«هند اكنون يك كشور دارنده‌ي سلاح‌هاي هسته‌يي است، سلاح‌هاي ما هرگز سلاح‌هاي تهاجمي نخواهند بود.» اين سخنان آتال بيهاري واجپايي، 48 ساعت پس از انجام پنج آزمايش هسته‌يي متوالي بود كه دهلي انجام آن را از تاريخ 11 مي 1998 آغاز كرد.

به گزارش خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، نخست وزير هند در اولين گفت‌وگوي رسانه‌يي كه پس از انجام آزمايشات هسته‌يي اين كشورانجام داد، به مجله‌ي «اينديا تودي» گفت: ما نمي‌خواهيم بر اقدام‌مان با پوششي از ابهام بي‌مورد سرپوش بگذاريم. هند اكنون قابليت توليد يك بمب اتمي بزرگ را داراست.

با اين حال، اين اظهارات و اذعان هند به در اختيار داشتن سلاح هسته‌يي و تلاش اين كشور براي انباشت اين تسليحات مانع از آن نشده است كه آمريكا كه با توسعه‌ي برنامه‌ي صلح‌آميز هسته‌يي در ايران مخالفت مي‌كند با دهلي‌نو توافق استراتژيك همكاري هسته‌يي را در نشان دادن آشكار استانداردهاي دوگانه به امضا نرساند.

برنامه‌ي تسليحات هسته‌يي هند در مركز تحقيقات اتمي "بها بها" واقع در ترومبي آغاز شد. اواسط دهه‌ي 1950 هند تحت برنامه‌ي «اتم براي صلح» كه هدف از آن ترغيب كشورها به استفاده‌ي غيرنظامي از فن‌آوري‌هاي هسته‌يي در ازاي ارايه‌ي تضمين مبني بر عدم دنبال كردن اهداف نظامي بود، به اين فن‌آوري دوگانه دست يافت.

ژوزف سيرينسيونه، كارشناس منع اشاعه در موسسه‌ي صلح بين المللي كارنگي ايندومنت در اين باره مي‌گويد: در آن سال‌ها شواهد اندكي از تمايل هند براي دنبال كردن اهداف نظامي وجود داشت.

هند در سايه‌ي حمايت برنامه‌ي «اتم براي صلح» يك راكتور تحقيقاتي آب سنگين 40 مگاواتي با نام «سيروس» (Cirus) را از كانادا و آب سنگين لازم براي فعاليت آن را از آمريكا خريداري كرد.

در سال 1964 دهلي يك تاسيسات بازفرآوري را در ترومبي راه‌اندازي كرد. اين تاسيسات براي جداسازي پلوتونيوم توليد شده در رآكتور تحقيقاتي "سيروس" مورد استفاده قرار گرفت. اين پلوتونيوم در اولين آزمايش هسته‌يي هند در 18 مي سال 1974 به كار گرفته شد؛ آزمايشي كه دولت هند آن را يك انفجار هسته‌يي صلح‌آميز ناميد.

براساس گزارش «بولتن دانشمندان هسته‌يي» هند فعاليت بر روي يك سلاح گرما هسته‌يي را در سال 1980 آغاز كرد. در سال 1989 ويليام اچ وبستر، مدير سازمان سيا در برابر كميته‌ي روابط دولتي سنا شهادت داد كه «نشانه‌ها به ما مي‌گويند هند به قابليت تسليحات گرما هسته‌يي علاقمند است.» دهلي ليتيوم را تصيفه، تريتيوم را توليد و ايزوتوپ‌هاي ليتيوم را جدا كرد. اين كشور هم‌چنين از طريق آلمان غربي به فلز خاص برليوم دست يافت.

آزمايش‌ها

پس از اين آزمايش، هند تا مدت‌ها آزمايشي انجام نداد، اما 24 سال بعد، آزمايش هسته‌يي را با يك سري انفجارهاي هسته‌يي كه آن را عمليات شاتكي (Shatki) ناميد، از سر گرفت. واجپايي، نخست وزير وقت هند، دو روز پس از پرتاب آزمايشي موشك Ghauri پاكستان، در تاريخ هشت آوريل 1998 مجوز انجام چنين آزمايشاتي را صادر كرد.

در تاريخ 11 مه 1998، هند سه ابزار هسته‌يي را در سايت آزمايشي زيرزميني پوكهران (Pokhran) آزمايش كرد و به دنبال آن دو آزمايش ديگر را در تاريخ 13 مه 1998 انجام داد.

دولت هند ادعا كرد، اين آزمايشات هسته‌يي كه در ساعت 15:45 بعدازظهر يازدهم مه انجام شد، آزمايش هم‌زمان سه ابزار هسته‌يي متفاوت بوده است: يك ابزار شكافت‌پذير با قدرت انفجاري برابر 12 كيلوتن، يك ابزار گرما هسته‌يي با قدرت انفجار 43 كيلوتن و يك ابزار كه قدرت انفجار آن كمتراز يك كيلوتن بود (sub – kiloton ). دو آزمايشي كه 12:21 بعدازظهر 13 مه انجام شد نيز انفجارهاي همزماني بود كه برد آن بين 2/0 تا 6/0 كيلوتن گزارش شد.

بحث‌هايي درباره‌ي اين ادعاها مطرح است. منابع دولتي و كارشناسان مستقل آمريكايي، براساس اطلاعات لرزه‌نگاري، قدرت انفجار اين آزمايش گرما هسته‌يي را 12-25 كيلوتن تخمين زدند كه با 60-43 كيلوتن مورد ادعاي هند تضاد داشت، اين قدرت كمتر باعث بروز ترديدهايي نسبت به ادعاي هند براي انجام انفجار يك ابزار گرما هسته‌يي بود.

ناظران در ابتدا اين طور در نظر گرفتند كه اين آزمايش ممكن است بيشتر آزمايش بر روي يك ابزار شكاف‌پذير تقويت شده باشد تا يك ابزار گرماهسته‌يي چند مرحله‌يي حقيقي. تا اواخر سال 1998 تحليل‌گران در آزمايشگاه ملي «لورنس ليورمور» آمريكا اين طور نتيجه گرفتند كه هند تلاش كرده است يك ابزار گرما هسته‌يي را منفجر كند، اما در مرحله‌ي دوم اين بمب دو مرحله‌اي آن طور كه برنامه‌ريزي شده بود، گداخته نشده است.

به طور كلي گفته مي‌شود در آزمايش اول كه در تاريخ 18 مه 1974 انجام شد، يك ابزار شكاف پذير با قدرت انفجاري كه هند آن را 12-15 كيلوتن و ديگر گزارش‌ها 4-6 كيلوتن معرفي كرده‌اند، منفجر كرد. سپس در آزمايشي با نام "شاكتي - يك" ابزار گرما هسته‌يي درتاريخ 11 مه 1998 منفجر شد كه هند قدرت انفجار آن را 60-43 كيلوتن ادعا كرد و در گزارش‌ها 25-12 كيلوتن اعلام شد.

در همان روز، در آزمايش "شاكتي - دو" يك ابزار شكافت‌پذير هسته‌يي كه هند قدرت انفجارش را 12 كيلوتن معرفي كرد، منفجر شد. در سومين آزمايش با نام "شاكتي – سه" كه در 11 مه 1998 انجام شد يك ابزار داري قدرت انفجار پايين كه هند آن را 2/0 كيلوتن گزارش كرد، منفجر شد.

دو روز بعد در تاريخ 13 مه 1998 در آزمايش "شاكتي -4 " ابزار ديگري با قدرت انفجار پايين برابر 5/0 كيلوتن و نيز در آزمايش "شاكتي - 5 " در همان روز ابزاري مشابه با قدرت 3/0 كيلوتن منفجر شد.

تسليحات هسته‌يي هند

اگر چه هند درباره‌ي ميزان تسليحات هسته‌يي‌اش هيچ بيانيه‌ي رسمي نداشته است، اما NRDC (شبكه‌ي مركزي اطلاعات مربوط به واكنش هسته‌يي) اين طور تخمين زده است كه دهلي انباري داراي تقريبا 35-30 كلاهك هسته‌يي را در اختيار دارد. NRDC هم‌چنين مدعي است كه هند به توليد مواد هسته‌يي بيشتري مي‌پردازد.

ژوزف سيرينسيونه، عضو موسسه‌ي صلح بين‌المللي كارنگي تخمين مي‌زند كه دهلي پلونيوم كافي را براي ساخت 90-50 كلاهك هسته‌يي و نيز اورانيوم اندكي كه مقدار آن مشخص نيست، در اختيار دارد.

توليد پلوتونيوم قابل استفاده در توليد سلاح هسته‌يي در مركز تحقيقات اتمي «بها بها» انجام شد كه راكتور سيروس ، راكتور دهرووا (Dhrura) و تجهيزت جداسازي پلوتونيوم در آن قرار دارند.

وزارت دفاع آمريكا در ژانويه سال 2001 ميلادي در گزارشي اعلام كرد:‌ هند احتمالا انبار كوچكي از قطعات تسليحاتي هسته‌يي را داراست و مي‌تواند ظرف چند روز تا يك هفته آن‌ها را مونتاژ كرده و تعدادي سلاح هسته‌يي را توليد كند.

هم چنين بر اساس گزارش بخش بررسي اطلاعات جاسوسي مجله‌ي معتبر دفاعي «جينز»، هدف هند در اختيار داشتن يك زرادخانه‌ي هسته‌يي است كه از نظر استراتژيكي فعال و از نظر عملكردي غير فعال است و اين به هند اجازه مي‌دهد قابليت تلافي ظرف چند ساعت تا چند هفته را حفظ كند، در حالي كه به طور همزمان مانعي را به نمايش مي‌گذارد. با اين حال اين گزارش خاطرنشان كرد كه ممكن است دهلي در آينده با فشار سازمان يافته‌هاي فزاينده‌يي براي تغيير زرادخانه‌ي تسليحاتي‌اش به حالتي كاملا استقرار يافته (deployed) روبرو شود. همچنين موسسه كنترل تسليحات آمريكا ارزيابي كرده است كه دهلي بين 45 تا 95 كلاهك هسته‌يي در اختيار داشته باشد. دكترين سياست اعلام شده‌ي هسته‌يي هند عدم استفاده از سلاح هسته‌يي به عنوان يك آغازگر است و اين كشور در مرحله‌ي توسعه‌ي دكترين هسته‌يي بر اساس حداقل پيشگيرندگي مطمئن است.

در اوت 1999 دولت هند پيش نويس دكترين را منتشر كرد كه عنوان مي‌كرد سلاح‌هاي هسته‌يي فقط براي بازدارندگي است و هند فقط سياست تلافي‌جويي را دنبال مي‌كند. اين سند همچنين خاطرنشان كرد كه هند اولين كشوري نخواهد بود كه يك حمله‌ي هسته‌يي اوليه را آغاز كند، بلكه در صورتي كه بازدارندگي با شكست روبرو شود، اين كشور با تلافي‌جويي كيفري پاسخ خواهد داد و تصميم براي استفاده از سلاح‌هاي هسته‌يي بايد از سوي نخست وزير با جانشين و يا جانشينان وي صادر شود.

براساس گزارش NRDC با وجود تشديد تنش‌ها ميان هند و پاكستان در سال‌هاي 2002 -2001 ، دهلي به سياست عدم استفاده به عنوان كشور اول از سلاح هسته‌يي متعهد ماند، اما يك مقام وزارت امور خارجه‌ي هند در سال 2000 به ديفنس نيوز گفت كه اين سياست هند به معناي آن نيست كه دهلي قابليت حمله‌ي اول را در اختيار ندارد. دهلي به معاهده‌ي منع جامع آزمايشات هسته‌يي (CTBT) يا منع اشاعه‌ي سلاح هاي هسته‌يي (NPT) نپيوسته است، اما عضو ‌آژانس بين‌المللي انرژي اتمي است و چهار راكتور از 13 راكتور اين كشور تحت نظارت پادمان‌هاي آژانس قرار دارد.

دهلي در 10 سپتامبر 1996 به قطعنامه‌ي مجمع عمومي سازمان ملل كه از CTBT حمايت مي‌كرد، راي مخالف داد. اين كشور با شرط خلع هسته‌يي دانشگاهي در قالب يك چارچوب محدود زماني مخالفت كرد. هند همچنين مي‌خواست كه معاهده شبيه‌سازي‌هاي آزمايشگاهي را منع كند و به علاوه با شرط مطرح شده در بند 14 معاهده كه مستلزم تصويب اجرايي شدن معاهده بود، مخالفت كرد و اين بحث را مطرح كرد كه اين حق حاكميت هند را براي انتخاب اين كه اين معاهده را امضا كند يا خير، نقض مي‌كند. اوايل فوريه‌ي 1997 ، گوجرال، وزير امور خارجه‌ي اين كشور مخالفت هند را با اين معاهده تكرار كرد و گفت كه دهلي به هر گامي كه هدف از آن تخريب سلاح‌هاي هسته‌يي باشد، تمايل دارد، اما اين طور در نظر مي‌گيرد كه معاهده در شكل كنوني‌اش جامع نيست و فقط برخي انواع آزمايشات را منع مي‌كند.

شوراي امنيت سازمان ملل در تاريخ 6 ژوئن 1998 يعني 25 روز پس از تكميل آزمايشات هسته‌يي هند با صدور قطعنامه‌ي 1172 انجام آزمايشات هسته‌يي هند و پاكستان را به عنوان تهديد منع اشاعه و خلع سلاح هسته‌يي جهاني محكوم كرد و از هر دو كشور خواست بدون تاخير يا هرگونه شرطي به NPT بپيوندند و اين در حالي است كه هيچ يك از دو كشور تا كنون اين معاهده را امضا نكرده‌اند.

واجپايي دو هفته پس از آزمايشات هسته‌يي كشورش، زماني كه در برابر پارلمان هند براي توضيح علت چنين كاري حاضر شد، گفت كه اين آزمايشات پاسخ ضروري به تهديد جهاني روبه رشد در شبه جزيره‌ي هند است و تاكيد كرد كه كشورش اولين كشوري نخواهد بود كه از چنين سلاح‌هايي استفاده مي‌كند و اين قابليت فقط يك قابليت دفاعي خواهد بود.

گزارش از خبرنگار ايسنا: اعظم گل‌محمدي

انتهاي پيام