• چهارشنبه / ۳۰ آذر ۱۳۸۴ / ۱۲:۱۱
  • دسته‌بندی: گردشگری و میراث
  • کد خبر: 8409-17064
  • منبع : نمایندگی فارس

يادداشتي از ابوالقاسم فقيري درباره‌ي شب يلدا در شيراز

شب يلدا بلندترين شب سال است ، ايرانيان از گذشته هاي دور اين شب را گرامي داشته و جشن مي گرفتند. ابوالقاسم فقيري - پژوهشگر فرهنگ عامه در شيراز - در يادداشتي كه در اختيار خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا) ايسنا قرار گرفته، به بررسي عادات و آداب مردم شيراز در شب يلدا پرداخت. در اين يادداشت آمده است: در فرهنگ عميد در مقابل واژه يلدا چنين مي‌خوانيم: (يلدا کلمه اي سرياني به معني ميلاد، وقت ولادت ، به معناي زمان ولادت حضرت عيسي هم گفته اند. در فارس شب يلدا را شبي مي گويند که از آن شب دراز تر نباشد و آن شب آخر پاييز و شب اول زمستان است. اما در فرهنگ معين جلد چهارم در برابر واژه يلدا اين چنين مي خوانيم: يلدا درازترين شب سال ، شب اول برج جدي ، شب چله برج زمستان اين کلمه در سرياني به معناي ميلاد است؛ چون شب يلدا با ميلاد مسيح تطبيق مي کردند از اين رو آن را بدين نام گذاشتند. تو جان لطيفي و جهان جسم کثيف است تو شمع فروزنده و گيتي شب يلدا (معزي) در فرهنگ اساطير و اشارات داستاني در ادبيات فارسي در جلو واژه يلدا چنين مطلبي را مي خوانيم : يلدا (شب) چنانکه اغلب فرهنگها آورده اند ماخوذ از سرياني به معناي ميلاد عربي است وچون شب يلدا را با ميلاد مسيح تطبيق مي کرده اند. از اين رو بدين نام خوانده شده است؛ چون ايرانيان اين شب را تولد ميترا (مهر) مي دانستند آن را با تلفظ سرياني اش پذيرفتند و درواقع يلدا با بابانوئل اروپايي که در 25 دسامبر تثبيت شده، معادل است. بنابراين نوئل اروپايي همان شب يلدا ياشب چله ايراني است. کرماني ها معتقدند که قارون به شکل هيزم شکني ، شب به در خانه ها مي آيد و هيزم به آنها مي دهد که هيزم ها به شمش طلا تبديل مي شود؛ بنابراين تا صبح بيدار مي مانند اين مراسم يادآور بابانوئل در کريسمس است و مي رساند که يلداي ايراني وکريسمس از يک مايه سرچشمه گرفته است. در ادبيات فارسي ، شعر از زلف يار و هم چنين روز هجران را از حيث سياهي درازي به شب يلدا تشبيه کنند. روز رويش چو برانداخت نقاب شب زلف گفتني از روز قيامت شب يلدا برخواست نظر به روي تو هر جامه از نوروزي است شب فراق تو هر شب که هست يلدايي يلدا در شيراز : شيرازي ها به شب يلدا شب چله مي گويند و در اين شب که طولاني ترين شب سال است، مراسمي خاص دارند، شيرازي ها زمستان را بدين ترتيب قسمت مي کنند: از اول دي تا دهم بهمن را چله بزرگ ازدهم بهمن تا اول اسفند را چله کوچک واز اول اسفند تاآخر اسفند را چله پيرزن مي گويند. همچنين چهار روز آخر چله بزرگ و چهار روز اول چله کوچک را (چهار چهار) ميگويند که اوج سرما را در اين هشت روز مي بينيم . در شيراز در شب چله چه چيزهايي مي خورند؟ آدمي را در شيراز داراي دو طبع مي دانند حرارتي و رطوبتي که بدان گرم مزاج وسرد مزاج مي گويند معمولا در شب چله سردمزاج ها اگر بخواهند طبع شان برگردد، بايد چيزهاي گرم بخورند ، گرم مزاج ها هم بايد برعکس چيزهاي سرد بخورند. در شب چله خوردن ارده شيره ، ارده و خرما و رنگينک رواج کاملي دارد، اين خوراک ها همه گرم هستند. خوردن آجيل شيرين در شب چله خوردن آجيل شيرين متداول است. آجيل شيرين مخلوطي است از انجير ، قصبک ، نخودچي کشمش ، توت خشک ، مويز ، مغز بادام ، مغز گردو ، قيصي ، شکرپنير ، خرک ، برنجک و برگه هلو ، بساط ميوه هاي فصل هم پهن است. حکيم سوري مي گويد: ميوه هاي شب يلداي تو بس خوشمزه بود از همه خوشمزه‌تر هندونه و خربزه بود خوردن هندوانه در شب يلدا در گستره ايران اسلامي بين خانواده ها رواج دارد. در شيراز هم در شب چله شيرازي ها حتما هندوانه را مي خورند. در شب چله در شيراز چه مراسمي دارند؟ 1- تفال به ديوان حضرت حافظ 2- گرفتن فال کلوک (کوزه) 3- گفتن قصه و متلک فال کلوک در شيراز در شب چله بعضي از خانواده ها فال کلوک مي گيرند، کلوک کوزه هاي دهن گشادي است که در آن روغن شيره، رب انار يا ترشي مي ريزند. روي کوزه بالعابي سبز پوشيده شده است. اين فال ويژه خانم ها است ، رسم است که کلوکي به ميان مجلس آورده و هر يک از زنان نشانه اي در کلوک مي اندازند ، آنگاه دختر بچه اي جلو آمده دست در کلوک کرده يکي از اشياي داخل کلوک را بيرون مي آورد و به ديگران نشان مي دهد. سپس زني باسواد ترانه هاي محلي را مي خواند و هر کسي از ترانه مخصوص به خودش نتيجه اي مي گيرد، به جاي ترانه هاي محلي بعضي از اشعار حافظ استفاده مي کنند. خوشا امشو که مهمون شمايم کبوتر وار در بوم شمايم ترشرويي مکن بر روي مهمون خدا دوند که فرداشو کجايم ماخذ: 1- بهروزي ، علي نقي (واژه و مثل هاي شيرازي و کازروني ) 2- ياحقي ، محمد جعفر (فرهنگ اساطير واشارات داستاني ) 3- انجوي ، سيدابوالقاسم (تمثيل و مثل ) 4- معين ، محمد (فرهنگ معين ) 5- عميد ، حسن (فرهنگ عميد) 6- روزنامه خبر جنوب (يادداشت هاي نويسنده) انتهاي پيام
  • در زمینه انتشار نظرات مخاطبان رعایت چند مورد ضروری است:
  • -لطفا نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • -«ایسنا» مجاز به ویرایش ادبی نظرات مخاطبان است.
  • - ایسنا از انتشار نظراتی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های دین مبین اسلام باشد معذور است.
  • - نظرات پس از تأیید مدیر بخش مربوطه منتشر می‌شود.

نظرات

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.