معاون فرهنگي ارتش در گفت‌وگو باايسنا: ـ تبليغ سنتي ديگر جوابگو نيست ـ دين‌گريزي در جامعه جوان ما وجود ندارد ـ تكريم عاشورا،درست كردن پاتوق و چاي دادن نيست

معاون فرهنگي و روابط عمومي ارتش، جمهوري اسلامي ايران درباره برنامه‌هاي ارتش براي دهه اول محرم گفت:برنامه‌هاي تبليغي و ارشادي دهه‌ محرم يك بحث مشخص و سنتي است ولي براي مثمرثمرتر شدن اين برنامه چند سالي است كه سازمان عقيدتي سياسي ارتش از حجم مناسبي از اعزام مبلغ به يگان‌هاي ارتشي استفاده مي‌كند.

بيش از 300 مبلغ را از حوزه‌ جذب كرده‌ايم

حجت‌الاسلام و المسلمين سيدمحمدرضا واحدي در گفت‌وگو با خبرنگار سياسي خبرگزاري دانشجويان ايران(ايسنا)، افزود: در سال‌هاي گذشته، ارتش تنها با تكيه بر روحانيون شاغل خود مراسم و مناسبت‌هاي مختلف سال از جمله محرم را اداره مي‌كرد ولي سه چهار سال است كه رويكرد ما در راستاي حضور همه‌جانبه روحانيون مبلغ مخصوصا مبلغين جوان بوده است.

وي خاطرنشان كرد: امروز اكثر بدنه ارتش جوان هستند و نياز است از روحانيون جوان كه اختلاف سني كمتري با مخاطبان خود دارند استفاده شود و بر همين اساس سازمان عقيدتي سياسي ارتش چند سالي است كه از اين حجم و پتانسيلي كه در حوزه‌هاي علميه وجود دارد استفاده‌ مناسبي مي‌كند. اين امر با همكاري دفتر تبليغات و مركزيت مديريت حوزه‌ علميه‌ قم، سازمان تبليغات اسلامي و سازمان اوقاف صورت گرفته است.

وي با بيان اين‌كه " براي دهه‌ اول محرم امسال بيش از سيصد روحاني مبلغ را از حوزه‌ علميه قم جذب كرده‌ايم" تصريح كرد:اگر اين تعداد را در كنار روحانيون شاغل خود قرار دهيم، در هر وعده چيزي در حدود حداقل هفتصد مجلس متناسب با ايام عاشورا و ايام تبليغي دهه اول محرم در ارتش تشكيل مي‌شود كه اين حجم بسيار خوبي است.

عزاداري نمادين ارتشي‌ها در تاسوعا و عاشورا

معاون فرهنگي ارتش به هيات‌هاي عزاداري مخصوص يگان‌هاي ارتش در روزهاي تاسوعا و عاشورا اشاره كرد و گفت: به صورت حركت نمادين در تاسوعا و عاشورا برنامه‌هايي داريم و دو هيات عزاداري سيدالشهدا(ع) را خواهيم داشت كه واحدهاي ارتشي مخصوصا واحدهاي آموزشي، دانشگاه‌ها و مراكز آموزشي نيروهاي سه‌گانه در آن حاضر خواهند بود. طبق اين برنامه‌ها روز تاسوعا در حرم امام خميني(ره) حاضر خواهيم شد و عزاداري خواهيم كرد و در روز عاشورا به مهديه‌ تهران خواهيم رفت و دسته‌ عزاداري ارتش از آن امكان به سمت دانشگاه افسري امام علي(ع) حركت خواهد كرد.

امروزه تبليغ به شكل سنتي ديگر جوابگو نيست

وي در ادامه دو مساله " نياز و گستردگي واحدهاي ارتشي و نيز مكانيزم تبليغ چهره‌به‌چهره" را به عنوان دلايل اصلي استفاده از روحانيون خارج از ساختار ارتش برشمرد و افزود: در گذشته چون اين رويكرد وجود نداشت ممكن بود يك روحاني از درون ارتش ناچار شود كه براي سه واحد ما به طور متناوب برنامه‌اي تبليغي – ارشادي اجرا كند و بدين ترتيب باز هم اين برنامه‌ها به همه‌ واحدها نمي‌رسيد و اين مساله در مناطق مرزي تشديد مي‌شد. به دليل اين‌كه طول مرزهاي ما و نيز محل‌هاي استقرار زياد است، روحاني‌هاي ما نمي‌توانستند همه اين خط مرزي را پوشش دهند.

وي درباره‌ مكانيزم تبليغ چهره‌به‌چهره نيز، اظهار كرد: ما در حال حاضر در مراكز آموزشي‌مان روحاني مقيم استخدام مي‌كنيم كه اين فرد نبايد فقط يك‌جانبه سخنراني كند و افراد هم گوش بدهند، بلكه بايد چهره‌به‌چهره با افراد مخصوصا جوانان گفت‌وگو كنند تا بتواند تاثيرگذاري بيشتري داشته باشد. بدين ترتيب تلاش كرديم مكانيزم تبليغ را از حالت سنتي و يكجانبه به مكانيزم تبليغ چهره‌به‌چهره و گفت‌وگوي مستقيم بين روحاني و مستمعين تغيير دهيم.

واحدي درباره‌ تاثير اين مكانيزم جديد، عنوان كرد: تبليغ چهره به چهره بدون شك تاثير بيشتري از شيوه‌هاي سنتي و يكجانبه دارد؛ چراكه وقتي يك نفر بالاي منبر يا پشت تريبون مي‌رود آن‌چه به نظر خودش به مصلحت است بيان مي‌كند و نياز مخاطب براي او مهم نيست يا به عبارت بهتر هيچ ابزاري براي نيازسنجي ندارد. مشكل تبليغ سنتي اين است كه فرد سخنران ارزيابي دقيقي از اين ندارد كه مخاطب او از چه طيف و چه قشري است ولي وقتي تبليغ به صورت چهره به چهره باشد، روحاني ناچار است كه به سوالات افراد پاسخ دهد يعني بر اساس نياز آن‌ها صحبت مي‌كند.

وي با بيان اين‌كه " امروزه تبليغ به شكل سنتي ديگر جوابگو نيست" اظهار كرد: در ارزيابي‌هاي‌مان از تاثير اين شيوه‌ تبليغ، بازخوردهاي بسيار خوبي دريافت كرده‌ايم؛ به طور مثال فرمانده‌ كل ارتش وقتي از يكي از بازديدهاي خطوط مرزي برگشتند گفتند من امسال تاثير حضور روحاني را در آن يگان احساس كردم. در ارزيابي‌هاي ديگرمان نيز متوجه شديم كه توجه و گرايش نيروهاي ارتش به همزباني با فرد روحاني بيشتر شده است.

وي ادامه داد: شايد نيروها قبلا فرد روحاني را يك مقوله‌ مقدس غيرقابل دسترس مي‌ديدند كه از در خاصي وارد مي‌شود، بالاي منبر مي‌رود و سخنراني مي‌كند و بعد هم بيرون مي‌رود؛ بدين ترتيب اگر افراد سوالي داشتند، چندان رغبت نمي‌كردند كه مطرح كنند ولي وقتي روحاني را به گردان‌ها مي‌فرستيم و او را ملزم مي‌كنيم كه مثلا دو ساعت در آن‌جا حضور داشته باشد، اين حضور خود به خود مراجعه‌ افراد را هم به وجود مي‌آورد. با اين شرايط نيروها احساس مي‌كنند كه مامني پيدا كرده‌اند كه حتي رازهاي مگوي خود را هم مي‌توانند در ميان بگذارند و مطمئن باشند كه به جايي درز نخواهد كرد.

نسل جوان ما از نظام روحانيت توقع به‌روز بودن دارد

معاون فرهنگي و روابط عمومي ارتش به نظرسنجي از نيروهاي ارتشي اشاره كرد و افزود: تاكنون به صورت خيلي علمي و دقيق ارزيابي و نظرسنجي صورت نداده‌ايم؛ ولي در برنامه‌هاي خود اين مساله را گنجانده‌ايم. البته پس از حضور روحانيون در ماه مبارك رمضان نظرسنجي‌ها و ارزيابي‌ها را به صورت كتبي انجام داده و جمع‌آوري كرديم و براي هر روحاني حدود پنجاه برگ ارزيابي بين يگان‌هاي مختلف و به صورت رندم (اتفاقي) توزيع كرديم كه جواب‌هاي آن‌ها تازه به دست ما رسيده است و بايد بر روي آن كارهاي لازم را انجام دهيم.

وي در ادامه به ديد كلي جامعه نسبت به روحانيون اشاره و اظهار كرد: بخشي از ديدي كه وجود دارد تقصير روحانيون يعني نظام روحانيت است. شخص مقام معظم رهبري به اين مساله به خوبي توجه دارند و مدتي است كه ايشان نسبت به اين‌كه روحانيت بايد مكانيزم تبليغ و گفتار خود با جامعه را عوض كند، تذكر مي‌دهند ولي متاسفانه توجه جدي به اين قضيه نشده است. البته نسل جوان حوزه نسبت به قبل تفاوت‌هاي زيادي دارند.

وي تصريح كرد: اشكال روحانيت ما اين است كه همواره بر همان مكانيزم تبليغي كه آموخته‌اند اصرار دارند و در مقابل، نسل جوان ما اين مكانيزم را نمي‌پذيرد و حق هم دارد؛ چرا كه اساسا مكانيزم تبليغي دنيا عوض شده است. امروز از انواع ابزارها و رسانه‌هاي مختلف براي تبليغ استفاده مي‌شود كه اين ابزارهاي گاهي جوانمردانه و علمي است و حتي گاهي اوقات ناجوانمردانه است. اين ابزارها – چه جوانمردانه و ناجوانمردانه – امروز در دنيا دچار تحول شده است و نسل جوان ما از روحاني توقع مشابه دارد.

دين‌گريزي در جامعه جوان ما وجود ندارد

واحدي در ادامه با تاكيد بر اين‌كه " دين‌گريزي در جامعه جوان ما وجود ندارد" خاطرنشان كرد: من اين حرف را كه برخي افراد در جامعه‌ متدين ما اعم از روحاني و غير روحاني مي‌گويند جوانان ما دين‌گريز شده‌اند را قبول ندارم و اتفاقا تاثير دين در عمق جهان بچه‌هاي امروز بيشتر از بچه‌هاي قبل از انقلاب است.

وي افزود: جوان‌هاي ما از روحانيون دو توقع دارند؛ اول اين‌كه خود را فراتر از ديگران نبينند و يك هاله‌ نور و تقديس دور روحانيون كشيده نشود و قابل دسترسي و همدوش جوانان باشند. اين حق جوانان است؛ چراكه روحاني معصوم نيست و بنا نيست كه ما روحاني در حد عصمت بالا ببريم. دوم اين‌كه جوانان از روحانيون توقع دارند كه در اين دوران تهاجم سخت به پايه‌هاي دين‌شان بتوانند به همان شكل براي دفاع از دين‌شان مسلط شوند.

وي با طرح اين سوال كه " چرا جوان از روحانيون مي‌برد؟" ادامه داد: وقتي مثلا جوان از روحاني مي‌پرسد آيا من مي‌توان قرآن را به جاي عربي، فارسي بخوانم، يك وقت آن روحاني جواب منطقي مي‌دهد ولي يك زمان هم ممكن است بگويد "خجالت بكش اگر بنا بود عربي خوانده شود خدا هم فارسي نازل مي‌كرد". با چنين برخوردي جوان از روحاني مي‌برد و حق هم دارد. من هم اگر در حوزه علميه از استادم سوالي كنم و اين‌طور جواب بدهد از او خواهم بريد. جوان دينش را دوست دارد. وقتي از روحاني پرسش مي‌كند اگر جواب منطقي گرفت، جذب روحاني مي‌شود ولي اگر جواب‌هاي سربالا و نقض شنيد از او بريده مي‌شود. مثلا جواني در دانشگاه از يك استاد معارف سوالي مي‌پرسد و در مقابل استاد آن جوان را متهم به كافر شدن و تهديد به مردود كردن وي در آن درس مي‌كند؛ در چنين شرايطي طبيعي است كه جوان از روحاني زده مي‌شود.

معاون فرهنگي و روابط عمومي ارتش با بيان اين‌كه " هم نظام روحانيت در اين مساله مقصر است و هم مخاطبان" افزود:وقتي به پاي صحبت‌هاي روحانيون بنشينيم، مي‌گويند كه جوان‌ها از آن‌ها استقبال نمي‌كنند و در مقابل وقتي علت اين امر را از جوانان مي‌پرسيم مي‌گويند آن‌ها حرفي كه ما را در مسايل ديني به خوبي قانع كند، ندارند. بدين ترتيب يك سيكل معيوب و يك دور ايجاد شده و من معتقدم كه اين مشكل بايد با محبت طرفين و باور كردن يكديگر رفع شود.

در آسيب‌شناسي مسائل فرهنگي به نسل جوان اعتماد كرده و اول را دخيل بدانيم

وي همچنين با انتقاد از "شناخته نشدن الگوهاي داخلي كشورمان" و با طرح اين سوال كه " چطور مي‌شود كه جوان ما چه‌گوارا را بيشتر مي‌شناسد و عكس او را به ديوار اتاقش نصب مي‌كند؟ چه‌گوارا چه مشخصه‌اي دارد كه چه‌گواراهاي بومي و ملي ما ندارند؟ آيا اين مشخصه‌ها در ميرزا كوچك‌خان و شهيد چمران و امثال اين‌ها نبوده است؟" اظهار كرد: ممكن است گفته شود كه اين‌ها شناسانده نشده‌اند؛ من در جواب مي‌گويم كه مگر چه‌گوارا را مي‌شناسيم؟ اين جوان است كه به دنبال شناختن او رفته است. جوان‌هاي ما حسي دارند كه بر مبناي آن، سريع‌تر جذب شخصيت‌ها، تئوري‌ها و تفكرات آن طرف آبي مي‌شوند.

وي بر لزوم آسيب‌شناسي جدي اين مشكل تاكيد كرد و گفت: نياز است كه جامعه‌اي مركب از اساتيد دانشگاه، روحانيون و البته خود جوان‌ها تشكيل شود و اين مسايل را آسيب‌شناسي كند. يكي از اشكالاتي كه در كشور ما وجود دارد، اين است كه عده‌اي پيرمرد دور هم جمع مي‌شويم و مي‌خواهيم مثلا مسايل فرهنگي نسل جوان را آسيب‌شناسي كنيم. بايد نسل جوان را در اين مسايل دخيل كنيم و آن‌قدر به او اعتماد كنيم تا بتواند حرف خود را به راحتي بزند.

تكريم عاشورا،درست كردن پاتوق و چاي دادن نيست

واحدي در ادامه‌ گفت‌وگوي خود با ايسنا به عزاداري و مراسم مذهبي در ماه محرم اشاره كرد و گفت: آسيبي كه ما در مراسم مختلف عاشورايي مي‌بينيم هم شكلي و ظاهري و هم محتوايي است. انصافا دشمن بر اين مساله كار زيادي انجام داده است و امروز به اين حرف رسيده‌ و گفته‌اند كه قدرت اسلامي كه مي‌تواند در مقابل ما بايستد شيعه است. مثلا در همين مساله غزه ببينيد دو نفر پيام زيبايي دادند، يكي مقام معظم رهبري و ديگري سيدحسن نصرالله. اين در دل و جان و مردم دنيا اثر مي‌گذارد.

وي افزود: آن‌ها در ادامه گفته‌اند كه مظهر قدرت شيعه هم در سه چيز است؛ نهضت سرخ حسيني، پرچم سبز انتظار و مرجعيت. اگر اين سه را از شيعه بگيريم، شيعه هم مانند بقيه مي‌شود؛ بنابراين در همه‌ اين‌ها شروع توطئه و فتنه‌گري كردند. بدين ترتيب در مراسم عاشورايي تلاش شد كه هم شكل مراسم را از آن حالت واقعي و سنتي خارج كنند و هم محتوا و فرهنگ آن را تغيير دهند.

وي درباره تغييرات شكلي و ظاهري مراسم ماه محرم اظهار كرد: انواع و اقسام شمايل، نمادها و حركت‌هاي غيرواقعي كه بعضا رواج پيدا كرده از جمله اقدامات نامناسب در اين زمينه است. آيا واقعا تكريم عاشورا اين است كه يك پاتوق درست كنيم و به مردم چاي بدهيم؟ چاي دادن و اطعام خوب است ولي فلسفه‌ ماندگاري و الزام ما به ماندگار كردن عاشورا اين نيست. يا مثلا برخي مكان‌ها هستند كه فقط غذا تهيه مي‌كنند و بعد هم اين مساله تبديل به چشم و هم‌چشمي‌هاي مختلف مي‌شود. غذا پختن هيات‌ها دليل و فلسفه خاص خود را دارد و براي اين است كه عزاداران امام حسين(ع) در ظهر عاشورا گرفتار پختن غذا نشوند و با شركت در مراسم، آموزه‌هاي ديني، احكام و اخلاق ياد بگيرند نه اين‌كه آموزه‌هاي ديني را كنار بگذاريم و فقط غذا بدهند.

معاون فرهنگي و روابط عمومي ارتش خاطرنشان كرد: تكيه درست كردن در دهه اول محرم زماني خوب است كه تا نيمه شب تبديل به پاتوق برخي جوانان نشود. فرهنگ تكيه و ترويج آن به شرطي خوب است كه در آن آموزه‌هاي ديني و معرفتي، احكام و اخلاق گفته شود و بعد هم روضه‌اي خوانده شود كه آن روضه هم در واقع بهانه‌اي است براي آن تجمع و ياد گرفتن آموزه‌هاي معرفتي. در عزاداري‌هاي سنتي هم چنين روندي انجام مي‌شد.

وي ادامه داد: نمونه‌ ديگر اين اشكالات ظاهري و شكلي در عزاداري‌هاي محرم، برخي دسته‌هاي عزاداري است كه موجب ايجاد مزاحمت براي مردم مي‌شود. مثلا دسته به راه مي‌اندازند و يك سمت خيابان را به طور كامل اشغال مي‌كنند و پليس هم نمي‌تواند حرفي بزند؛ چراكه به محض آن‌كه چيزي بگويد به او مي‌گويند پس ضد امام حسين(ع) هستي! در جواب بايد بگوييم كه ضد امام حسين(ع) نيستيم بلكه ضد آيين و مراسم غير اصيل هستيم كه يك علامت به عرض خيابان به راه انداخته شود به طوري كه تعداد افراد اطراف آن از تعداد عزاداران بيشتر مي‌شود.

وي هم‌چنين به مشكلات محتوايي در عزاداري‌ها و مراسم ماه محرم اشاره كرد و گفت: شعارهاي الكي كه وهن دين در آن‌هاست از جمله ايرادات محتوايي مراسم محرم است. مثلا سال گذشته در يكي از همين دسته‌هايي كه اشاره كردم اين شعر را از زبان امام حسين (ع) مي‌خوانند كه "اگر بار گران بوديم رفتيم، اگر نامهربان بوديم رفتيم، شما با خان‌مان خود بمانيد، كه ما بي‌خان‌مان بوديم رفتيم"؛ آيا واقعا اين منطق امام معصوم (ع) است؟

واحدي هم‌چنين با انتقاد از برخي گونه‌هاي ناشايست عزاداري در ايام محرم، افزود: گاهي در اين عزاداري‌ها مبتذلات و شعرهاي بسيار سبكي خوانده مي‌شود و حتي ديده‌ام كه از الفاظي مانند "من سگ حسينم" استفاده مي‌كنند. امامان ما سگ نياز ندارند، بلكه به آدم نياز دارند. تمام حركت امام حسين(ع) براي اين بود كه آدم واقعي بسازد و اتفاقا براي اين حركت خود را آغاز كرد كه به آن‌هايي كه سگ‌هاي درباري شده بودند، بگويد كه انسان هستند. برخي از مطالب عنوان شده در اين مراسم هم جنبه اغراق‌آميز و غلو شده دارد كه مراجع و علماء ما هم به انتقاد آن پرداخته‌اند.

حفظ اسلام ناب و تشيع علوي در گرو زنده نگه داشتن عاشوراست

وي در ادامه با اشاره به تفكري مبني بر اين‌كه " براي امام حسين(ع) نبايد عزاداري كرد بلكه بايد جشن گرفت؛ چراكه به معبود خود رسيده است" تصريح كرد: به نظر من اين نوع تفكر كاملا مغرضانه است و در مقابل آن حرف است كه مي‌گويد عاشورا را پاس بداريد. بايد بدانيم كه دين ما و حفظ اسلام ناب و تشيع علوي در گرو زنده نگه داشتن عاشوراست. تفكر ديگري نيز وجود دارد كه مي‌گويد غرض، زنده ماندن نام حسين (ع) – به هر شكل و وسيله‌اي – است كه اين تفكر هم جاهلانه است. تفكر ناب شيعي كه ائمه(ع) و مراجع و بزرگان ما هم آموزش داده‌اند، اين است كه عاشورا بايد زنده نگه داشته شود، ولي به عنوان يك وسيله‌ براي زنده نگه داشتن اسلام. اگر بنا باشد كه اين مساله هم دچار تحريف شود، دين كم كم از بين مي‌رود.

وي با بيان اين‌كه " رسانه ملي به عنوان يك دانشگاه وظيفه دارد كه در اين زمينه فرهنگ‌سازي كند" افزود: البته رسانه‌ ملي در اين زمينه زحمت زيادي مي‌كشد و قصد ندارم برنامه‌هاي خوب آن‌ها را زير سوال ببرم ولي گاهي در برنامه‌هاي‌شان عزاداري‌ها و مراسمي نشان مي‌دهند كه همين‌ها مستمسك بيگانگان مي‌شود و سوژه به دست مردم مي‌دهد.

نگاه اسلام، نگاه مرزها و نگاه قوميتي نيست

معاون فرهنگي و روابط عمومي ارتش، آموزه‌هاي مختلف را بخش عمده‌ عزاداري درست دانست و افزود: اين آموزه‌ها مي‌تواند اخلاقي، احكامي، اعتقادي و حتي سياسي باشد. چرا بخشي از جوان امروز ما مي‌گويد مساله غزه يك مساله‌ عربي است و ما نبايد در آن دخالت كنيم؟ به دليل اين‌كه ما اين مسايل را در مراسم عاشورايي به آن‌ها ياد نداده‌ايم. اتفاقا حكام عرب هم مي‌گويند قضيه‌ غزه عربي است و به ايراني‌ها ربطي ندارد كه دخالت كنند. منشا اين حرف آمريكا و لابي‌هاي صهيونيستي است. آن‌ها حريف حكام عرب مي‌شوند ولي حريف ايران و حزب‌الله نمي‌شوند و مي‌خواهند شيعه را از اين قضيه خارج كنند.

واحدي با تاكيد بر اين‌كه " نگاه اسلام، نگاه مرزها و نگاه قوميتي نيست" تصريح كرد: تقسيم‌بندي اسلام تقسيم‌بندي امت مسلمان و امت كفر است. در مراسم عاشورايي بايد اين مسايل را روشن كرد تا جوان امروز ما بداند كه ما نسبت به مسلمان‌ها وظيفه اخلاقي داريم. بايد جوان و به عوام را متوجه اين مساله كرد كه اگر در عراق، افغانستان و لبنان قدرت نداشته باشيم و اگر با دنيا ارتباط نداشته باشيم ما را از بين خواهند برد.

وي نسبت به برخي مراسم عزاداري مانند قمه‌زني‌ها يا برخي مداحي‌ها هم انتقاد كرد و گفت: برخي مداح‌ها كه بي‌مطالعه و بدون حجت حرف مي‌زنند و برخي روحانيون كم‌سواد در اين زمينه مقصر هستند. مثلا يكي از دروغ‌هاي بزرگي كه سال‌هاست عنوان مي‌كنند اين است كه مي‌گويند وقتي حضرت زينب(س) سر امام حسين (ع) را ديد آن‌چنان سر خود را به ستون كجاوه كوبيد كه خون مدام جريان داشت. آن وقت يك عده هم مي‌گويند وقتي حضرت زينب(س) اين كار را كرده، ما چرا قمه نزنيم؟ اين حرف يك دروغ محض است. امام حسين(ع) به حضرت زينب (س) توصيه كرده بود كه مو را پريشان و صورت را زخم نكند آن وقت آيا حضرت زينب(س) چنين رفتاري از خود بروز مي‌دهد؟

گفت‌وگو از خبرنگار ايسنا: حسين هرمزي

انتهاي پيام

  • در زمینه انتشار نظرات مخاطبان رعایت چند مورد ضروری است:
  • -لطفا نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • -«ایسنا» مجاز به ویرایش ادبی نظرات مخاطبان است.
  • - ایسنا از انتشار نظراتی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های دین مبین اسلام باشد معذور است.
  • - نظرات پس از تأیید مدیر بخش مربوطه منتشر می‌شود.

نظرات

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.