در گذشته تنها میراث فرهنگی را با اجسام و اشیای ملموس می‌شناختیم. بناها، هنرها و صنایع گذشتگان میراثی بودند که به آنها توجه می‌کردیم، اما اکنون دیگر تنها این بخش از میراث مورد توجه نیست، بلکه مواردی در کنار آنها قرار گرفته است که به میراث فرهنگی ناملموس (معنوی) مشهورند. این میراث شامل سنت‌ها و تجلیات زنده بشری است و غذاها، آداب و رسوم و بازی‌ها از این دست هستند.

به گزارش خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، منطقه اصفهان، در سال‌های اخیر یونسکو به این نتیجه رسید تا به حوزه سنت‌ها و تجلیات زنده بشری نیز بپردازد و در سال 2003 میلادی کنوانسیونی را تشکیل داد که به پاسداری از این میراث همت کند. جمهوری اسلامی ایران از جمله کشورهایی بود که به این کنوانسیون پیوست و وظیفه آگاهی و پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس را برعهده گرفت. از 16 تا 20 مهر سال جاری اصفهان میزبان اجلاس کشورهای عضو این کنوانسیون است تا بتواند سهم خود را در قبال این میراث ادا کند.

احترام به اقوام و فرهنگ‌ها با حفظ و معرفی میراث فرهنگی ناملموس (معنوی)

دبیر اجلاس و جشنواره بین المللی میراث فرهنگی ناملموس اصفهان با بیان اینکه برجسته شدن تفاوت سنت‌ها و تجلیات زنده بشری هر مرز و بوم موجب تفاوت گذاشتن بین فرهنگ‌ها می‌شود، گفت: در دوره‌ای زندگی می‌کنیم که جهانی شدن در حال شکل‌گیری است و برخی ابرقدرت‌ها به دنبال یکسان سازی فرهنگی هستند. بنابراین برای مقابله با این چالش جهانی لازم است تا تدابیری اندیشیده شود تا به سمت حفظ تنوع فرهنگی قدم برداریم.

مسعود حسین میرزایی در گفت‌و گو با خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، منطقه اصفهان، با اشاره به جایگاه اجلاس سال جاری در مورد میراث فرهنگی ناملموس افزود: توجه به میراث فرهنگی ناملموس می‌تواند به گفت‌وگوی میان فرهنگ‌ها، کمک و احترام متقابل به شیوه‌های زندگی در دنیا را در پی داشته باشد. میراث فرهنگی ناملموس سرمایه مهمی است که به صورت نسل به نسل منتقل می‌شود و داشته‌ها و هویت یک جامعه را به اثبات می‌رساند.

میراث فرهنگی ناملموس ایران، آنچه رفت و آنچه ثبت شد!

در سال‌های گذشته کشورهای گوناگون با معرفی میراث فرهنگی ناملموس خود سعی در ثبت آنها داشته‌اند. با اینکه انتظار می‌رفت ایران با سابقه تاریخی و میراث غنی به دست آمده از گذشتگان آمار بالایی در این فهرست داشته باشد، اما از 327 اثری که تا به حال در این فهرست به ثبت جهانی رسیده‌اند تنها 10 مورد سهم ایران بوده است. سهم ناچیز سه درصدی ایران در این فهرست را که به کناری گذاریم، در اثر بی‌توجهی مسئولان آثاری نیز از کف داده شده و چوگان و تار به نام جمهوری آذربایجان ثبت شده‌اند. از طب سنتی دفاع خوبی نشد و از ثبت آن جلوگیری شد، حتی کار به جایی رسیده است که ترکیه برای میراث مولانا شاعر فارسی زبان ادعاهایی برای از آن خودسازی او انجام می‌دهد.

آنچه در فهرست یونسکو ثبت شده از تعزیه و نقالی گرفته تا آیین پهلوانی و موسیقی و مهارت‌های سنتی همچون بافت فرش و ساخت لنج و قایقرانی را در بر می‌گیرد. البته نوروز ایرانیان، به صورت مشترک با کشورهای آذربایجان، هند، قرقیزستان، پاکستان، ترکیه و ازبکستان به ثبت رسیده است! البته این نیز جای سوال دارد که چرا اصفهان که پایتخت فرهنگی جهان اسلام و پایتخت فرهنگ و تمدن ایران اسلامی شناخته می‌شود، هیچ سهمی از 10 مورد ثبت شده ندارد؟!

دبیر اجلاس و جشنواره بین المللی میراث فرهنگی ناملموس اصفهان با اشاره به از دست رفتن برخی از میراث فرهنگی ناملموس اظهار کرد: برای اینکه بتوانیم به سرعت جلوی تاراج مواریث فرهنگی ناملموس خود را بگیریم، باید میراث فرهنگی ناملموس خود را به نحو صحیح و به خوبی به دنیا معرفی کنیم.

حسین میرزایی اضافه کرد: اصفهان در میراث دهگانه ایران هیچ سهمی ندارد، ولی در سهم ملی 33 مورد از صنایع دستی ثبت شده است.

وی با بیان این که دبیرخانه اجلاس در اصفهان در حال تهیه فهرستی از مصادیق فرهنگی ناملموس (معنوی) ایران است، تصریح کرد: ایران در میراث فرهنگی ناملموس همچون موسیقی، بازی، غذا و ادبیات شفاهی پیشتاز است و باید این میراث را به دنیا معرفی کنیم.

دبیر اجلاس و جشنواره بین المللی میراث فرهنگی ناملموس اصفهان به مصادیق میراث فرهنگی ناملموس پرداخت و با اشاره به حکیمانه بودن آداب و رسوم گذشتگان افزود: به عنوان نمونه، بازی‌های قدیمی را که مشاهده کنیم در آن توجه به روحیه جمعی را خواهیم دید. از سوی دیگر اگر به لالایی‌ها نگاه کنیم متوجه خواهیم شد که چه نقشی در قدیم داشته و مادران کودکان خود را با لالایی به آرامش می‌رساندند.

حسین میرزایی با ابراز تاسف از کم رنگ شدن سنت‌ها در زندگی مردم خاطرنشان کرد: برخی می‌گویند دغدغه معیشت نمی‌گذارد که به مواریث فرهنگی و سنت‌ها بپردازیم. به عنوان مثال در گذشته شاهنامه خوانی در خانواده‌ها بسیار رواج داشته ولی اکنون رایج نیست.

وی اضافه کرد: نمی‌توان با نداشتن وقت یا دغدغه معیشت بی توجهی به شاهنامه خوانی و سنت‌های اینچنینی را توجیه کرد زیرا در گذشته نیز دغدغه معیشت وجود داشته است.

اجلاس زنان برای اولین بار در جشنواره میراث فرهنگی ناملموس

دبیر اجلاس و جشنواره بین المللی میراث فرهنگی ناملموس اصفهان با تشریح برنامه‌های این اجلاس گفت: برنامه‌ها در سه قالب برگزار می‌شود. اجلاس مجمع عمومی با حضور شهرداران عضو سازمان و مقامات یونسکو انجام خواهد شد. در این اجلاس چهار موضوع مطرح خواهد شد که عبارتند از "پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس در برنامه ریزی شهری"، "نقش میراث فرهنگی ناملموس در بهبود محیط زیست و کیفیت زندگی"، "راهکارهای ترغیب گردشگری میراث فرهنگی ناملموس در ارتقای دیپلماسی شهری" و "نقش میراث فرهنگی ناملموس در اصلاح سبک زندگی جوامع و هویت انسانی".

حسین میرزایی با بیان اینکه نزدیک به 50 کشور در این اجلاس اعم از 40 عضو سازمان و 13 خواهر خوانده اصفهان شرکت می‌کنند، افزود: اجلاس زنان برای اولین بار از طرف اصفهان و ایران پیشنهاد داده شد و با توجه به نقش زنان در میراث فرهنگی ناملموس و با عنوان نقش محوری زنان در احیا، حفظ و ترویج و انتقال بین نسلی میراث ناملموس برگزار می‌شود. از تمام کشورهای عضو بانوان منتخب شرکت می‌کنند و می‌خواهیم شاهد ارائه یک الگوی زن ایرانی اسلامی نیز در این اجلاس باشیم.

برنامه‌های نانوشته برای اهداف بلند

درحالی که اهداف بلند و عمیقی همچون مشارکت زنان و توجه به نقش آنها در میراث فرهنگی ناملموس برای این اجلاس در نظر گرفته شده است اما با وجود 4 ماه فاصله تا اجرای آن هنوز برنامه‌ای مدون برای این اهداف پیش بینی نشده است.

دبیر اجلاس و جشنواره بین المللی میراث فرهنگی ناملموس اصفهان با بیان این که در حال تدوین برنامه است اظهار کرد: اکنون از کشورها و افراد ثبت نام انجام می شود و به موازات آن بر اساس اهداف خود برنامه‌هایی را در دست تدوین قرار می‌دهیم.

عکس‌های میراث ناملموس جهان به اصفهان می‌آیند

حسین میرزایی با اشاره به برنامه‌های جنبی افزود: برنامه‌های جنبی را با هدف آگاهی افزایی و شور آفرینی در نظر داریم و در آینده برای این برنامه‌ها فراخوان داده می‌شود. به عنوان نمونه برنامه‌هایی همچون عکس مستند میراث فرهنگی ناملموس را خواهیم داشت که از همه جهان در آن شرکت می‌کنند و نمایشگاه عظیمی در این مورد برگزار می‌شود.

وی ادامه داد: نخستین مسابقه میراث فرهنگی ناملموس در نقاشی کودکان جهان نیز برگزار خواهد شد که در آن کودکان را به عنوان انتقال دهنده میراث فرهنگی ناملموس معرفی می‌کنیم و جامعه و والدین آنها را به نقش کودکان در این مورد حساس می‌کنیم.

دبیر اجلاس و جشنواره بین المللی میراث فرهنگی ناملموس اصفهان اضافه کرد: برخی برنامه‌ها نیز خاص شهروندان اصفهان است. این برنامه‌ها بدون حضور مردم اصلا اجرایی نیست و در ایام بعد این برنامه‌ها را اعلام خواهیم کرد.

حسین میرزایی به جشنواره‌ای که در این اجلاس برگزار خواهد شد نیز پرداخت و تصریح کرد: جشنواره یا فستیوالی در هفت زمینه اجرا می‌شود که هنرهای سنتی، معماری، ورزش و بازی‌های بومی و محلی از جمله آنهاست. امیدواریم در این زمینه به ارایه و معرفی مواریث ناملموس خود به خوبی بپردازیم.

آرزوهایی برای ایران

با اینکه بسیاری از میراث فرهنگی ناملموس ایران شناخته شده نیست و در بسیاری از موارد در حد فهرست به آنها دسترسی داریم. اکنون این اجلاس می‌خواهد گامی در شناخت، معرفی و آگاهی بخشی در این زمینه بردارد. اتفاقی که تا به حال در بسیاری از همایش‌ها قول آن داده شده و اجرا نشده است. هنوز باید به کتاب "کوچه" شاملو رجوع کنیم تا ادبیات عامیانه را بشناسیم یا "اوسانه" صادق هدات را بجوییم تا اشعار فولکلور را پیدا کنیم یا در آثار مورخین و انسان شناسان ایرانی یا خارجی به دنبال میراث فرهنگی خود بگردیم که هیچ یک در هیچ سمینار و جشنواره‌ای قولی ندادند و عشق خود به ایران و فرهنگ ایرانی را در آثار خود جای دادند.

دبیر اجلاس و جشنواره بین المللی میراث فرهنگی ناملموس اصفهان با بیان اینکه در اجلاس پیش رو آنچه که در ظرف ایران وجود دارد را در اصفهان به نمایش می‌گذاریم، خاطرنشان کرد: می‌خواهیم میراث فرهنگی ناملموس ایران در حافظه جهانی و مقامات حاضر در جشنواره باقی بماند.

حسین میرزایی افزود: قصد داریم فرهنگ ایران را به نمایش بگذاریم و پیام صلح ایران را به دنیا معرفی کنیم. همچنین این اجلاس پروژه ایران هراسی را تحت الشعاع قرار می‌دهد و اهداف برنامه‌ریزان این پروژه را از بین می‌برد.

وی با تاکید بر ارایه سبک زندگی ایرانی اسلامی به عنوان الگویی جهانی در اجلاس سال جاری، ادامه داد: اصلاح و احیای سبک زندگی دستاوردهایی برای ایران خواهد داشت و بسیاری از مصادیق سبک زندگی ناملموس را با شناخت سرگرمی‌های سنتی، ذائقه و پوشش ایرانی می‌توان یافت.

دبیر اجلاس و جشنواره بین المللی میراث فرهنگی ناملموس اصفهان اظهار کرد: چون این رخداد جشنواره گون است به جامعه شور و نشاط می‌دهد و با نقش آفرینی مردم، در این جشنواره شور و نشاط ایجاد می‌شود.

نصف جهانی که قرار است جهان شهر شود

حسین میرزایی یکی از اهداف این اجلاس را قابلیت اصفهان برای جهان شهر شدن دانست و افزود: اصفهان قابلیت این را دارد که به یک جهان شهر و شهر جهانی تبدیل شود. برای این نیاز داریم تا شاخصه‌های خوبی را برای اصفهان در نظر بگیریم و در معرفی آن به دنیا پیشتاز باشیم.

وی ادامه داد: در اصفهان داشته‌های میراث فرهنگی ناملموس را بر اساس ذائقه‌ها و سلایق گوناگون به جهان عرضه می‌کنیم و صنعت گردشگری را توسعه دهیم.

گردشگری، پاشنه آشیل اجلاس میراث فرهنگی ناملموس

مسئولان برگزاری این اجلاس معتقدند گردشگری یک دستاورد مهم این اجلاس است و شاید بتوان آن را مهمترین دستاورد اقتصادی حاصل از این اجلاس برای ایران و اصفهان در نظر گرفت. البته باید صبر کرد تا پس از اجلاس تاثیر آن بر صنعت توریسم را ارزیابی کرد.

دبیر اجلاس و جشنواره بین المللی میراث فرهنگی ناملموس اصفهان با بیان اینکه در این رخداد باب جدیدی در گردشگری به اصفهان باز می‌شود، اظهار کرد: جاذبه‌های ایران و اصفهان را عموما با میراث فرهنگی ملموس می‌شناسند. در بسیاری از فهرست‌ها گردشگری اصفهان را بر اساس میراث ملموس نزدیک به 20 جاذبه می‌دانند، اما با توجه به گردشگری میراث فرهنگی ناملموس و افزوده شدن آن به میراث فرهنگی ملموس تعداد موارد گردشگری اصفهان بالا خواهد رفت.

حسین میرزایی اضافه کرد: اگر میراث فرهنگی ناملموس خود را خوب ارایه دهیم گردشگری بهبود می‌یابد. ایران چهار فصل اقلیمی صرف نیست، بلکه چهار فصل میراث فرهنگی ناملموس نیز دارد.

وی تصریح کرد: جاذبه‌های زیادی در زمینه میراث فرهنگی ناملموس وجود دارد و با معرفی آنها توریست‌های فرهنگی زیادی مخاطب ایران خواهند شد. من این اجلاس را نقطه شروعی برای جا انداختن این نوع گردشگری می‌دانم.

هزار میهمان برای برداشت صحیح از ایران!

دبیر اجلاس و جشنواره بین المللی میراث فرهنگی ناملموس اصفهان با اشاره به تور گردشگری میهمانان خارجی خاطرنشان کرد: تور گردشگری میهمانان که بالغ بر 1000 نفر هستند نیز می‌تواند آغاز تور گردشگری میراث ناملموس باشد تا همین میهمانان مبلغین میراث فرهنگی ناملموس ایران باشند و با یک آموزه و برداشت صحیح از ایران خارج شوند.

حسین میرزایی با تاکید بر گردشگری خلاق اظهار کرد: میراث فرهنگی ناملموس سهم زیادی در توسعه گردشگری خلاق خواهد داشت و به واسطه این میراث می‌توان به سمت گردشگری پایدار و اقتصاد گردشگری پایدار حرکت کرد، اما به شرطی این اهداف تحقق پیدا می‌کنند که به صورت علمی و دقیق کارها را پیش ببریم.

با این همه یک مساله که مطرح می‌شود هزینه‌های زیادی است که برای حضور میهمانان خارجی و ارایه خدمات به آنها صرف می‌شود و می‌توان این سوال را مطرح کرد که آیا این هزینه‌ها صرفه اقتصادی لازم را دارد و از طریق توریست باز می‌گردد یا بودجه بسیاری در این میان می‌رود و آب رفته، جویی می‌شود که هرگز باز نمی‌گردد؟

آیا میراث از دست رفته باز پس گرفته می‌شود؟

از دست داده‌های ایران کم نیست. از اشیای قدیمی گرفته تا اجناس قدیمی گذشتگانی که سر از موزه‌های کشورهای دیگر در آورده‌اند و بسیاری از میراث فرهنگی ملموس ایران در حراجی‌ها فروخته شد. اما انگار این راه هنوز به پایان نرسیده و باید بنشینیم تا هویت ما را نیز از ما بگیرند. اکنون نوبت میراث فرهنگی ناملموس شده تا هر کشور آن را به نام خود ثبت کند از جمله تار و چوگان! سوال اینجاست که آیا می‌توان آنها را پس گرفت یا...

دبیر اجلاس و جشنواره بین المللی میراث فرهنگی ناملموس اصفهان با اشاره به میراث فرهنگی ناملموسی که به نام کشورهای دیگر ثبت شده است، گفت: بحثی مطرح است که میراث فرهنگی ناملموس انحصاری نیست. بنابراین ما هم می‌توانیم به سمت ثبت چوگان به نام ایران حرکت کنیم. در این رابطه فدراسیون چوگان نیز فعال شده تا در این فرصت بهینه به سمت ثبت جهانی این میراث حرکت کنیم.

حسین میرزایی افزود: در تلاشیم به تعداد ثبت شده‌های میراث فرهنگی ناملموس ایران اضافه کنیم و داریم بر روی مواردی کار می‌کنیم. از بین آنها یک یا دو میراث فرهنگی ناملموس از اصفهان و سایرین از نقاط دیگر ایران انتخاب می‌شوند. قصد بر این است که دبیرخانه دائمی این اجلاس در اصفهان باقی بماند و در راستای آگاهی افزایی و بازشناسی و ترویج میراث فرهنگی ناملموس تلاش کند.

کلنگ‌هایی که برای به زمین خوردن در خوان تحقیق‌اند

با تمام تلاشی که دبیرخانه این اجلاس انجام می‌دهد یک نکته به ذهن می‌رسد و آن این که چه تاثیر پایداری در ایران و اصفهان باقی خواهد گذاشت و چه دستاوردهایی برای شناخت بیشتر میراث فرهنگی ناملموس به طور مستمر ایجاد می‌شود.

دبیر اجلاس و جشنواره بین المللی میراث فرهنگی ناملموس اصفهان گفت: الان با هم افزایی با نهادهای گوناگون همچون وزارت فرهنگ و ارشاد، آموزش و پرورش، ورزش و جوانان، علوم و امور خارجه، معاونت زنان ریاست جمهوری و فرهنگستان هنر کار مشترک داریم. همچنین با یونسکو و نهادهای بین المللی دیگر هماهنگ هستیم و بر روی بسیاری موارد در حال تحقیق هستیم.

حسین میرزایی کار بر روی میراث فرهنگی را مستلزم تشکیل اتاق فکر دانست و اظهار کرد: اکنون کارها راه افتاده و با وزارت علوم همکاری می‌کنیم. از هر کسی که در این حوزه نقش آفرینی کرده دعوت کردیم و کار می‌کنند.

وی تصریح کرد: برخی از خروجی‌ها در اجلاس و جشنواره به ثمر خواهد رسید و برخی دیگر در ایام اجلاس شروع می‌شود و متولیان مربوطه کار انجام می‌دهند تا در آینده خروجی آن را ببینیم، زیرا ممکن است پروژه دراز مدت باشد و کلنگ آن در این برنامه می‌خورد و بعد نتیجه را می‌بینیم.

کارگاه آشپزی در حال راه اندازی است

دبیر اجلاس و جشنواره بین المللی میراث فرهنگی ناملموس اصفهان با اشاره به همکاری با سازمان فنی و حرفه‌ای خاطرنشان کرد: کارگاه‌های آشپزی را با سازمان میراث فرهنگی از هم اکنون در حال راه‌اندازی هستیم. همچنین هر کس فکر می‌کند داشته‌ای در حوزه ناملموس دارد می‌تواند به ستاد یا سایت مراجعه کند تا با توجه به آن در جشنواره شرکت کند یا در صورت تمایل به یادگیری او را آموزش دهیم.

حسین میرزایی در پاسخ به این سوال که چرا کار پژوهشی بر روی میراث فرهنگی ناملموس انجام نمی‌شود، گفت: نهادهای متولی متخصص وجود دارند مثلا میراث فرهنگی پژوهشکده‌ای در حوزه مردم شناسی دارد. ما نمی‌خواهیم موازی کاری کنیم و کار ما هم افزایی و هماهنگی است. داشته‌های نهادها را معرفی می‌کنیم و فعالیت‌های بعدی ما نیز صرفا هماهنگی و اتصال با یک شبکه جهانی است نه انجام کار تخصصی.

وی ادامه داد: به نظر می‌رسد این اتفاق با این جمع عظیم تلنگری به همه ما باشد و مسئولان تلاش کنند تا در راستای افزایش آگاهی مردم ایران و جهان و شناخت میراث فرهنگی ناملموس کار بیشتری انجام دهند، بنابراین این رخداد می‌تواند یک نقطه عطف باشد.

به گزارش ایسنا، این اجلاس بزرگ با اهداف ملی و هزاران میهمان در شهر اصفهان برگزار خواهد شد و اینکه آیا این اجلاس با تمام برنامه ریزی‌ها و با توجه به اینکه هماهنگ کنندگان آن برنامه‌ای خاص برای زیر ساخت‌های پژوهشی در استان ندارند نقطه عطفی در شناخت میراث ناملموس و استفاده از آن‌ها خواهد شد یا خیر یا اینکه میهمانی بزرگ بین المللی با مهمانان زیاد و برد تبلیغاتی مقطعی خواهد شد، چیزی است که آینده آن را مشخص خواهد کرد.

گزارش از میلاد مرتجی، خبرنگار ایسنای منطقه اصفهان

انتهای پیام