پنجمين همايش بين‌المللي امام خميني و سياست خارجي با عنوان نقش انفاق و رفتارهاي حمايت‌گرانه در تنظيم روابط بين‌الملل با حضور مقاماتي از مجلس، وزارت امور خارجه، كميته امداد امام خميني (ره) و جمعي از سفيران و نمايندگي‌هاي سياسي مقيم تهران صبح امروز در دفتر مطالعات سياسي و بين‌المللي وزارت خارجه برگزار شد.

به گزارش خبرنگار سياسي خارجي خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، رييس كميسيون امنيت ملي و سياست خارجي مجلس در اين همايش با بيان اين‌كه ايران در برابر قدرت‌ها و در موضوع هسته‌يي به طور كامل برنده است والگوي تمام ملت‌ها شده است، خاطرنشان كرد: در عرصه‌هاي انرژي هسته‌يي به طور كامل خودكفا هستيم و كارآمدي نظام را به تمامي به نمايش گذاشتيم.

علاء الدين بروجردي با اشاره به راهبردهاي حضرت امام خميني در عرصه‌ي سياست خارجي خاطرنشان كرد: در مقطعي كه انقلاب اسلامي ايران شكل گرفت جهان دو قطبي بود وعموما كشورها به يكي از اين دو متمايل بودند اما حضرت امام (ره) حركت جديدي متناسب با شان اسلام به معناي نه شرقي و نه غربي ايجاد كرد. البته ما هزينه فراواني پرداخت كرديم اما سنگ بناي عظيمي نهاده شد و درختي كاشته شد كه امروز ميوه‌هاي آن را شاهديم.

وي با اشاره به تلاش‌هاي آمريكا وغرب براي شكست انقلاب اسلامي گفت: اين عرض اندام نه شرقي و نه غربي موجب شد نظام نويني در جغرافياي سياسي جهان مبني بر اصل مترقي ولايت فقيه شكل بگيرد. پديده‌اي كاملا جديد و نو اما بسيار تاثيرگذار كه راهبرد موفقي بود.

بروجردي با اشاره به تحولات اخير در كشورهاي شمال آفريقا و خاورميانه به مسائل اخير مصر اشاره كرد و گفت: آنچه در مصر شاهد بوديم به اين دليل بود كه مردم احساس كردند توسط يك رژيم خودفروخته به صورت تمام عيار تحقيرمي‌شوند. آنها ديدند كه كشوري به نام جمهوري اسلامي ايران با مدل و نظام جديد امروز به نمايش گذاشته شده است. ملت‌ها ديدند نظامي روي پاي خود ايستاد، با قدرت‌ها مبارزه كرد و موفق شد.

وي ادامه داد: در اين سطح ما اولين كشوري هستيم كه به فضا راه پيدا كرديم. ما ماهواره‌ي ايراني اميد را با موشك سفير در مدار قرار داديم و اين كار پيش از اين در انحصار قدرت‌هاي توسعه يافته بود.

وي تاكيد كرد: امام (ره) به عنوان انسان الهي و مرجع تقليد و متفكر عظيم اسلامي و عالم بزرگ جهان تشيع و اسلام اين ديدگاه‌ها را در عرصه‌ي سياست خارجي اعمال كردند.

بروجردي در ادامه با اشاره به نامه‌ي تاريخي امام به گورباچف گفت: اين نامه حركتي پيامبر گونه بود.

رئيس كميسيون امنيت ملي و سياست خارجي مجلس با اشاره به شرايط سياسي كشورها در زمان امام خميني وسال‌هاي اوليه‌ي پس از پيروزي انقلاب افزود: ما افتخار مي‌كنيم كه مصر انقلابي و رها شده از تحقير است اما مصر مبارك مصر ذلت اسلام بود گرچه زمان ناصر مصر در خط مقدم جبهه قرار داشت اما پس از آن تغيير و تحولاتي درمواضع سياسي مصر و ساير كشورها ايجاد شد اما مواضع امام هيچگاه تغيير نكرد بلكه در مورد بيان ديدگاه‌هاي استقلال طلبانه وانتقادي‌اش به آمريكا و رژيم صهيونيستي سير صعودي نيز داشت. امام بنيانگذار روز جهاني قدس بود و ظرفيت مبارزه با رژيم صهيونيستي را از جهان عرب به كل امت اسلامي بسط داد.

بروجردي ايجاد خودباوري در ملت‌هاي جهان اسلام و حتي فراتر از مرزهاي انقلاب اسلامي و دعوت امت اسلامي به بازگشت به هويت ديني را از اصول سياسي سياست خارجي امام دانست وگفت: امروز كل حركت‌هاي منطقه رنگ و بوي اسلامي دارد و اين يكي از آثار ارزشمند حركتي است كه امام خميني بنيان گذاشت. امام حساب دولت‌ها را از ملت‌ها جدا كرد و در عين حال سران را به قرار گرفتن در مسير الهي دعوت كرد.

وي در تشريح پيش بيني‌هاي حضرت امام خميني به ديدگاه‌هاي سياسي امام در مورد تحولات شوروي اشاره كرد و گفت:‌ اين پيش بيني‌ها از ويژگي‌هايي است كه بايد در مردان الهي ديد.

بروجردي به جنگ‌هاي حزب‌الله و غزه در مقابل رژيم صهيونيستي اشاره كرد و گفت:‌ اين تحولي است كه با انديشه‌ي امام شكل گرفت و اين باور در ملتها ايجاد شد كه مي‌توان مرگ بر آمريكا گفت.امام فرمودند آمريكا هيچ غلطي نمي‌تواند بكند و دراين مدت نيز هيچ غلطي نتوانست بكند.اين انديشه به توده‌هاي ميليوني امت اسلام منتقل شد و امروز مقاومت افتخارآفرين غزه و جنوب لبنان يك نمونه است.

وي با اشاره به تاكيد امام خميني بر اتحاد مسلمانان گفت: ما از اتحاد مبارك فتح و حماس استقبال مي‌كنيم و از آن حمايت كرديم. ما مفتخريم كه مركز دارالتقريب امروز در ايران است و همه ساله علماي بزرگ اهل سنت و شيعه به ايران مي‌آيند. امت اسلامي بايد باور كند كه مي‌توان حكومت اسلامي تشكيل داد و اسلام مي‌تواند به بهترين شكل مديريت كند و موفق شود.

هم‌چنين سرپرست كميته امداد امام خميني (ره) گفت: انقلاب اسلامي ايران هويت اسلامي را در دنياي اسلام وهويت معنوي را در كل جهان زنده كرد و نام امام خميني در تاريخ جاودانه شد.

حسين انواري كه در نشست افتتاحيه پنجمين همايش بين‌المللي امام خميني وسياست خارجي با بيان اين‌كه امام خميني (ره) انقلاب اسلامي را بر اساس سه ركن اسلام، مردم و رهبري پايه‌گذاري كرد، خاطرنشان كرد:‌ همان‌طور كه مقام معظم رهبري فرمودند عصر حاضر را بايد عصر امام خميني ناميد زيرا شاهد افول ماديت و رشد معنويت در جهان هستيم. ديدگاه‌هاي اسلامي و جرات مظلومين در برابر ابرقدرت‌ها روبه رشد است.

وي با اشاره به برگزاري اين نشست با عنوان نقش انفاق خاطرنشان كرد: اميدواريم بتوانيم با اتكا به مباني ارزشي اسلام و انقلاب براي تحقق قيام عليه سلطه‌گران ديدگاه‌هاي موثري ارائه دهيم.

انواري با اشاره به تاسيس كميته امداد امام خميني گفت: 22روز پس از پيروزي انقلاب حركت امام وانقلاب در مسير حمايت از مردم عيان شد. ديپلماسي حمايت يكي از اهداف حضرت امام بود كه نقش ويژه‌اي را مي‌تواند در تنظيم روابط بين‌المللي ايفا كند.

سرپرست كميته امداد امام خميني (ره) با بيان اين‌كه بسياري از سفرا و نمايندگان كشورهاي ديگر خواهان استفاده از تجربيات كميته امداد براي حمايت از مستضعفان هستند، گفت: تقويت روابط با كشورهاي ديگر، حمايت از ملتهاي مظلوم و مستضعفين به ويژه فلسطين، حضور فعال در سازمانهاي بين‌المللي و تلاش براي همگرايي ميان كشورهاي اسلامي، تقويت تعامل فرهنگي و سياسي و اقتصادي با جهان به ويژه كشورهاي حوزه‌ي تمدن ايراني اسلامي و تقويت هويت اسلامي ـ ايراني از ويژگي‌هايي است كه همواره مورد تاكيد بوده است.

انواري همچنين جامعيت اسلام، جدايي ناپذيري دين از سياست و مردم سالاري ديني را سه شاخصه‌ي نظام اسلامي دانست كه حضرت امام خميني آن را پايه گذاري كرد.

وي تاكيد كرد: در حكومت ولايي حكومت در خدمت مردم است نه مردم در خدمت حكومت و اين ويژگي نظام اسلامي است كه از ديدگاه امام بسيارمهم بود. در نظام اسلامي آنچه كه تصميم مي‌گيرد قلوب مردم است، قلوبي كه به دست خداوند است.

انواري با بيان اين كه انفاق در حكومت ولايي جايگاه ويژه‌اي دارد، گفت: انفاق تكليف ديني واجتماعي و پيام دين براي بنيان جامعه‌ي اسلامي است. انفاق پاسخ‌گويي به فطرت سليم انساني است كه بايد بر روي آن سرمايه‌گذاري كرد.

وي افزود:‌ نهاد مقدس كميته امداد به عنوان مدل براي اعمال ديپلماسي وحمايت در نظام ولايي مي‌تواند مورد توجه قرار گيرد.

وي با برشمردن مشخصات مدل امداد از ديدگاه امام خميني گفت: اين مدل به همه‌ي مردم متكي است و به ارزش‌هاي اسلامي اتكا دارد. فارغ از معادلات حزبي، سياسي، قبيله‌اي و ... به ضعيف‌ترين اقشار جامعه معطوف است.غير دولتي است و تحت مديريت عالي ولي فقيه زمان قراردارد. همكار دولت است و از تشريفات اداري پرهيز مي‌كند و دراحياي سنت‌هاي حسنه‌ي انساني تلاش مي‌كند.

انواري با بيان اين‌كه توسعه‌ي منطق حمايت از انسانهاي ضعيف و گفتمان امدادي زبان مشترك فرامرزي در روابط بين‌الملل است، گفت: يكي از اصول كميته‌ي امداد اجتناب از كارهاي سياسي و مناسبات داخلي است.

سرپرست كميته امداد گفت:‌ ديپلماسي حمايت ضمن تقويت روابط بين ملت‌ها و همگرايي آنها با نظام اسلامي آثار مثبتي را در توسعه و تحكيم روابط بين دولت‌ها ايجاد مي‌كند. ديپلماسي حمايت ظرفيت‌هايي را در خود دارد كه مي‌توان از جمله به استفاده از فرصت‌هاي موجود افزايش ضريب سازگاري با محيط، اميد به زندگي و آگاهي از توانمندي‌ها و چگونگي بهره‌مندي ازآن در فرد اشاره كرد.

به گزارش ايسنا، علي اكبر صالحي، وزير امور خارجه نيز خطاب به اين همايش پيامي صادر كرد كه در اين پيام آمده است: "مثل‌الذين ينفقون اموالهم في سبيل‌الله كمثل حبه انبتت سبع سنابل في كل سنبله مائه حبه والله يضاعف لمن يشاء والله واسع عليم، كساني كه اموال خود را در راه خدا انفاق مي‌كنند، همانند بذري است كه هفت خوشه بروياند كه در هر خوشه يك صد دانه باشد و خداوند آن را براي هر كس كه بخواهد دو يا چند برابر مي‌كند و خدا وسيع و به همه چيز داناست. (بقره ‌261)

مايه خرسندي است كه در ايام گراميداشت ياد و نام امام راحل‌مان (ره)، آن اسوه تقوي، امام شهيدان و پرچمدار حمايت از محرومان و مستضعفان شاهد برگزاري چنين همايشي هستيم. همايشي كه به بررسي يكي از اصول عبادي و آموزه‌هاي اجتماعي دين مبين اسلام و تاثير آن بر انديشه و رفتار در عرصه روابط بين‌المللي مي‌پردازد.

موضوع رفتارهاي حمايتگرايانه از مباحثي است كه در معارف ديني و نزد اديان و مذاهب مختلف مورد توجه جدي قرار گرفته و متناسب با هستي‌شناسي آنها داراي تعاريف گوناگوني است، اما تجويزات حمايتگرايانه به عنوان يك اصل مشترك در عموم اديان و مذاهب قابل شناسايي است. در اسلام انفاق و ساير رفتارهاي حمايتگرايانه به عنوان يك اصل عبادي – اجتماعي انكار نشدني تلقي شده تا جايي كه قرآن كريم مي‌فرمايد "لن تنالوا البر حتي تنفقوا مما تحبون". يعني انسان با عبادت صرف به كمال نمي‌رسد. در واقع انسان موحد پرستشگر براي رسيدن به مراحل عالي ايمان و كمال انساني نيازمند صفت حمايتگري بوده و بايد به آن ملتزم باشد.

چنين همايش‌هايي مي‌تواند ضمن تقويت بنيان‌هاي فكري و نظري رفتارهاي حمايتگرايانه بر اساس انديشه‌هاي اسلامي و تبيين ديدگاه اصيل اسلامي، موجب گشوده شدن فضايي جديد در مباحث پژوهشي علمي و توليد ادبيات و گفتمان‌هاي فرهنگ‌ساز شود. همچنين سبب توسعه ادبيات سياسي، اجتماعي و اقتصادي از منظر رفتارهاي حمايتگرايانه و انسان‌دوستانه خواهد شد و نهايتا مي‌تواند تقويت دستگاه سياست خارجي كشور در صحنه تعاملات بين‌المللي را در پي داشته باشد.

در جاي جاي آموزه‌هاي ديني ما دستورات اخلاقي مهمي وجود دارد كه مي‌تواند روح تعاون و همكاري و نوع دوستي را به نمايش بگذارد تا الگويي باشد براي تمام انسان‌هايي كه شيفته نوع دوستي و ايثار و فداكاري براي همنوعان خود هستند. يكي از اين آموزه‌ها كه جامعه بشريت نياز مبرم به آن دارد، آموزه انفاق و تبيين و ترويج فرهنگ انفاق است.

تفكر مبتني بر اسلام ناب محمدي (ص) كه در رهنمودهاي حضرت امام خميني (ره) به خوبي ظهور و بروز كرده، الگوهاي نظري و عملي بي‌بديلي را براي كاهش مشكلات محرومان و بسيج امكانات ملي و بين‌المللي در امر حمايت از نيازمندان تجويز مي‌كند. يكي از ساز و كارهاي طيبه به ياد مانده از آن امام همام "كميته امداد امام خميني (ره)" است كه دستاوردهاي عيني آن در نوع خود بي‌نظير است و مي‌تواند به عنوان يك الگوي موفق و كارآمد به ساير ملل معرفي شود.

نگاهي به تكاپوي بشر در طول تاريخ جوامع انساني و در صحنه روابط بين‌الملل بيانگر اين امر است كه افراد و اقوام گوناگون فراتر از مرزبندي‌هاي سياسي و جغرافيايي اقدام به رفتارهاي حمايتگرايانه كرده و كمك به هم نوع منحصر به يك دوره و مكان خاص نبوده است، اگر چه كمك‌رساني به محرومان در برخي مقاطع تاريخي از مسير اصلي خود منحرف شده و در برخي موارد زمينه‌سازي براي استثمار، سلطه‌جويي و چپاول را فراهم كرده است.

مباني رفتارهاي حمايتگرايانه از نوع نگرش هستي‌شناسانه افراد و جوامع به اين موضوع سرچشمه مي‌گيرد. تبيين اين نكته نياز به مطالعه و تحليل تطبيقي هستي‌شناسي مادي‌گرا با هستي‌شناسي خدامحور و نوع تجويزات آنها دارد. در نگرش توحيدي از آن جهت كه ابناي بشر مخلوقات خداي يگانه و به مثابه عائله و خانواده پروردگار هستند، حق حمايتي متقابل بر يكديگر دارند. كلكم راع و كلكم مسئول عن رعيته. اين اصل در هيچ شرايطي تحديدپذير و تعطيل‌شدني نيست. در واقع، همانطور كه اشاره شد، در آموزه‌هاي ديني توحيدي بويژه در نگاه اسلامي به موازات پرستشگري موحدانه، موضوع حمايتگري نيز تجويز و تاكيد مي‌شود، به گونه‌اي كه تصريح مي‌شود راه كمال و تعالي انسان صرفا با انجام عبادات فردي ميسر نمي‌شود.

آموزه حمايتگري داراي قابليت و ظرفيتي جهاني است و مي‌تواند به عنوان يكي از نقاط اشتراك عاطفي انسان‌ها موجب نزديكي و تقريب دولت‌ها با نگرش بر فضاي تعاملات بين ملت‌ها باشد. آموزه‌هايي از قبيل نوع‌دوستي، نيكوكاري، انفاق و ايثار سرمايه‌هاي اجتماعي بي‌بديل هستند كه جامعه انساني را به همگرايي و الفت تشويق و رهنمون مي‌شود. به عبارت ديگر حمايتگري به عنوان فرهنگ مشترك بشريت انسان‌ها را به نگرش والا و فرهنگي متعالي و رفتارهاي در خور شان انسانيت راهنمايي مي‌كند. در مقابل اگر عنصر حمايتگري از حوزه ارتباطات انساني حذف شود، عملا روابط بشري به سمت رقابت بي‌رحمانه منتهي به تنازع بقاء سوق مي‌يابد و واگرايي‌ها و خصومت‌ها در سطوح مختلف رخ مي‌نمايد.

از ديگر عرصه‌هاي بروز و ظهور فرهنگ حمايتگري حوزه ادبيات و هنر است كه با سرشت پاك آدمي درهم آميخته و مي‌توان جلوه‌هاي قابل اعتنايي از آموزه‌هاي حمايت را در آن مشاهده كرد. در واقع نگاه هنر به اين موضوع بيانگر جايگاه اساسي مقوله حمايتگري است. براي نمونه در آثار هنري و ادبي ملت‌هاي مختلف خودپسندي مذموم اعلام شده و در مقابل دغدغه‌هاي انساني براي كمك به ديگران تمجيد، تحسين و ترغيب شده است. هنر و ادبياتي كه برخاسته از فطرت انساني است. در طول تاريخ به موضوع حمايتگري به عنوان يك اصل ضروري در جامعه انساني پرداخته است. اين آموزه جاوداني شاعر و اديب ايران‌زمين سال‌هاست كه زينت‌بخش ساختمان سازمان ملل متحد است:

بني‌آدم اعضاي يك پيكرند / كه در آفرينش ز يك گوهرند

چو عضوي به درد آورد روزگار / دگر عضوها را نماند قرار

تو كز محنت ديگران بي‌غمي / نشايد كه نامت نهند آدمي

توجه و اهتمام به رفتارهاي حمايت‌گرايانه به عنوان يكي از الزامات جهاني شدن مناسبات و معادلات بين‌المللي مي‌تواند تاثيرات عميقي بر كاهش معايب جهاني شدن و تضمين صلح و امنيت جهاني بر جاي گذارد.

بحران فقر ناشي از تكاثر و حرص و آز يكي از مشكلات اصلي و انكار ناشدني در جوامع مختلف است كه دولت‌ها، سازمان‌ها و بازيگران بين‌المللي را درگير كرده و آثار مستقيم و غيرمستقيم آن بر وجوه مختلف مناسبات بين‌المللي بويژه اقتصاد و امنيت بين‌الملل نمايان است.

انقلاب اسلامي ايران بر محور دين و آموزه‌هاي اسلام و با رهبريت حضرت امام خميني (ره) كه متفكري ديني، فقيه و مجتهدي جامع‌الشرايط و مصلحي مدبر و جهان‌انديش بود بوقوع پيوست. از جمله اهداف اساسي در تشكيل نظام جمهوري اسلامي حمايت از مستضعفان و محرومان در سراسر جهان بود و حضرت امام (ره) بر اين مساله تاكيد زيادي داشتند. ايشان پس از پيروزي انقلاب اسلامي مي‌فرمايد: "مسلمانان جهان و محرومين سراسر گيتي ... احساس آزادي و غرور مي‌كنند و آواي آزادي و آزادگي را در حيات و سرنوشت خويش سر دهند."

هم‌چنين مي‌فرمايند، "نهضت ايران شما مختص ايران نبوده بلكه نهضت مستضعفين عليه مستكبرين و در جهت حمايت از تمام كساني است كه به انسانيت و حقوق بشر احترام قائل هستند و همچنان ادامه خواهد داشت. ما به پيروي از اسلام بزرگ، از جميع مستضعفين حمايت مي‌كنيم."

حضرت امام در نامه‌اي اخلاقي – عرفاني به فرزند گرانقدرشان روانشاد حاج سيداحمد آقا نيز اشاره مي‌نمايند كه: "از امور مهمي كه لازم است وصيت نمايم اعانت نمودن به بندگان خدا، خصوصا محرومان و مستضعفان است. هر چه توان داري در خدمت ايشان به كار بر و هر چه مي‌تواني در خدمت به مظلومان و حمايت از آنان در مقابل مستكبران و ظالمان كوشش كن."

در جاي ديگري نيز مي‌فرمايند: "ما بايد در ارتباط با مردم جهان و رسيدگي به مشكلات و مسائل مسلمانان و حمايت از مبارزان و گرسنگان و محرومان با تمام وجود تلاش كنيم و اين را بايد از اصول سياست خارجي خود بدانيم. ما اعلام مي‌كنيم كه جمهوري اسلامي ايران براي هميشه حامي و پناهگاه مسلمانان آزاده است". در اين راستا براي تحقق بخشيدن نظر حضرت امام (ره) در قانون اساسي اين موضوع به دفعات مطرح شده است. بطور نمونه در اصل سوم آمده است، از جمله اهداف دولت جمهوري اسلامي ايران تنظيم سياست خارجي كشور بر اساس معيارهاي اسلام، تعهد برادرانه نسبت به همه مسلمانان و حمايت بي‌دريغ از مستضعفان جهان است.

واقعيات و تجربيات موجود در عرصه بين‌المللي بيانگر آن است كه كمك‌هاي انسان دوستانه متداول نه تنها پاسخگوي نيازهاي جامعه جهاني نبوده بلكه نابرابري‌هاي حاصل از تفكر حاكم بر نظام سلطه سبب افزايش شكاف طبقاتي و بي‌ثباتي و ناامني شده است. بنابراين، تنها گزينه ممكن براي برون‌رفت از اين شرايط نامطلوب، ترويج رفتارهاي حمايتگرايانه نشات گرفته از اسلام ناب محمدي (ص) است كه برآمده از فطرت انساني است. براي تحقق بخشيدن به اين هدف متعالي، صاحبان قلم و انديشه نقش بسزايي در تبيين و ترويج مفاهيم غني اسلام در اين زمينه و توليد گفتمان متناسب با آن در صحنه جهاني دارند.

آموزه‌ها و درس‌هاي اخلاقي امام (ره) در تعاملات بين‌الملل فراوان است كه در سخنراني‌ها، ديدارها و مكتوبات ايشان در واكنش به وقايع گوناگون بازتاب داشته و قطعا اين همايش به برخي از آنها مي‌پردازد. تبيين افكار حضرت امام (ره) در چارچوب روابط بين‌الملل تلاشي است كه مورد همت دفتر مطالعات سياسي و بين‌المللي و كارشناسان مباحث سياست خارجي قرار گرفته است. بدون ترديد اينگونه همايش‌ها در راستاي تسريع اين فرآيند مي‌تواند بسيار مفيد باشد. اميدوارم دستاوردهاي اين همايش بتواند راهگشاي تعاملات بهتر در روابط ميان كشورها و تنظيم بهتر روابط انساني در سطح جهاني باشد.

انتهاي پيام