خشكسالي موضوع آشنا و ديرينهاي است كه ايرانيان از گذشته دور با آن درگير بودهاند و همواره ابعاد، چالشها و راهكارهاي مقابله با آن در بخشهاي مختلف مورد توجه قرار گرفته است.
به گزارش خبرنگار كشاورزي خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، براساس پيشبينيهاي صورت گرفته، وقوع خشكسالي در سال 88 نيز همانند چندين سال گذشته بهدليل پايين بودن ميزان بارشها حتمي است. در اين ميان بسياري از صاحبنظران و مسوولان اين حوزه به جاي مقابله، سازگاري با پديده خشكسالي را توصيه ميكنند، چراكه از نظر آنها خشكسالي يك پديده طبيعي و جزء چالشهاي ذاتي كشاورزي در ايران است. از اين همين رو ايسنا طي نشستي ابعاد مختلف و راهكارهاي سازگاري با پديده خشكسالي را مورد بحث و بررسي قرار داده كه در آن توسعه و آموزش فناوريهاي مربوط به آبخوانداري، احياء و ترويج دانش بومي براي انتقال و توزيع و مصرف بهينه آب، بررسي و ترويج روشهاي كاهش تبخير، انتخاب ارقام مقاوم به كمآبي، اولويت تحقيقات توسعه كشاورزي به كاهش مصرف آب بهجاي افزايش توليد، تمركز مديريت آب و خاك به عنوان سرمايه حيات ملي، توجه به تكنولوژيهاي مربوط به بازيافت آب و جلوگيري از اتلاف و آلوده شدن آن، لزوم توجه به قيمت واقعي آب و همچنين تقويم كشاورزي به عنوان مهمترين راهكارهاي سازگاري با خشكسالي مورد تاكيد قرار گرفت.
ــ ايران همواره يك سرزمين كمآب تلقي شده است
به گزارش ايسنا، دكتر اسماعيل شهبازي، استاد آموزش ترويج و توسعه روستايي با بيان اينكه دولتها در طول زمان و در هر سرزمين و حكومتي، پيش از هر چيز بايد به فكر آب و نان مردم باشند، اظهار كرد: آب و نان مهمترين عامل زندگي مردم هستند و در عين حال نسبت به اين دو نياز كمترين توجه نيز ميشود.
اين متخصص اقتصاد كشاورزي افزود: ما به اهميت آب از لحاظ مصارف كشاورزي آنكه داراي بيشترين حجم و مصارف انساني كه داراي بيشترين نياز و اساس زندگي مردم است و در نهايت در بخش صنايع و خدمات آنگونه كه بايد توجه نكردهايم.
به گفتهي وي، امروزه فناوريهاي زيادي براي استحصال و انتقال آب وجود دارد، اما براي صرفهجويي در مصرف آب، اقدام نوآورانهاي انجام نگرفته است، حال آنكه در مواجهه با گذشته، سرزمين ايران همواره يك سرزمين كم آب تلقي شده كه تمام راه و روشهاي بهكار گرفته شده در جهت مصرف كمتر و ذخيرهسازي آب بوده است.
شهبازي ادامه داد: در برابر روشهاي بسياري كه براي انتقال آب و آبياري در كشاورزي نظير آبياري قطرهاي و تحت فشار ايجاد شده، ما در گذشته روش آبياري كوزهاي را به كار ميگرفتيم، اما اكنون به دليل قديمي تلقي شدن، هيچ كس آن را ادامه نداده و بدان توجهي نميكند.
وي تاكيد كرد: دولت، تشكلهاي علمي و سازمانهاي مردم نهاد ما بايد مبتكران را تشويق و راهنمايي كنند كه براي مصرف كمتر آب تدابيري بينديشند و در عين حال از دانش بومي و روشهاي قديمي نيز غافل نباشند.
شهبازي يادآور شد: كشور ما همواره در طول زمان در خشكسالي بهسر برده است و اكنون اين وضعيت بدتر شده است، بهطوريكه حتي در زماني كه با ترسالي و بارندگي زياد روبهرو بودهايم، از سوي ديگر وسايل انتقال آب نيز روز به روز بيشتر و با توجه به انتقال آب، خشكسالي به تدريج در كل كشور يكنواخت شده است.
وي همچنين گفت: ما براي مصرف كم آب در موارد شخصي خود نيز نوآوري نكردهايم، به صورتي كه هر روز بر مصرف شخصي ما اضافه ميشود و در اين راستا هيچ تدبيري نيز نكردهايم. اين در حالي است كه تدبير جدي براي كم مصرفي با اعلاميه و تيزر حل نميشود، بلكه ترويج اين مساله نيازمند تعامل و علتيابي است.
ــ مصرف كم آب بايد براي مردم به فرهنگ تبديل شود
شهبازي تصريح كرد: ما نيازمند يك نظام آموزشي مسوول هستيم كه با برنامهريزيهاي لازم، مصرف كم آب براي مردم تبديل به فرهنگ شود و در عين حال حفظ پوشش گياهي و محيط زيست جديتر گرفته شود.
وي با بيان اينكه براي كاهش تبخير آب نيز هيچ اقدام جدي در كشور صورت نگرفته است، اظهار كرد: تبخير آب در بخشهاي زراعت، باغباني و فعاليتهاي ذخيرهسازي آب صورت ميگيرد، اما براي كم كردن ميزان آن، حداقل در موارد زراعي و كشاورزي، با وجود در دست داشتن برخي نتايج، به يك برنامه جدي از سوي دولت تبديل نشده است.
شهبازي با بيان اينكه مقدار زراعت ديم بايد دو برابر زراعت آبي باشد، در عين حال خاطرنشان كرد: اكنون براي زراعت ديم، بيشترين ذخيرهسازي طبيعي انجام ميگيرد و به جاي آنكه باران وارد زمين شود و ما آن را حفظ كنيم، طي جريان سطحي تبديل به سيل و سبب فرسايش ميشود، در حالي كه ما هيچ اقدامي براي جلوگيري از اين مساله انجام نداديم و كمترين برنامهها را به آن اختصاص دادهايم.
وي يادآور شد: در حالي كه ما براي صرفهجويي در مصرف آب، دانش بومي قوي داريم، اما از اين دانش بومي استفاده نشده است و متاسفانه دانشمندان ما صرفا به دنبال راه و روشهاي امروزين و دانشگاه و موسسات تحقيقات پسند دنيا هستند.
وي تاكيد كرد: ما هيچ نظامي براي آموزش و ترويج نگهداري و استفاده از سيستمهاي آبياري جديد نداريم و اين همه تبليغات صورت گرفته براي آبياريهاي تحت فشار و قطرهاي در عمل به دليل نقص فني در استفاده از آنها، شايد تا سه برابر آبياري غرقابي، آب مصرف ميشود.
ــ سد تنها راه ذخيره و استفاده از آب نيست
شهبازي يادآور شد: ما متاسفانه اسير سد شدهايم، در حالي كه سد تنها راه ذخيره و استفاده از آب نيست. چراكه ما داراي سفرههاي زيرزميني هستيم كه در طول زمان به صورت طبيعي آب را براي ما حفظ ميكردهاند، اما از زمان آغاز توسعه كشاورزي قناتهاي ما از بين رفته و خشك شدهاند و نه تنها براي احياي قنات كاري صورت نگرفته، بلكه مرتب بر سدها نيز اضافه شده است.
ــ سفرههاي زيرزميني و آبخوانها مايهي حيات هستند
شهبازي با بيان اينكه سفرههاي زيرزميني و آبخوانها مايهي حيات هستند، در عين حال گفت: با توجه به اينكه فعاليت در اين زمينه و در عرصه اجرايي نشان دادني نيست، هيچ كس نيز به فكر آن نيست، در حالي كه رودخانههاي جاري ما قبل از ايجاد سدها، يكي از اسباب و ابزار تغذيه آبخوانهاي ما بودند كه اكنون در حال از بين رفتن هستند.
وي با تاكيد بر لزوم اهميت به بحث آبخوانداري در كشور، گفت: كشوري كه با خشكسالي مواجه است بايد همهي راهها و روشها را براي سازگاري با آن به كار گيرد و همان طور كه ما براي نفت و گاز به دنبال منابع زيردريايي هستيم، بايد به بخش حياتي زندگي يعني آب نيز توجه كنيم، چراكه روزي كه آب وجود نداشته باشد، ديگر امكان زندگي نيست. بنابراين بايد براي اين بخش مهم از زندگي آبخوانها و تاسيسات آبخوانداري را غني كرد.
به گفتهي وي اگر در گذشته در بسياري مناطق زندگي مردم وابسته به آب انبارها بود، امروز نيز بايد شكلهاي جديد ذخيرهسازي آب ايجاد و در عين حال در دسترس روستاييان قرار گيرد تا براي آنها قابل استفاده باشد.
شهبازي با تاكيد بر اينكه آبخوانداري در جهت فناوري ذخيرهسازي آب تاثير بسياري دارد، گفت: اكنون نياز روزافزون به آب و موارد و مقدار مصرف آن رشدي در حال افزايش دارد، اما كمتر به آن توجه ميشود.
وي همچنين خاطرنشان كرد: اكنون آب در دست وزارتخانهاي است كه مسووليت تامين برق را هم برعهده دارد، در حالي كه تشكيلات آب بايد وابسته به منابع طبيعي و حياتي باشد كه بيشتر در فكر احياء، حفظ و ذخيره زيرزميني آن باشد.
ــ آموزش عامهي مردم به ويژه روستاييان از طريق روشهاي ترويجي نبايد فراموش شود
شهبازي همچنين توسعه و آموزش فناوريهاي مربوط به آبخوانداري، ترويج مصرف انتقال و توزيع و آبياري، ترويج نگهداري از تاسيسات انتقال آب و توزيع و آبياري، احياء و ترويج دانش بومي براي انتقال و توزيع و مصرف بهينه آب، بررسي و ترويج روشهاي كاهش تبخير، انتخاب ارقام مقاوم به كمآبي، اولويت تحقيقات توسعه كشاورزي به كاهش مصرف آب به جاي افزايش توليد، تمركز مديريت آب و خاك به عنوان سرمايه حيات ملي، توجه به تكنولوژيهاي مربوط به بازيافت آب و جلوگيري از اتلاف و آلوده شدن آن و از سويي استفاده بهينه از آب، لزوم توجه به قيمت واقعي آب و همچنين تقويم كشاورزي را از جمله راهكارهاي عمده سازگاري با خشكسالي عنوان كرد.
وي ادامه داد: با تقويم كشاورزي مشخص ميشود كدام منطقه براي توليد يك محصول كم آب و ارزانتر مناسب است.
شهبازي با تاكيد بر لزوم مديريت صحيح خشكسالي همچنين گفت: كم آبي جزء چالشهايي است كه همواره در بخش كشاورزي وجود داشته و پديدهي جديدي نيست. لذا بايد بهطور علمي و پايدار به دنبال راهكارهاي راهبردي و بلندمدت براي مقابله با خشكسالي باشيم و موضوع آموزش عامهي مردم و به ويژه روستاييان را از طريق روشهاي ترويجي به فراموشي نسپاريم.
ــ خشكسالي يك چالش ذاتي كشاورزي ايران است
به گزارش ايسنا در اين نشست همچنين دكتر عبدالمجيد مهدوي دامغاني، متخصص اكولوژي كشاورزي با بيان اينكه خشكسالي يك چالش ذاتي كشاورزي ايران است، اظهار كرد: مشكل موجود در مديريت كشاورزي ايران آن است كه ما هيچگاه نپذيرفتهايم كه خشكسالي و اقليم خشك يكي از ويژگيهاي ذاتي سرزمين ماست. با وجود آنكه اين مساله در فرهنگ، سنن و آموزههاي ما پذيرفته است و آموزههاي فرهنگي و سنتي ما نشان ميدهد كه ما چگونگي زيستن در يك محيط خشك را آموختهايم، اما هيچگاه در مديريت نوين كشاورزي خودمان اين مساله را قبول نداشتهايم و هميشه به آن به عنوان يك مساله موقت و بيروني برخورد كردهايم.
ــ بهجاي مقابله بايد با خشكسالي سازگار باشيم
دبير انجمن علمي كشاورزي بوم شناختي ايران با بيان اينكه با خشكسالي به جاي مقابله بايد سازگار باشيم، در عين حال تاكيد كرد: اگر كشاورزي را به مثابه يك سيستم و موجود زنده بدانيم، كشاورزي فعلي ما هيچگاه خود را سازگار با شرايط موجود نكرده است.
ــ الگوي كشت كشاورزي ايران، مويد الگوي كشت يك كشور خشك نيست
مهدوي با بيان اينكه ما بايد براساس يك منطقه و اقليم خشك، فعاليتهاي كشاورزي را انجام دهيم، در عين حال افزود: شواهد موجود نشان ميدهد كه سيستم و الگوي كشت كشاورزي ايران، مويد الگوي كشت يك كشور خشك نيست و مصداق اين مساله كشت گياهاني است كه نياز آبي بالايي دارند.
وي با اشاره به تاثيرات خشكسالي بر كشاورزي ايران و درعين حال تاثيرات مديريت خشكسالي بر كشاورزي ايران، تصريح كرد: در مورد تاثيرات خشكسالي بر كشاورزي ايران، دانش كشاورزي نشان داده اگر كشاورزي ايران ساختار صحيحي داشته باشد و اجزاء آن به درستي در كنار هم و سازگار با شرايط منطقه خشك باشد، خشكسالي در بدترين شرايط ، 10 الي 20 درصد ميتواند به كشاورزي خسارت وارد كند. بنابراين اثرات پديده خشكسالي بر ساختار كشاورزي و جنبههاي اجتماعي، فرهنگي و اقتصادي در حدود 10 الي 20 درصد است.
ــ مديريت غلط خشكسالي تاثيرات سوئي را بر كشاورزي دارد
وي در عين حال افزود: تاثيرات مديريت خشكسالي بر كشاورزي ايران بسيار كلان است و گزارشهاي اخير نشان ميدهد كه ما در زمينه توليد محصولات كشاورزي كمتر از 40 درصد خود اتكايي توليد و بيش از 60 درصد وابستگي داريم. به اين ترتيب مديريت غلط خشكسالي تاثيرات سوئي را بر كشاورزي دارد، اين در حالي است كه خود خشكسالي بالذات اگر به درستي مديريت شود، تا حد بسياري از اثرات منفي آن كاسته ميشود.
مهدوي يادآور شد: در سال 1286 خورشيدي، سطح زيركشت فارياب ما 200 هزار هكتار و در سال 1386 طبق آمار رسمي دولتي، اين سطح 6 ميليون هكتار يعني 30 برابر شده است و اين مساله نشاندهنده آن است كه فشاري كه به منابع آب ما آمده، حداقل 30 برابر شده است در حالي كه هيچ اقدام جدي براي جبران اين فشار نشده كه در نهايت سبب تخليه يا كاهش جدي بسياري از منابع آبي ما شده است.
وي همچنين به پديده گرم شدن اقليم جهاني اشاره كرد و گفت: مطالعات نشان ميدهد كه اقليم ايران به سمت گرم و خشكتر شدن پيش ميرود و در عين حال ميزان بارندگي كاهش پيدا كرده است. بنابراين پديده تغيير اقليم در ايران نشان ميدهد كه مساله خشكسالي براي ما در بسياري مناطق شديدتر خواهد شد و مطالعات نشان ميدهد كه در مناطق كشت زعفران نيز با پديده كاهش بارندگي مواجه هستيم.
ــ اكنون توليد برخي محصولات كشاورزي براي ما توجيه اقتصادي ندارد
مهدوي در ادامه با بيان اينكه ما بهتدريج مزيت نسبي خود را در مورد بسياري از محصولات کشاورزي در بازارهاي جهاني از دست ميدهيم، افزود: اكنون توليد برخي محصولات كشاورزي براي ما توجيه اقتصادي ندارد، چراكه هزينه توليد يك محصول بالاتر از قيمت عرضه شده آن در بازارهاي جهاني است.
ــ قيمت آب بايد واقعي شود
وي با تاكيد بر اينكه با ايجاد زيرساختارها براي كشاورزان، بايد قيمت آب واقعي شود، گفت: ضروري است در كشاورزي نيز يك بازار آب داشته باشيم و قيمت آب را البته به شرط تامين زيرساختارها حقيقي کنيم تا ضمن مصرف بهينه آب و ارائه محصول مناسب پيامدهاي پديده خشكسالي را كمتر كنيم.
ــ خشكسالي به توليد ناخالص داخلي ضربه ميزند
به گزارش ايسنا دكتر محمدباقر صدري ـ اقتصاددان نيز در اين نشست با بيان اينكه در بسياري مواقع دچار مديريت روزمره و پس از وقوع حادثه به فكر چاره هستيم، اظهار كرد: پديده خشكسالي از گذشته قابل پيشبيني بوده است و كشاورزان با نگاهي به وضع بارش و رطوبت زمين آن را پيشبيني ميكردند، اما اكنون با پيشرفت تكنولوژي ميتوان پيشبيني كرد كه ايران تا 1404 و پايان چشمانداز 20 ساله، چند دوره خشكسالي را تجربه خواهد كرد و در اين راستا چه بايد كرد؟
وي تصريح كرد: خشكسالي تنها پديدهي بيآبي نيست، بلكه پديدهاي است كه به محيط زيست كشور، توليد، شيوه زندگي، آلودگي آبهاي زيرزميني و نهايتا توليد ناخالص داخلي ضربه ميزند.
صدري خاطرنشان كرد: ما امسال يكي از بزرگترين واردكنندگان گندم به كشور بوديم، در صورتي كه دو سال پيش جشن پرطمطراق خود اتكايي را گرفتيم و اكنون روشها و شيوههاي به كارگرفته شده به كجا رسيدند كه ديگر بازدهي ندارد؟
وي ادامه داد: ما در مورد خشكسالي حتي به قصص قرآني نظير داستان يوسف نيز توجه نداشتيم و تدابير حاصل از آن قصص را به كار نبرديم.
ــ فقدان تقويم كشاورزي آسيب زيادي به كشاورزي ما ميزند
صدري با بيان اينكه فقدان تقويم كشاورزي نيز آسيب زيادي به كشاورزي ما ميزند، گفت: درحاليكه تقويم كشاورزي در اغلب كشورهاي جهان اجرا ميشود، ما در 4 برنامه گذشته و برنامهي 5 ساله در اين حوزه ساكت بوديم و به سمت محصولاتي با نياز آب فراوان ميرويم.
وي با اشاره به تاثيرات خشكسالي بر محصولات كشاورزي، تصريح كرد: اكنون تالابهاي ما در حال خشك شدن است و اين مساله به نداشتن مديريت بازميگردد. كشور ما خشك است و از هزاران سال پيش تدابير سازگاري با خشكسالي و غلبه بر اين مشكل و كم كردن عوارض آن انديشيده شده، اما اكنون اين تدابير و مديريت رخ نميدهد و به بهانههايي نظير گران نشدن ميوه، به واردات محصولات كشاورزي دست ميزنيم.
صدري با اشاره به بحران مالي جهاني و كاهش بهاي نفت و شاخصهاي بورس گفت: منابع ما كه از يك اقتصاد تك محصولي و صادرات نفت به دست ميآمده، در گذشته نيز ارزشمند بوده و اكنون نيز وظيفه داريم از اين منابع كه در حال كاهش است به گونهاي بهره ببريم كه اقتصاد ملي ما بتواند به فرآيند توسعه خود ادامه دهد و ما بايد بتوانيم برخي از اين مشكلات را با مديريت بخش كشاورزي كاهش دهيم و نهايتا بايد براي استفاده از منابع در اختيار ناشي از درآمدهاي نفتي و استفاده بهينه از سرزمينهايي كه براي كشت در اختيار داريم، با توجه به شرايط موجود تدابير ديگري انديشيد.
ــ پديده خشكسالي بايد در كنار بحران اقتصادي جهاني ديده شود
وي با بيان اينكه پديده خشكسالي بايد در كنار پديده كاهش منابع درآمدي از نفت و همچنين بحران اقتصادي جهان ديده شود، گفت: بحران مالي جهاني همچون موجي است كه به همه جهان ميرسد و نهايتا بر اقتصاد ملي ما نيز تاثيرگذار است.
صدري تاكيد كرد: بايد سه بخش عمدهي تاثير خشكسالي بر محصولات كشاورزي، تاثير كاهش درآمد نفتي در آينده كشاورزي ايران، تاثير بحران مالي جهاني بر آينده اقتصاد ملي و تاثير اين بحران بر تامين آب و نان مردم را با نگاه ژرف نگريست و برنامهي ويژهاي براي آن داشت.
اين اقتصاددان همچنين خاطرنشان كرد: حدود 8 ميليارد دلار از درآمدهاي نفتي صرف واردات گوشت و گندم و علوفه ميشود و مفهوم اين موضوع آن است كه ما ساليانه 800 هزار شغل را عملا به دست خودمان در اختيار ديگران قرار ميدهيم.
ــ تفكر دربارهي مسالهي خشكسالي را كنار گذاشتهايم
به گزارش ايسنا دكتر علي اكبر مهرابي ـ متخصص جامعه شناسي روستايي و عشايري همچنين در اين نشست اظهار كرد: ما به لحاظ اقليمي در يك منطقه خشك و نيمه خشك قرارداريم و در اين منطقه به لحاظ جغرافيايي و اقليمي، كم آبي پديدهاي است كه همه با آن از گذشته آشنا هستند و جزئي از زندگي ماست. اين در حالي است كه در ادبيات و نوشتههاي قديمي نيز با خشكسالي آشنا هستيم.
وي در عين حال ادامه داد: خشكسالي سبب شده ايرانيان از زمانهاي بسيار دور به فكر كمبود آب باشند و به تعبيري برخي از انديشمندان غيرايراني، ايران را يك تمدن آبي ميدانند. انعكاس اين موضوع آن بوده كه مردم ايران و روستاييان همواره به فكر چارهاي براي كمبود آب بودهاند.
مهرابي با بيان اينكه بيابانها و تپههاي ماسهاي جزئي از زندگي ايرانيان در گذشته بودند، يادآور شد: 2500 سال پيش ايرانيان سد را ساختند، از سويي ديگر خاستگاه پديده قنات در ايران است و تكنولوژي حفر قنات با شرايط آن زمان از نظر پيشرفتهاي علمي و دانش يك معجزه است. در آن زمان با همين خشكسالي و منطقه خاص اقليمي و جغرافيايي، روستاييان توانستند يكي از قويترين كشاورزهاي آبي دنيا را ايجاد كنند.
وي با بيان اينكه معناي ساده و روشن خشكسالي كمبود آب است، تصريح كرد: در حالي كه گذشتگان ما همواره به فكر خشكسالي بودند و براي آن اقدامات متفاوتي را انجام دادهاند، ما در شرايط امروز نتوانستهايم اقدام خاصي براي كمبود آب انجام دهيم.
مهرابي يادآور شد: خشكسالي پديده جديدي نيست كه اكنون به فكر آن باشيم. اما از زماني كه انديشه و فكر ايراني در كشور ضعيف شده ما انديشيدن و تفكر دربارهي مسالهاي همچون خشكسالي را نيز كنار گذاشتهايم.
وي افزود: ما در حال حاضر اهل سرزمين خودمان نيستيم و تفكر براي مهار كمبود آب را انجام نميدهيم. اين در حالي است كه ما ضعف در انديشه و تفكر درباره مسائل مرتبط با كشاورزي و خشكسالي را برطرف نكرديم و پس از رخداد يك واقعه به فكر چاره و حل آن ميافتيم.
به گفته وي امروز ما در جهت مدرن كردن روشهاي مقابله با خشكسالي، روشهاي امروزي خودمان را هم از دست داديم. اين در حالي است كه ما بايد انديشيدن در گذشته براي خشكسالي را در شرايط امروز به روز كنيم و براي حل مشكلات خود بياعتنا به تكنولوژيها و انديشهي گذشتگان خود يك سري تكنولوژي را از بيرون وارد نكنيم.
مهرابي همچنين تاكيد كرد: ما بايد خودمان را براي سالهاي سخت و تغييرات اقليمي مختلف نه صرفا سالهاي خشك آماده كنيم. چراكه در مقابل خشكسالي، ترسالي نيز وجود دارد.
وي با اشاره به افزايش مصرف آب به دنبال بزرگ شدن شهرها گفت: پايه اصلي زندگي آب است، بنابراين ما بايد بتوانيم در مواقع كمبود آب و خشكسالي و به منظور مهار آن كاري كنيم.
ــ خشكسالي جزء طبيعت و زندگي ماست
مهرابي با تاكيد بر لزوم مهار كم آبي گفت: خشكسالي جزء طبيعت و زندگي ماست، بنابراين نميتوان با آن مقابله كرد. اين در حالي است كه خشكسالي در تاريخ و تمدن ما يك نعمت بوده و باعث شكلگيري روشهايي براي سازگاري با اين وضعيت در كشور شده است.
وي خاطرنشان كرد: ما از گذشته در زمينه سازگاري با خشكسالي توانمند بودهايم و هنوز نيز ميتوانيم باشيم تا آب مورد نياز براي كشاورزي را فراهم كنيم. بنابراين ضروري است در اين زمينه به يك انديشه برنامه و هدف مشتركي برسيم و آن را پياده كنيم.
به گفته وي عدم توجه و فقدان تفكر در مورد سنتهاي ارزندهاي كه ما از گذشته داريم، سبب ايجاد مشكلات كنوني در زمينه كمبود آب ميشود.
مهرابي با اشاره به اينكه ستون فقرات كشاورزي ما آبي است، يادآور شد: افزايش سطح زيركشت گندم ما 200 هزار هكتار است. بنابراين گرفتاريهاي كنوني ما در زمينه كمبود آب صرفا به دليل خودكفايي گندم نيست.
ــ بخش آب بايد به وزارت كشاورزي واگذار شود
وي خاطرنشان كرد: واگذاري بخش آب به وزارت نيرو به دلايل اقتصادي تخصصي و مديريتي اشتباه است. چراكه در هيچ زمينهاي نميتوانيم يك فرآيند توليد را به مديريتهاي مختلف واگذار كنيم. بنابراين بخش آب بايد به وزارت كشاورزي واگذار شود.
مهرابي با تاكيد بر اينكه مديريت آب و زمين بايد يك جا باشد، افزود: مديريت آب كشاورزي در مزرعه بايد همچون گذشته در اختيار كشاورزان باشد. بنابراين مديريت دولتي بايد در سطح كلان سياستها را تنظيم و در مزرعه مديريت آن با كشاورزان باشد.
وي در ادامه با اشاره به حقوق آب در تاريخ كشاورزي، گفت: اين حقوق به معناي قانوني نيست، بلكه بدين معناست كه مردم بنابر نيازهايشان حقوق آب را رعايت ميكردند، بنابراين بايد دوباره احيا شود.
مهرابي ادامه داد: در تمام طول تاريخ، ديوانهاي مختلفي جز ديوان كشاورزي وجود داشته است، چراكه همواه كشاورزان بخش كشاورزي را اداره ميكردند، نه دولت و حكومت و كشاورزان هم در جايگاه دولتي و حكومتي و هم توليد و مزرعه بودند.
وي تاكيد كرد: آب در ايران بايد استفادههاي متعددي داشته باشد، نه پراكنده و غير وابسته.
مهرابي با تاكيد بر لزوم صرفهجويي در آب، گفت: آب بايد به سبك امروزي بازيافت و نبايد تبخير شود. همچنين آب بايد وارد صنعت و دوباره از صنعت تصفيه و بنابراين چندين بار از آب استفاده شود تا ميزان ذخيره آب افزايش يابد.
وي با تاكيد بر لزوم آلوده نشدن آب گفت: در حال حاضر تكنولوژيهايي وجود دارد كه 300 متر مكعب آب شور دريا را در ساعت تبديل به آب قابل استفاده و حتي قابل شرب ميكند.
ــ قيمت آب در ايران به ويژه شهرها غيرواقعي است
مهرابي با بيان اينكه قيمت آب در ايران به ويژه شهرها غيرواقعي است، تاكيد كرد: قيمت آب بايد بهگونهاي باشد كه مردم مجبور به مصرف كمتر آب شوند. همچنين در اين زمينه ضروري است مراكز تحقيقاتي و پژوهشي ايجاد شود.
وي همچنين با اشاره به بحران جهاني كشاورزي گفت: به طور قطع اين بحران دامن همه را ميگيرد.
مهرابي در ادامه با تاكيد بر لزوم سرمايهگذاري براي آب، گفت: همان طور كه اكنون در بخشهاي نانو تكنولوژي، انرژي اتمي و تكنولوژي ماهوارهاي حركت ميكنيم بايد براي استفاده بهينه از آب نيز حركت كنيم و اين امر جزء آموزههاي ديني ما نيز هست.
ــ حاشيهنشيني مهمترين پيامدي است كه در اثر خشكسالي به جامعه شهري وارد ميشود
به گزارش ايسنا دكتر سيروس سلمانزاده ـ متخصص جامعهشناسي روستايي و عشايري نيز با اشاره به تعريف خشكسالي گفت: خشكسالي را ميتوان هم از نظر هواشناسي و كمبود باران و هم از لحاظ هيدرولوژي و پايين رفتن آب سدها و زياد شدن عمق چاهها تعريف كرد. اما مساله مهمتر و حساستر در اين راستا خشكسالي كشاورزي است.
وي افزود: در بسياري مواقع ممكن است از نظر هواشناسي به اندازه كافي باران داشته باشيم، اما اين باران زماني ببارد كه محصولات به آن نيازي نداشته باشند.
سلمانزاده با اشاره به پيامدهاي اقتصادي و اجتماعي خشكسالي گفت: در گذشته مديريت آب برعهده روستاييان بوده و اكنون در دست دولت است و حال نيز مطرح شده به دليل كمبود آب شرب قرار نيست حتي يك قطره آب به بخش كشاورزي داده شود و اين مساله قطعا پيامدهاي منفي را براي روستايي، دامداري، باغداري، مرتع و كشاورزي دارد.
وي تصريح كرد: برنامهريزي براي خشكسالي و آب كشور لحظهاي نيست، بلكه يك برنامه 50 ساله نياز دارد تا مشخص شود منابع آب چه ميزاني است؟
سلمانزاده يادآور شد: در يك زماني روستايي و كشاورزي ما هيچگونه جايگزيني براي فعاليت خود نداشت، اما اكنون او به راحتي روستا را ترك ميكند و به شهر ميآيد. در اين راستا حاشيه نشيني مهمترين پيامدي است كه در اثر خشكسالي به جامعه شهري وارد ميشود.
ــ بايد براي خشكسالي برنامهريزي بلندمدت شود
وي با اشاره به نبود الگوي كشت بوم سازگار و متناسب با شرايط اقليمي محل گفت: در شرايطي نيز به عنوان نمونه در استان خوزستان آب رودخانه وجود دارد، اما به كشوري مانند كويت فروخته ميشود.
سلمانزاده با تاكيد بر لزوم تدوين برنامه 50 ساله و برنامهريزي بلندمدت براي خشكسالي، گفت: هر منطقهي ايران ويژگي خاص خود را دارد و هر منطقه نيز نيازمند مديريت آب است كه شامل موارد زيادي از خشكسالي نيز ميشود تا نهايتا بتوان با پيامدهاي آن مقابله كرد.
انتهاي پيام
نظرات