بورس نفت ايران بعد از هفت سال كش و قوس بالاخره فردا چهارشنبه 22 تيرماه با عرضه نفت خام به طور كامل افتتاح مي‌شود، اما اين بورس بر خلاف وعده وزير پيشين نفت با ارز دلار راه‌اندازي مي‌شود.

به گزارش خبرنگار خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، از زماني كه نيكسون - رئيس جمهور آمريكا، استاندارد طلا را كنار گذاشت و نرخ دلار را جايگزين آن در مبادلات كرد، اعضاي اوپك نيز پذيرفتند كه نفت را فقط بر حسب دلار به فروش برسانند. اين امر موجب گسترش و سلطه سريع دلار بر بازارهاي جهاني شد و اكنون ذخاير خارجي بانك‌هاي مركزي در سراسر دنيا از دلار تشكيل شده است.

مسعود ميركاظمي - وزير سابق نفت، بارها اعلام كرده بود كه براي مقابله با سلطه دلار، بورس ايران در صورت راه‌اندازي با هر ارزي جز دلار راه‌اندازي مي‌شود، اما به گفته علي اکبر هاشميان - مدير عامل شركت بورس كالاي ايران، نفت خام با ارز دلار در رينگ صادراتي بورس كالاي ايران معامله خواهد شد.

وعده مير كاظمي علمي بود، اما غير عملي!

بهاء‌الدين حسيني هاشمي - يك كارشناس ارشد بانكي، يكي از دلايل راه‌اندازي بورس نفت ايران با ارز دلار را هزينه‌هاي كارمزد دانست و افزود: از آن جايي که از گذشته قيمت نفت كشورهاي مختلف توسط دلار ارزش گذاري و مبادله مي‌شود، حتي در صورت استفاده ازهر نوع ارز ديگر در پرداخت‌ها، بازهم ارزش گذاري و قيمت گذاري نفت بر حسب دلار انجام مي‌شود. به همين دليل فروشنده و مصرف كننده ترجيح مي‌دهند كه براي جلوگيري از افزايش هزينه‌هاي تراكنش مالي، از دلار براي مبادله نفت استفاده کنند.

به اعتقاد او، وعده ميركاظمي مبني بر راه‌اندازي بورس نفت با ارزي غير از دلار علمي بوده، ولي عملي نبوده است.

اين در حاليست كه بر اساس گزارش بانك مركزي سانفرانسيسكوي آمريكا، ذخاير ارزي كشورهاي جهان در حال تنوع و موقعيت دلار در بسياري از كشورهاي جهان در حال افول است، اما تا كنون اقدامي جدي از سوي توليدكنندگان نفت براي پايان دادن به سلطه دلار وجود ندارد.

سه بورس نفت دوبي، روسيه و ايران مي‌توانند بازيگران اصلي باشند

اگر چه هنوز صادركنندگان نفت بر تاثيرگذاري بر قيمت نفت صادراتي خود ناتوان هستند - چراکه در حال حاضر بورس كالاي نيويورك و بورس بين المللي نفت لندن تعيين كننده نفت کشورهاي توليد کننده هستند - اما در‌حال‌ حاضر سه بورس نفت دوبي، روسيه و ايران در منطقه مي‌توانند تاثيرگذاري متفاوتي را داشته و بازيگران اصلي باشند.

البته يك بورس نفتي مبتني بر ارزي به جز دلار به تنهايي بر دلار و ارزش برابري آن با ديگر ارزها اثري نخواهد گذاشت، بلكه پرداخت‌هاي عظيم با هر ارزي به جاي دلار مي تواند بر ارزش دلار تأثير بگذارد و در چنين صورتي است كه انحصار دلارهاي نفتي تضعيف خواهد شد.

توليدكنندگان بزرگ نفت نسبت به پايان سلطه بي‌ميل نيستند

در حال حاضر توليدكنندگان بزرگ نفت در آمريكاي لاتين به‌ويژه ونزوئلا، روسيه، كشورهاي حاشيه خليج فارس و حتي چين با توجه به مصرف بالاي نفت آن، نسبت به مبادله نفت به يورو بي ميل نيستند، چرا كه تا كنون ونزوئلا، روسيه و چين با هدف كاهش قدر دلار قسمتي از خريد و فروش نفت خام خود را را با ارز كشور خود مبادله كرده‌اند.

اگر چه ايران از چندي پيش بخشي از صادرات نفت خود را در بازار آسيا و اروپا با ارزهاي متفاوت به فروش مي‌رساند، اما قيمت‌گذاري آن همچنان بر مبناي دلار بوده است؛ چرا كه در مقابل سه شاخص نفت تگزاس غربي، برنت نروژ و نفت خام دوبي هنوز يک شاخص قيمت با ارزي جز دلار وجود ندارد.

با وجود اين‌ كه در صورت استفاده از هر ارزي غير از دلار باز هم دلار شاخص تعيين قيمت خواهد بود، اما در اين حالات نيز كشورهايي كه حاضر مي‌شوند با ارز ديگر غير از دلار نفت را مبادله ‌كنند، به تدريج مجبور خواهند شد كه بخشي از ذخاير دلاري خود را به ارز تعيين شده تبديل كنند كه اين کار در نهايت به كاهش ارزش دلار و نقش مبادلاتي آن در بازارهاي بين المللي منجر خواهد شد.

استفاده از دلار موجب دور زدن تحريم‌هاي بين‌المللي مي‌شود؟

البته حميدرضا اشرف‌زاده – كارشناس اقتصاد انرژي، با بيان اين كه از اساس هيچ تفاوتي ندارد كه ارز مورد معامله در بورس نفت دلار باشد يا هر ارز ديگري، معتقد است كه استفاده از دلار در بورس نفت ايران موجب دور زدن تحريم‌هاي بين‌المللي مي‌شود.

در هر صورت بورس نفت ايران فردا با عرضه نفت خام به صورت كامل راه‌اندازي مي‌شود، اما در ادامه بايد ديد كه آيا كشورهاي توليد كننده نفت قادر خواهند بود كه به سلطه دلار پايان دهند؟

مروري بر روند شكل‌گيري بورس نفت ايران

طرح بورس نفت ايران براي اولين بار در برنامه سوم توسعه مطرح شد. مطالعات اين بورس از سال 1383 با مشارکت يک کنسرسيوم بين‌المللي آغاز و تفاهم‌نامه راه‌اندازي اين بورس در ارديبهشت 1383 امضا شد.

طرح بورس نفت، گاز و پتروشيمي ايران در 20 تيرماه 1384 توسط شوراي بورس، بر اساس ماده 95 قانون برنامه چهارم توسعه و ماده 95 برنامه سوم به تصويب رسيد. اين بورس پس از دو بورس کالاهاي کشاورزي و بورس فلزات، سومين بورس کالايي کشور است.

هيات دولت بهمن ماه سال 1386 با صدور ابلاغيه‌اي، وزارت اقتصاد و دارايي را مسئول راه‌اندازي بورس نفت کرد. اين وزارت خانه نيز بايد با مشارکت وزارت‌خانه‌هاي امور خارجه، نفت و بانک مرکزي در دو مرحله اقدام به راه اندازي بورس نفت مي‌کرد.

راه‌اندازي بورس نفت در سه فاز مجزا عملياتي شد که فاز اول آن، معاملات فرآورده‌هاي نفتي در تالار تهران بود که با معامله دو هزار تن محصول پلي‌اتيلن روز 28 بهمن سال 1386 به طور رسمي آغاز شد.

فاز دوم اين طرح نيز با راه‌اندازي رينگ صادراتي فرآورده‌هاي نفتي و پتروشيمي در جزيره کيش آبان سال گذشته آغاز شد، اما راه‌اندازي بورس نفت با فاز سوم آن يعني عرضه نفت خام نهايي مي‌شود.

به‌دنبال تعلل و اختلاف نظر دو وزارت‌خانه نفت و اقتصاد در راه‌اندازي بورس نفت، رئيس‌جمهور اواخر اسفند 1389 به وزير نفت چند هفته مهلت داد تا براي راه‌اندازي بورس نفت اقدامات لازم را انجام دهد. بعد از آن وزارت اقتصاد موعد راه‌اندازي بورس نفت را 12 فروردين سال 1390 اعلام كرد كه باز هم مسائلي موجب شد در اين روز بورس نفت كشور راه‌اندازي نشود.

به گزارش ايسنا، چهارشنبه - 22 تير ماه - اولين محموله نفت خام سنگين ميدان بهرگان به ميزان 600 هزار بشكه از سوي شركت ملي نفت در تالار بين‌المللي بورس كالا كيش با ‌قيمت پايه هر بشكه 115 دلار و 18 سنت با هدف هدف بازارهاي شرق مديترانه و شمال غرب آفريقا عرضه مي‌شود.

البته اشرف‌زاده نرخ اعلام شده براي نفت سنگين ايران در بورس نفت را بسيار بالا دانسته و با اشاره به عرضه بنزين و نفت كوره كه به دليل بالا بودن قيمت بعد از چندين بار عرضه به فروش رفت، ياآور شد:‌ بورس نفت برخلاف ساير بورس‌ها، بسيار پيچيده است و بايد به گونه‌اي عمل شود كه با ايجاد سودآوري بالا معامله‌گران بيشتري را جذب كند.

البته وي يادآور شد كه در صورتي اين بورس موفق خواهد شد كه بتوان به افتتاح حساب‌هاي بين‌المللي اقدام كرد و با ساير بورس‌ها جهان در ارتباط بود، در غير اين صورت اين بورس نفعي نخواهد داشت.

او همچنين با خوب ارزيابي كردن محدود شدن معاملات به معامله‌گران داخلي و فروش آن در بازارهاي جهاني‌ گفت: اين كار موجب افزايش قيمت بين‌المللي نفت و سودآوري بيشتر مي‌شود.

گزارش از خبرنگار ايسنا سميرا محمدي

انتهاي پيام