن به شروع گفت‌وگو و مذاكره با اروپايي‌ها و يافتن راه‌هايي براي رفع دغدغه‌هاي امنيتي آن‌ها، با تضمين‌هاي عيني و دستيابي به حق مسلم‌مان بپردازيم.

در بخش ديگري از اين ميزگرد، دكتر فياض زاهد اظهار داشت: من فكر مي‌كنم اشتباه بزرگي كه از ابتدا صورت گرفته، اين است كه ما نبايد مساله‌ي هسته‌يي را به مباحث داخلي‌مان وارد مي‌كرديم و در اين چارچوب تغيير تيم مذاكره كننده، پس از انتخاب رياست جمهوري از اشتباهات فاحش ما بوده است.

اين كارشناس مسايل بين‌الملل درباره‌ي اين كه كشور ما درحال حاضر چه بايد كند؟ گفت: من شخصا خيلي نگرانم، چون تيم فعلي مذاكراتي ما نمي‌تواند ما را از وضعيت كنوني برهاند، چرا كه به شدت به "علقه‌هاي ايدئولوژيك" در سياست خارجي تمايل نشان مي‌دهد و مشكل ما اين‌جاست كه حد و مرز امتيازدهي‌مان مشخص نيست.

وي تاكيد كرد: ما بايد از فرصت مذاكرات دسامبر استفاده كنيم و به صورت بسيار آرام، مذاكرات را طولاني گردانيم و قدم‌هايي بسيار محدود را به جلو يا عقب برداريم، پس ما بايد از دسامبر به بعد، مذاكرات را با هوشياري دنبال كنيم تا حرف‌هاي كلي نزنيم و خيلي روشن به جامعه‌ي جهاني بگوييم كه چه مي‌خواهيم و به نظر من اشكالي ندارد كه ما به جامعه‌ي جهاني بگوييم كه براي حسن نيت حاضر هستيم دو سال تعليق را هم بپذيريم، حال شما در قبال اين حسن‌نيت ما چه چيزي براي ارائه داريد؟

اين استاد دانشگاه با تاكيد بر اين‌كه "تداوم مذاكرات هيچ اشكالي ندارد"، ادامه داد: ما مي‌توانيم مذاكرات را تا روشن شدن نتيجه‌ي انتخابات آمريكا و مشخص شدن وضع جديد جامعه‌ي جهاني طول دهيم، چون كسي كه در نهايت، نقاط آسيب‌پذيري بيشتري دارد، ما هستيم نه آن‌ها، ضمن آن‌كه هميشه مي‌توان تا يك قدم مانده به جنگ مذاكره كرد و اين نكته‌اي مهم است كه ما نبايد از مذاكرات بترسيم.

دكتر كاظم جلالي نيز در بخش پاياني اين ميزگرد افزود: پرونده‌ي هسته‌يي مي‌تواند با "مديريت خوب" ما "يك فرصت" براي جمهوري اسلامي ايران باشد و ما مي‌توانيم با "مديريت بد" آن را از "وضعيت چالش" به سوي "تهديد و بحران" ببريم و البته همان‌گونه كه ذكر شد، از "چالش" هم مي‌توان به "فرصت" تبديلش نمود.

گفت‌و گو از خبرنگار ايسنا: حامد وفايي

انتهاي پيام