سخن گفتن از وضعيت كتابخواني در ايران به خصوص در كاشمر بسيار سخت است و اگر وضعيت نشر را به اين معضل بيافزاييم، بحران تازه آغاز مي‌شود و اينگونه است كه مقامات مسوول از جمع بستن كوچكترين مطالعات در فراهم کردن آمار كتابخواني دست برنمي‌دارند.

به گزارش خبرگزاري دانشجويان ايران(ايسنا) - منطقه خراسان، آمار سرانه مطالعه كتاب كه از مدت‌هاست مناقشه چهره‌ها و مسوولان فرهنگي است، حال خود تبديل به معضلي شده كه انگار خيلي جدي تر از اصل سرانه مطالعه كتاب است. با اين حساب معلوم نيست مشكل كتاب نخواندن مردم ماست يا آمار كتاب خواندن آنها. مسوولان فرهنگي كشور از جمله رييس سازمان كتابخانه و اسناد ملي ايران چندين بار از تريبون‌هاي مختلف اعلام كرده كه سرانه كتابخواني در كشور براي هر نفر تنها دو دقيقه در شبانه‌روز است و اين سرانه با افزودن كتب درسي براي برخي از افراد در شبانه‌روز حدود شش دقيقه خواهد شد. بايد قبول كرد كه جلوه بخشيدن به فرهنگ كم‌رنگ كتاب و كتابخواني، زمينه ساز ايجاد فضاي مناسب نقد و پردازش دانايي و توليد انديشه متعالي است.

هر چند در سال‌هاي اخير شاهد ارائه راهكارهايي براي تشويق مردم به خصوص جوانان و نوجوانان براي ترويج فرهنگ كتابخواني از سوي ارشاد بوده و هستيم اما به عينه مي‌توان ديد كه تا وضعيت ايده‌ال فاصله فراواني داديم.

مسوولان، خود گواه اين قضيه‌اند كه كتاب از عوامل مهمي است كه در طول تاريخ در ماندگاري و بسط و گسترش تمدن بشري نقش بسزايي را ايفا كرده و با انتقال دانش، عقايد و آداب و رسوم در تعامل انديشه و انتقال جوامع از نسلي به نسل ديگر مؤثر بوده است.

هر نوع متن چاپي يا نوشتاري، متشكل از تعداد زيادي صفحه ‍(بيش از 48 صفحه) كه حاوي متن، تصوير، يا هر نوع اطلاعات ديگري به صورت صحافي شده باشد كتاب محسوب مي‌شود. با اين تعريف، سالانه كتاب‌هاي بي‌شماري توليد و روانه بازار مي‌گردد. البته بايد به اين موضوع اساساً پرداخته شود كه كتاب‌هاي توليد شده بر اساس نياز جامعه هست يا خير؟

كشور 70 ميليوني ما با بيش از 17 ميليون قشر تحصيلكرده، با مشكل كمبود قشر كتابخوان و معضل عدم مطالعه مواجه است. گرچه در سال هاي اخير توليد كتاب افزايش قابل توجه‌اي داشته و از سوي ديگر،آمار كتابخوان ‌ها نيز در مقايسه با گذشته روند رو به رشدي داشته اما در كنار رشد عناوين، شمارگان اكثر كتاب ها به رشد لازم نرسيده است كه اين مطلب، بيانگر عدم توجه به رشد جامعه و سلايق افراد در توليد كتاب است.

مسوول كتابخانه‌هاي عمومي كاشمر:
سرانه مطالعه موجود، توان بازسازي فرهنگ كتابخواني را ندارد
نبود جذابيت در كتابخانه‌ها و قديمي بودن آن‌ها، از مهم‌ترين مشكلات است

جواد عيسي‌زاده، مسوول كتابخانه‌هاي عمومي شهرستان كاشمر با انتقاد از وضعيت كتابخواني در شهرستان گفت: با توجه به جمعيت 150 هزار نفري شهرستان كاشمر، وضعيت كتابخوان شهر مناسب نيست.

وي با بيان اين‌كه تنها 3/1 درصد جمعيت كاشمر عضو كتابخانه‌هاي عمومي شهر هستند، افزود: بيشتر مراجعان، جواناني هستند كه براي مطالعه كتاب‌هاي درسي خودشان مي‌آيند نه براي گرفتن كتاب از كتابخانه.

وي با انتقاد از اين‌که ميزان مطالعه افرادي كه براي مطالعه به كتابخانه‌ها مراجعه مي‌كنند كمتر از 15 دقيقه است، افزود: سرانه مطالعه موجود، توان بازسازي فرهنگ كتابخواني را ندارد.

عيسي زاده با اشاره به اين‌كه به ازاي هر نفر تنها 5/3 جلد كتاب در كتابخانه‌ها موجود است، افزود: متأسفانه، نبود جذابيت در كتابخانه‌ها و قديمي بودن آن‌ها، از مهم‌ترين مشكلات است.

وي فضاي موجود براي مطالعه هر نفر را 2 سانتيمتر عنوان كرد و گفت : اگرچه ورودي كتاب‌هاي جديد به كتابخانه از رشد بسيار خوبي برخوردار بوده اما هنوز 50 درصد كتاب‌هاي موجود قديمي‌اند.

عيسي‌زاده با تأكيد بر اين‌كه كتابخانه‌هاي شهر به لحاظ ساختاري جذابيت لازم را ندارد، افزود : كتابخانه مجتمع سرو در زيرزمين ، كتابخانه امام علي(ع) به لحاظ مكانيت در محل غسالخانه و كتابخانه مركزي شهر به نام شهيد مدرس در محل شلوغي بنا شده كه اين عوامل موجب شده كمتر مراجعه كننده داشته باشيم .

مانع اصلي كتابخواني در كاشمر ضعف فرهنگي است

وي در ادامه، مانع اصلي كتابخواني را در كاشمر، ضعف فرهنگي دانست و افزود: متأسفانه مردم ما درك درستي از اهميت كتابخواني ندارند و با توجه به وضعيت نامطلوب اقتصادي مردم و قيمت بالاي كتاب، آنان تمايل زيادي به خريد كتاب ندارند.

بعضي افراد مراجعه‌كننده توان پرداخت حق عضويت خود را ندارند

وي با اشاره به اين‌كه وضعيت اقتصادي نامناسب موجب شده حتي بعضي افراد مراجعه‌كننده توان پرداخت حق عضويت خود را نداشته باشند، افزود: متأسفانه اين مشكل موجب شده روز به روز شاهد فاصله گرفتن خانواده‌ها از كتاب باشيم.

اين در حالي است كه بايد مسوولان قبول كنند که گراني كتاب يكي از بدترين عوامل تخريبي براي دوري مردم از كتاب است ، اگر دولت‌ها به اين نتيجه برسند كه كتابخواني و آگاهي، از نان شب براي مردم واجب‌تر است، آن‌گاه بيشتر تلاش خواهند كرد تا كتاب‌ها را به آسان‌ترين روش در اختيار مردم قرار دهند. بسياري از مردم ضرورت خريد كتاب و مطالعه را احساس مي‌كنند اما چون گران است و نمي‌توانند بخرند، از كنار آن مي‌گذرند.

وضعيت اقتصادي نامناسب مردم موجب شده براي خريد يك كفش راحت‌تر پول بدهند تا خريد كتاب

يك كارشناس مسائل اجتماعي معتقد است: وضعيت اقتصادي نامناسب مردم موجب شده براي خريد يك جفت كفش راحت‌تر پول بدهند تا خريد كتاب.

محمدرضا ابراهيمي مي‌گويد: با وجود وسايل ارتباطي نوين، سي‌دي، ماهواره و اينترنت، نگاه مسوولان به سمت فرهنگ مكتوب كمتر شده است.

وي اظهار مي‌دارد: اگر در سبد خانوار ايراني كتاب جايي ندارد به شيوه‌هاي فرهنگي، اجتماعي، سياسي و اقتصادي برمي‌گردد به طوري‌كه تحولات اجتماعي در 100 سال گذشته به گونه‌اي بوده كه كمتر به نشر بها داده مي‌شد اما در جمهوري اسلامي علي‌رغم وجود برخي آزادي‌ها، محدوديت‌هايي وجود دارد كه موجب شده به لحاظ اجتماعي و فرهنگ مكتوب، رشد نيابد.

وي با تأكيد بر اين‌كه نبود جريانات پيشرو و چهره‌هاي اثرگذار، نگاه‌ها را به سمت فرهنگ مكتوب كم كرده است، ادامه مي‌دهد: مسوولان بايد فضايي را ايجاد كرده و ضمن بررسي و شناسايي آسيب‌هاي موجود در امر كتابخواني، بدون هيچ‌گونه ترسي نظرات خود را اعلام كنند چون جامعه‌اي كه نقدپذير نباشد از درون مي‌پوسد اما اگر امكان اظهارنظر و نقد باشد، جامعه‌اي پويا و مبتني بر اصول بشري شكل مي‌گيرد.

براي بخشي كه اجباري به مطالعه ندارند، مسائل اقتصادي در خريد كتاب تأثيرگذار است

وي با اشاره به اين‌كه ناشران بايد بدانند ، بخش دانشگاهي و نخبگان تنها درصدي از مردم جامعه را در بر مي‌گيرند كه بر اساس ماهيت كاري خود بايد مطالعه كنند، مي‌گويد: براي بخشي كه اجباري به مطالعه ندارند، مسائل اقتصادي در خريد كتاب تأثيرگذار است.

اين در حالي است كه تحقيقات نشان مي‌دهد محيط‌هاي خانوادگي اغلب غيرعلمي هستند و كتاب در آن‌ها جايگاه واقعي خود را ندارد. جامعه نيز استقبال قابل ملاحظه‌اي از كتابخواني نداشته و به اين مقوله مهم فرهنگي اهميت چنداني نمي‌دهد. در صورتي كه يكي از شاخص‌هاي توسعه‌يافتگي جوامع، نرخ سرانه دستيابي به منابع اطلاعاتي و مطالعاتي افراد آن جامعه است، هرچند فرهنگ مطالعه و كتابخواني بايد در همان كودكي توسط خانواده‌ها زمينه‌سازي شود و معلمان بچه‌ها را به گونه‌اي پرورش دهند كه به علم كتاب خواندن علاقمند شوند.

مديركل اداره فرهنگ و ارشاد اسلامي كاشمر:
به خاطر مشكلات اقتصادي هنوز با كتاب مأنوس نشده‌ايم

جواد روشندل، مديركل اداره فرهنگ و ارشاد اسلامي كاشمر با تأكيد بر اين‌كه بايد باور و نگرش‌ها نسبت به كتاب تغيير كند، مي‌گويد: به خاطر مشكلات اقتصادي و در دسترس نبودن کتاب، ما هنوز با كتاب مأنوس نشده‌ايم.

وي توليد نشدن كتاب بر اساس نياز جامعه را يكي از آسيب‌هاي جدي در زمينه كتابخواني دانست و گفت: به خاطر مشكلات اقتصادي و نبود كتاب مورد نظر و مسائل ديگر، كتاب جزو نيازهاي سوم و چهارم انسان‌ها قرار گرفته است.

وي گفت: بيشتر كتاب‌هاي توليد شده، نه تنها كارشناسي شده نيست بلكه قبل از انتشار نيز مخاطب شناسي نشده است.

كتابي كه وارد بازار مي‌شود بايد بر اساس نياز مردم باشد

جواد روشندل افزود: كتابي كه مي‌خواهد توليد و وارد بازار شود بايد بر اساس نياز مردم باشد اما متأسفانه كمتر شاهد اين قضيه هستيم. با اين تفاسير مي‌توان فهميد كه دنياي توليدات كتاب در ايران به كلي با وضعيت جهاني متفاوت است.

روشندل با اشاره به اين‌كه در بعضي خانواده‌ها محصولات سمعي و بصري 5 برابر محصولات مكتوب است، گفت: تا زماني‌كه باور و نگرش نسبت به كتاب تغيير نكند نمي‌توان توقع داشت كه جامعه‌اي كتابخوان داشته باشيم.

وي با اعلام اين‌كه در بسياري از زمينه‌ها، با تهديدات فرهنگي دشمن نتوانسته‌ايم مقابله كنيم، افزود‌: امروز شاهديم كه محصولات دشمن از جمله ماهواره و سي‌دي تا عمق روستاها رفته اما به همان منازل به اندازه تعداد انگشتان دست، كتابي براي مطالعه و آگاهي دادن به افراد نيست.

روشندل با بيان اين‌كه وضعيت فرهنگ مطالعه در شهرستان ضعيف است، مي‌گويد: اوج شلوغي كتابخانه‌ها در زمان كنكور سراسري و امتحانات مدارس است كه اين نشان مي‌دهد مطالعه در كتابخانه‌ها رضايت‌بخش نيست.

وي افزود: جهت ترويج مطالعه و كتابخواني، كارهاي بسياري از سوي وزارت فرهنگ و ارشاد از جمله توزيع بُن كتاب صورت گرفته تا مشكلات اقتصادي منجر به بازماندن افراد از مطالعه باز نشود.

مديركل اداره فرهنگ و ارشاد اسلامي كاشمر با اشاره به اين‌كه كتابخانه‌ها بايد بستر مناسبي براي مطالعه كنندگان باشد، گفت: كتابخانه‌هاي شهرستان جذابيت لازم را ندارد تا مخاطب بتواند از آن به خوبي بهره‌برداري كند به طوري‌كه ساختار كتابخانه‌هاي شهرمان با يك‌سري مشكلات دست و پنجه نرم مي‌كند.

وي اظهار داشت‌: در بخش كوه‌سرخ، ساختارها و مشكلات اقتصادي و عدم در دسترس بودن كتاب موجب شده كه مردم به كتاب و كتابخواني توجه نداشته و فرصتي براي اين كار نداشته باشند.

وي با تأكيد بر اين‌كه بايد كميته نظارت بر توليدات كتاب تقويت شود، افزود: هدف بايد بالا بردن كيفيت كتاب‌ها باشد نه آمار.

به دليل نبود اعتبار پژوهشي، نتوانستيم بفهميم سرانه مطالعه در كاشمر چقدر است

مديركل اداره فرهنگ و ارشاد اسلامي كاشمر با اشاره به اين‌كه بعضي كتاب‌ها بدون توجه به نياز مخاطب توليد مي‌شود و كارشناسي شده نيست افزود : تاكنون به دليل نبود هيچ‌گونه اعتبار پژوهشي، نتوانستيم بفهميم سرانه مطالعه در كاشمر چقدر است.

با اين تفاسير آن‌چه در صنعت نشر و كتاب مانند يك بحران عظيم خودنمايي مي‌كند، معضل عدم مطالعه و كتابخواني است .با توجه به اين‌كه كتاب نقش سازنده‌اي در زندگي انسان دارد و دوستي بي‌ريا است، اما براي اين دوست بي‌ريا، در سطح جامعه كم‌تر كار كارشناسي و تبليغي صورت گرفته است.

اين مهم در درجه اول بر عهده متوليان فرهنگي كشور از قبيل آموزش و پرورش و رسانه‌ها و در درجه دوم برعهده خانواده‌هاست . آموزش و پرورش بايد با طراحي خوب ، محتواي غني و جذاب كتاب‌ها و روش تدريس مناسب معلمان ، ميل به مطالعه را از همان دوران كودكي ايجاد كرده و لذت مطالعه را به دانش‌آموزان بچشاند تا جامعه ما فرهنگي بيگانه با مطالعه و كتابخواني نداشته باشد .

بديهي است با نشستن در جلسات و سخنراني‌هاي بي‌شمار و آوردن اما و اگرهاي عديده نمي‌توان معضل ريشه‌اي عدم مطالعه را مرتفع نمود بلكه بايد با نگاهي عميق‌تر، متوجه معضل مهم عدم مطالعه در درون خانواده‌ها ‌شويم.

به يقين اگر هر خانواده ايراني، حداقل هر دو هفته يك‌بار به همراه كودكان‌شان سري به كتابفروشي‌ها بزنند و به تورّق كتب و نشريات بپردازند، قطعاً سهم بسزايي در ايجاد علاقه و انگيزه مطالعه در آن‌ها خواهند داشت.

در يك جمع‌بندي مي‌توان گفت براي حل معضل عدم مطالعه كه ريشه در عمق فرهنگ جامعه دارد نيازمند يك عزم ملي راسخ و همياري و همت خانواده‌ها به عنوان مهد آموزش اوليه، آموزش و پرورش به منزله خانه دوم كودكان و مكان تعليم و تربيت، و صدا و سيما به عنوان يك رسانه همه‌گير و گسترده هستيم. اگر وضعيت كتابخواني در كشور بهبود يابد، قطعاً شاهد گسترش علاقه مردم به خريد كتاب و رونق بازار نشر و جايگزيني فرهنگ مكتوب و نوشتاري به جاي فرهنگ شفاهي رايج از قبيل اينترنت، ماهواره و ... در كشور خواهيم شد و كتاب در سبد خريد خانوار قرار خواهد گرفت؛ سبدي كه به واسطه حجم وسيع كالاهاي كم‌ارزش حتي بي‌ارزش، جايي براي كتاب ندارد.

انتهاي پيام