امروز (شنبه) با حضور رييس جمهور دكتر محمود احمدي‌نژاد و آقازاده، معاون رييس سازمان انرژي اتمي يكي بزرگ‌ترين پروژه‌هاي هسته‌يي كشور كه مراحل اجرايي آن از سال 77 آغاز شده بود، به بهره‌برداري كامل رسيد.

به گزارش ايسنا، رييس جمهور در مراسمي با پرده‌برداري از لوح يادبود مجتمع آب سنگين اراك، كه يكي از شاخص‌هاي دانش هسته‌اي كشور به شمار مي‌رود، اين مجتمع را رسما افتتاح كرد.

بر روي اين لوح نوشته شده است:« با تاييدات خداوند متعال و الطاف الهي و درسال پيامبر اعظم(ص) بهره‌برداري از اولين مجتمع توليد آب سنگين سازمان انرژي اتمي ايران در تاريخ چهارم شهريورماه 1385 با حضور آقاي دكتر محمود احمدي‌نژاد، رياست محترم و محبوب جمهوري اسلامي ايران، آغاز گرديد.»

به گزارش خبرنگار خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، سعيدي معاون امور بين‌الملل سازمان انرژي اتمي درباره افتتاح پروژه‌ي مجتمع توليد آب سنگين اراك و در توصيف اهميت اين پروژه، گفت:« اين پروژه نقش بسزايي در ارتقاي علمي كشور و صنايع داخلي دارد و نشانگر رشد و بلوغ و ارتقاء دانش فني نزد نيروهاي متخصص ايراني است.»

سعيدي گفت:« پروژه‌ي مجتمع توليد آب سنگين اراك به عنوان يكي از شاخصه‌هاي دانش هسته‌يي در مصارف پزشكي به خصوص كنترل سرطان و كنترل بيماري ايدز نقش تعيين كننده‌اي دارد و به عنوان خنك كننده و كند كننده‌ي رآكتورهاي آب سنگين هسته‌يي به شمار مي‌آيد.»

پروژه توليد آب سنگين كه در شمال غربي اراك و در نزديكي تاسيسات نيروگاه 40 مگاواتي آب سنگين اراك قرار دارد، براي تامين آب سنگين اين رآكتور احداث شده است.

پروژه آب سنگين عملا ايران را به عنوان نهمين كشور دنيا كه داراي مجتمع توليد آب سنگين است، مطرح مي‌كند. در حال حاضر چهار كشور آرژانتين، كانادا، هند، و نروژ از بزرگ‌ترين صادر كنندگان آب سنگين در جهان هستند.

احداث كارخانه توليد آب سنگين در 1995 آغاز شد؛ اين كارخانه فعاليتش را در آگوست 2004 با ظرفيت توليدي 8 تن آب سنگين در سال آغاز كرد. اين كارخانه نيازمند فعاليت با حداكثر ظرفيت براي حدود يك دهه است تا آب سنگين كافي براي ادامه فعاليت رآكتور 40ـ IR توليد كند. ايران در اكتبر 2003 به آژانس بين‌المللي انرژي اتمي اعلام كرد كه ساخت دومين خط توليد را در اراك براي دو برابر كردن ظرفيت توليدي سالانه جهت تهيه حدود 16 تن آب سنگين در هر سال آغاز كرده است.

آب سنگين در طبيعت به مقدار تقريبا يك دهم درصد وجود دارد، يعنى 99/99 آب رودخانه‌ها و درياها از آب معمولي و فقط مقدار بسيار ناچيزى از آن از آب سنگين درست شده است. براي توليد آب سنگين معمولا از روش تبخير و تقطير استفاده مى‌كنند، چون نقطه‌ي جوش آب سنگين بالاتر از نقطه‌ي جوش آب معمولي است، لذا مي‌توان با اين روش آن را از آب معمولي جدا كرد. آب معمولي از يك اتم اكسيژن و دو اتم هيدروژن درست شده است، درحالي كه آب سنگين، از يك اتم اكسيژن و دو اتم دئوتريوم تشكيل شده است. اتم دئوتريوم مانند اتم هيدروژن است با اين تفاوت كه در هسته‌ي آن يك نوترون اضافي وجود دارد. اين نوترون اضافي باعث مي‌شود كه دئوتريوم 10 درصد از هيدروژن سنگين‌تر باشد. با اين حساب آب سنگين 10 درصد از آب معمولي سنگين‌تر است، يعني اگر يك ليتر آب معمولي يك كيلوگرم وزن داشته باشد، يك ليتر آب سنگين حدود يك‌كيلو و صدگرم وزن دارد. در توضيحي ديگر اين گونه مي‌توان گفت كه براي به دست آوردن آب سنگين ابتدا آب طبيعي تبديل به آب دمين (آب خالص) شده و سپس با گاز H2F مجاور مي‌شود و بعد در برج هاي سرد و گرم با ضرايب جداسازي مختلف، تبادل دو دمايي صورت مي‌گيرد و در نهايت آب سنگين مورد نياز به دست مي‌آيد.

به گزارش ايسنا، آب سنگين داراي فوائد زيادي است كه هم به عنوان خنك كننده مورد استفاده قرار مي‌گيرد و هم در درمان بسياري از بيماري‌هاي صعب‌العلاج مانند سرطان استفاده چشمگيري دارد.

در همين ارتباط عضو هيات علمي مركز تحقيقات هسته‌يي سازمان انرژي اتمي اظهار داشت: توليد آب سنگين در كشور گامي در راه ساخت رآكتور‌هاي اورانيوم طبيعي آب سنگين است.

دكتر محمد لامعي رشتي در گفت‌وگو با خبرنگار فن‌آوري خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا) خاطرنشان كرد: توليد آب سنگين در كشور همچنين مشكلات و محدوديت‌هايي را كه در زمينه تهيه و واردات دئوتريوم و استفاده آن در فعاليت‌هاي تحقيقاتي وجود دارد از بين مي‌برد.

وي تصريح كرد: هيدروژن طبيعي داراي دو ايزوتوپ است. ايزوتوپ هيدروژن سبك كه تقريبا 98/99 درصد هيدروژن موجود را تشكيل مي‌دهد و ايزوتوپ هيدروژن سنگين يا دئوتريوم كه مقدار آن 15% درصد است. ايزوتوپ دئوتريوم برخلاف هيدروژن معمولي داراي يك نوترون است. آب معمولي از يك اتم اكسيژن و دو اتم هيدروژن تشكيل شده است. در حالي كه آب سنگين، از يك اتم اكسيژن و دو اتم دئوتريوم(D) تشكيل شده است.

براي توليد آب سنگين بايد مولكول‌هاي آب حاوي هيدروژن سنگين (دئوتريوم) را از مولكول‌هاي آب معمولي جدا كنند يا از داخل هيدروژن، اتم‌هاي هيدروژن سنگين يا دئوتريوم را جدا و خالص كنند.

وي افزود: جرم مولكولي آب معمولي 18 و جرم مولكولي آب سنگين 20 مي‌باشد. از لحاظ خواص شيميايي تفاوت چنداني با خواص آب معمولي نداشته و اختلافات جزئي وجود دارد اما از لحاظ هسته‌يي هيدروژن معمولي مي‌تواند نوترون را جذب كند اما احتمال جذب نوترون توسط هيدروژن سنگين بسيار كم است.

دكتر لامعي درباره كاربرد‌هاي آب سنگين در فن‌آوري هسته‌يي گفت: چنان‌چه بخواهيم يك رآكتور هسته‌يي بسازيم كه با آب خنك شود چون هيدروژن آب جاذب نوترون است، مجبوريم كه اورانيوم غني شده به كار ببريم، اما اگر از آب سنگين استفاده كنيم مي‌توانيم براي نيروگاه هسته‌يي از اورانيوم طبيعي استفاده كنيم.

وي خاطرنشان كرد: در زمينه تحقيقات از آب سنگين يا دئوتريوم بعضا استفاده‌هايي صورت مي‌گيرد براي جاهايي كه برخي از خواص هيدروژن فراهم است و يا هيدروژن هسته‌يي است كه تعداد جرم اتمي آن فرد مي‌باشد؛ بنابراين مشخصات هسته‌يي از نظر تكانه زاويه‌يي و گشتاور مغناطيسي متفاوت است. به عنوان مثال رفتار آب سنگين در دستگاه‌هاي MRI با رفتار هيدروژن معمولي متفاوت است. بنابراين در فعاليت‌هاي تحقيقات به منظور بررسي برخي خواص از موادي استفاده مي‌كنند كه هيدروژن طبيعي را در آن با هيدروژن سنگين (دئوتريوم) جايگزين كرده‌اند.

دكتر لامعي از ديگر كاربرد‌هاي دئوتريوم را استفاده در توليد نوترون در شتاب‌دهنده‌ها و توليد انرژي در رآكتورهاي گداخت عنوان كرد.

*تاريخچه*

هارولد يوري (Harold Urey , 1893-1981، شيميدان و از پيشتازان فعاليت روي ايزوتوپها که در سال 1934 جايزه نوبل در شيمي گرفت.) در سال 1931 ايزوتوپ هيدروژن سنگين را که بعد‌ها به منظور افزيش غلظت آب مورد استفاده قرار گرفت، کشف کرد.

همچنين در سال 1933، گيلبرت نيوتن لوئيس (Gilbert Newton Lewis شيميدان و فيزيکدان مشهور آمريکايي) استاد هارولد يوري توانست براي اولين بار نمونه آب سنگين خالص را به وسيله عمل الکتروليز به وجود آورد.

اولين کاربرد علمي از آب سنگين در سال در سال 1934 توسط دو بيولوژيست به نامهاي هوسي (Hevesy) و هافر(Hoffer) صورت گرفت. آنها از آب سنگين براي آزمايش رديابي بيولوژيکي، به منظور تخمين ميزان بازدهي آب در بدن انسان، استفاده قرار دادند.

انتهاي پيام