اولين پژوهشنامه‌ي تخصصي خلع سلاح معاونت پژوهش‌هاي روابط بين‌الملل مركز تحقيقات استراتژيك منتشر شد. به گزارش خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، در اين پژوهشنامه، تجزيه و تحليل‌هايي در خصوص موضوعات مختلف از جمله «نگرش‌هاي جهان عرب به برنامه‌هاي هسته‌يي ايران»، «حلقه‌هاي اشاعه: چالش‌هاي جديد پيش روي رژيم منع اشاعه هسته‌يي»، «استراتژي دو ستوني برخورد با موضوع هسته‌يي ايران»، « دانشمندان روسي و كشورهاي ياغي» و «چرا كنفرانس بازنگري سال 2005 معاهده ان.پي.تي شكست خورد؟» ارايه شده است. اين پژوهشنامه به علت اهميت مطالب صرفا در اختيار مسوولان كشور و مراكز آكادميك سياسي و روابط بين‌الملل قرار گرفته است. آنچه در پي مي‌آيد، خلاصه‌ي كاربردي از يكي از مقالات تحت عنوان «چرا كنفرانس بازنگري سال 2005 معاهده ان.پي.تي شكست خورد؟» است: «1- فضاي بين‌المللي برگزاري كنفرانس بازنگري معاهده‌ي منع گسترش سلاح‌هاي هسته‌يي (ان.پي.تي) در سال 2005 به دليل اتفاقات متعددي چون حوادث 11 سپتامبر، در محور شرارت قرار گرفتن كشورهاي عراق، كره‌ي شمالي و ايران، حمله‌ي آمريكا به افغانستان و پس از آن عراق (به عنوان يكي از كشورهاي مظنون به دارا بودن تسليحات هسته‌يي)، خروج رسمي كره‌ي شمالي از ان.پي.تي و برخي تحولات ديگر بسيار متفاوت‌تر از سال‌هاي گذشته بود. 2- اجلاس هفتم با چهار هدف توقف پنج‌ساله‌ي همه فعاليت‌هاي جديد مربوط به غني‌سازي لغو دستيابي به فن‌آوري توليد سوخت هسته‌يي كشورهاي جديد، لغو امكان خروج از ان.پي.تي و الزامي شدن پيوستن به پروتكل الحاقي برگزار شد. 3- چالش‌هاي اساسي پيش روي ان.پي.تي عبارتند از: 1-3 خروج كره‌ي شمالي از ان.پي.تي در شرايطي كه به فن‌آوري لازم براي ساخت بمب هسته‌يي دست يافته بود. 2-3 تعقيب مسير دستيابي به سلاح هسته‌يي از طريق چرخه‌ي سوخت نظير آنچه پنج عضو دايمي شوراي امنيت و سه رژيم هسته‌يي دوفاكتو (هند و پاكستان و رژيم صهيونيستي) توسط عراق تا سال 1991 و كره‌ي شمالي پيگيري مي‌شد. قصد ايران براي غني سازي اورانيوم رژيم ان.پي.تي را به دو دسته تقسيم كرده است. دسته‌ي اول معتقد به ايجاد محدوديت در دستيابي به چرخه‌ي سوخت بوده و دسته دوم، معتقد است بايد به جاي ايجاد محدوديت فن‌آوري، نگراني‌هاي دولت‌ها را كه موجب دستيابي به سلاح هسته‌يي مي‌شود، رفع كرد. 3-3 تخطي كره‌ي شمالي و مسايل پيش آمده در وادار كردن عراق، ايران و ليبي و بازار سياه عبدالقدير خان و نيز دولت‌هاي هسته‌يي به پايبندي، ضعف نهادي ان.پي.تي را نشان داد. هنوز آهنگ پيوستن به پروتكل الحاقي كند است. مهم‌ترين ضعف ساختاري ان.پي.تي آنگونه كه ايرلند و كانادا و ديگران تشخيص داده‌اند، اين است كه هيچ ساز و كار و يا سازمان اجرايي جز آژانس ندارد، آن هم در حالي كه اختيارات آن نه در برگيرنده‌ي خود معاهده، بلكه توافقنامه‌هاي پادماني دوجانبه بر اساس ماده 3 معاهده است. اعضاي معاهده براي تقويت منع اشاعه‌ برخورد با موارد مشكوك و نيز تخطي‌هاي ثابت شده و مقابله با تجارت در بازار سياه و نيز عملكرد بازيگران غيردولتي در اين زمينه بايد به شوراي امنيت يا توافقنامه‌هاي فوق‌العاده در ميان دولت‌هاي داراي رقباي سياسي و منطقه‌يي اتكا كنند. 4-3 اختلافات بر سر خلع سلاح هسته‌يي چندان زياد نبود. اما از نظر بسياري از اعضاي ان.پي.تي اين امر لازمه منع گسترش پايدار است. برخي اعضا بر اجرايي شدن پيمان منع جامع آزمايش‌هاي هسته‌يي (‌CTBT) تاكيد داشتند و دو سوم اعضا نيز بر لزوم اتخاذ برنامه‌اي براي عملي كردن طرح 13 مرحله‌اي براي خلع سلاح كه در كنفرانس بازنگري 2000 مورد توافق واقع شده بود، تاكيد داشتند. دليل بلوكه كردن دستور كار اوليه دبيركل كنفرانس از سوي مصر، عدم اشاره‌ي آن به نتايج حاصل از كنفرانس بازنگري 2000 بود. 5-3 مصر و ايران از اين واقعيت بهره‌برداري كردند كه رژيم صهيونيستي تنها دولت خاورميانه‌يي است كه تاكنون برنامه‌ي هسته‌يي خود را كنار نگذاشته و به ان.پي.تي نپيوسته است. اين رژيم يكي از سه دولت مشكل‌داري است كه تا وقتي به ان.پي.تي ملحق نشوند، نمي‌توان آنها را متهم به تخطي از آن كرد. آنها در اصل طفيلي رژيم منع گسترش بوده و از مزاياي امنيتي ناشي از نظارت آژانس بر فعاليت‌هاي همسايگان خود منتفع مي‌شوند. فشارها براي مسووليت‌پذيري اين سه كشور مانند آنچه دولت‌هاي هسته‌يي بدان متعهد هستند، در حال افزايش است. 6-3 افزايش آگاهي نسبت به تهديدات تروريستي توجه به امنيت و سلامت سلاح‌ها، مواد، فن‌آوري و امكانات هسته‌يي را دو چندان كرده است. گرچه اقداماتي نظير ابتكار عمل كاهش تهديدات از طريق همكاري (CTR)، ابتكار عمل امنيت اشاعه (PSI) و قطعنامه‌ي 1540 شوراي امنيت سازمان ملل، تا حدي اين شكاف موجود در رژيم را كاهش داده، اما نگراني‌ها در خصوص امنيت مواد هسته‌يي هم چنان وجود دارد. 7-3 عدم توجه كافي به اشاعه‌ي عمومي تسليحات توسط قدرت‌هاي هسته‌يي از مشكلات ديگر اين معاهده است. 4- هيچ يك از بيانيه‌ها و اعلاميه‌هاي كنفرانس به اين چالش‌ها نپرداخته و راه‌حلي براي آن ارايه نداد. 5- دلايل شكست كنفرانس عبارت بودند از: 1-5 عدم وجود يك دستور كار مشخص؛ 2-5 فقدان يك استراتژي مثبت براي ارايه موضوعات اساسي؛ 3-5 اوضاع و احوال نامناسب سياسي ناشي از عدم تصويب CTBT و دستيابي به توانايي و فن‌آوري هسته‌يي توسط تعدادي از كشورها؛ 4-5 عدم وجود رهبري تعيين‌كننده در پيگيري مباحث و رهنمون‌سازي به اجماع نظر اعضا؛ 5-5 عقبگرد سياست هسته‌يي آمريكا و عدم پذيرش نتايج كنفرانس ششم به عنوان زمينه‌اي براي اين اجلاس؛ 6-5 مخالفت مصر با دستور كار اوليه دبيركل كنفرانس و گزارش‌هاي كميته‌ها؛ 7-5 اصرار و ابرام ايران بر موضع سابقش و تاكيد بر حق اين كشور در دستيابي به فن‌آوري هسته‌يي جهت اهداف صلح‌آميز.» انتهاي پيام