وقوع نزاع در محوطه یکی از بیمارستان‌های اردبیل در هفته‌های اخیر و اطلاع رسانی آن از سوی صدا و سیما و به دنبال آن اعتراض مسئولان و ناراحتی مردم منطقه موضوع بحث در برخی از محافل رسمی و غیررسمی شد، بدین سبب بررسی ابعاد این مسئله از دیدگاه جامعه شناسی ضروری به نظر می‌رسد.

به گفته مسئولان قضایی و انتظامی، اردبیل از دیرباز تاکنون در مقایسه با شهرهای دیگر از لحاظ وقوع جرم از مناطق امن محسوب می‌شود و این موضوع نوعی امنیت خاطر در اذهان عمومی ایجاد کرده است.

از طرفی اردبیل به لحاظ برخورداری از پیشینه فرهنگی غنی و به شهر حسینی و دارالارشاد شناخته شدن جایگاه خاصی نسبت به سایر مناطق دارد.

به گزارش خبرنگار ایسنا در اردبیل، نزاع دسته‌جمعی چند هفته پیش در محدوده بیمارستان‌های فاطمی و سبلان اردبیل به عنوان پدیده ناهنجار در جامعه با پخش شدن در سایت‌های مختلف خبری بویژه در ملی صدا و سیما، احساسات و عواطف مردم منطقه را جریحه‌دار کرد.

حجت‌الاسلام سیدحسن عاملی نماینده ولی فقیه در استان در اولین واکنش نسبت به پخش این حادثه از تلویزیون گفت: مشابه این حوادث و بلکه شدیدتر از آن نیز در سایر شهرها اتفاق می‌افتد، اما هیچ‌وقت اهالی آن استان برای خودشان چنین موجی درست نمی‌کنند. انتشار فیلم این حادثه کم‌لطفی نهان و آشکار در حق این استان بود.

با توجه به این‌که امروزه رسانه‌ها قدرتمندترین و موثرترین ابزار تبلیغی و اطلاع‌رسانی هستند بدون شک وظیفه دشواری را برعهده دارند، این وسیله نقش تخریبی و آموزشی می‌تواند داشته باشد؛ ولی این که در واقعه نزاع اردبیل کدام یک از نقش‌ها را ایفا کرد جای بحث دارد.

رسانه‌ای شدن نزاع به نام اردبیل معقولانه نبود

علی محسنی یکی از شهروندان اردبیلی در این باره گفت: متاسفانه حرفه‌ای عمل نکردن برخی از خبرگزاری‌ها از جمله استفاده از تیتر حمله اراذل و اوباش به شهر و انتشار فیلم حادثه، سبب ضربه زدن به فرهنگ یک منطقه شد.

وی افزود: پخش نزاع طایفه‌ای از صدا و سیما که نشات گرفته از خارج شهر بود، بدون توضیح جزئیات آن کار معقولانه‌ای نبود، چرا که این کار سبب شد یک رفتار ناهنجار محلی به اسم کل استان تمام شود.

این شهروند با بیان این‌که در این ماجرا ارگان‌هایی چون علوم پزشکی، نیروی انتظامی و مراکز فرهنگی مقصر هستند، اظهار کرد: اگر روستاها و مناطق محروم ما دارای درمانگاه، پاسگاه انتظامی و مراکز مشاوره بود، چنین مسئله‌ای پیش نمی‌آمد.

وی افزود: بدون شک در وقوع چنین حوادثی با 110 تماس گرفته می‌شود و اگر در این مورد نیروی انتظامی زودتر وارد عمل می‌شد جریان به بیمارستان‌ها کشیده نمی‌شد و ماجراهای بعدی اتفاق نمی‌افتاد.

میانگین نزاع در سال، در اردبیل 270 فقره است

آمارها نشان می‌دهد که در سال‌های اخیر در خاورمیانه خشونت‌های اجتماعی و سیاسی رو به افزایش است، و به نوعی هر منطقه‌ای تحت تاثیر این امواج قرار می‌گیرد. اما به عقیده کارشناسان با نگاه کلی به رخدادهای حاکم در جهان، ایران در آتش این خشونت‌ها و درگیری‌های فرقه‌ای، جزیره‌ای امن محسوب می‌شود و رخدادهای به وقوع پیوسته در مناطق کوچک این جزیره بیشتر متاثر از تعصبات قومی، قبیله‌ای و خویشاوندگرایی است.

شفیع شفیعی کارشناس ارشد پژوهش و علوم اجتماعی در گفت‌وگو با خبرنگار ایسنا گفت: در طی 10 سال گذشته - از سال 82 تا 92 - میانگین تعداد موارد نزاع در هر سال 270 فقره در سطح استان اردبیل بوده و بالاترین میزان نزاع نیز در سال 1386 رخ داده که 383 فقره گزارش شده است.

وی افزود: با وجود این‌که آمار مذکور حاکی از بالابودن میزان شیوع نزاع‌های دسته جمعی در سطح استان است، اما در مقایسه با سایر مناطق این آمار کم و علت بروز آن کاملا تفاوت دارد.

این پژوهشگر، عوامل اجتماعی و فرهنگی از جمله، اختلافات ملکی، مبارزه برای کسب قدرت منابع کمیاب، اختلاف خانوادگی، ضعف در کنترل و نظارت اجتماعی، و کژکارکردی برخی نهادها و سازمان‌ها و ... را از مهم‌ترین دلایل وقوع نزاع دانست.

وی گفت: عواملی چون منافع شخصی یا گروهی برای منزلت، فشارهای اقتصادی و شخصی، ساختار خانوادگی، سطح و میزان فقر و تهیدستی، ارتباط هورمون‌هایی نظیر تستسترون با رفتار خشونت‌آمیز، به خطر افتادن و تهدید آبرو و حیثیت گروه، سکونت گروه‌ها و طوایف ناهمگون در محلات و کاهش باور بومی نسبت به مجریان برقراری و حفظ امنیت، سبب بروز نزاع دسته جمعی در جامعه می‌شود.

به عقیده این کارشناس، این پدیده در استان اردبیل که دارای بافت جمعیتی با ویژگی‌های فرهنگی و بومی و متأثر از ارزش‌های سنتی و طایفه‌ای است به عنوان پدیده‌ای مسئله‌ساز ظاهر می‌شود و به شدت در محلاتی که ساکنان آن گرایش و پایبندی کمتری نسبت به قانون دارند، بیشتر مشهود است.

شفیعی عنوان کرد: متأسفانه خشونت و نزاع از جمله موضوعاتی است که در فرهنگ بعضی از هموطنان، شاخص قدرت و یا دفاع از منزلت اجتماعی و فرهنگی و حیثیت خانوادگی محسوب شده و عدم تعادل در روابط اجتماعی حاکم بر جامعه و نبود تعامل مبتنی بر قانون و گفت‌وگو در بین افراد سبب تشدید این مسئله می‌شود.

ایوب تقواطلب دکترای جامعه شناسی نیز در گفت‌وگو با خبرنگار ایسنا ضمن بررسی ابعاد این موضوع گفت: استان اردبیل در مقایسه با استان‌های جنوبی و غرب کشور باید عاری از خشونت معرفی شود، چرا که این منطقه در طول سال هیچ نوع درگیری مسلحانه‌ای ندارد و یادمان نمی‌آید مانند اصفهان موضوعی بنام اسیدپاشی و... وجود داشته باشد و درگیری‌های محلی و طایفه‌ای به کشت و کشتار منجر شود؛ با این وجود باید در مورد درگیری‌های ایجاد شده در این منطقه بررسی شده و راهکار ارائه داد.

به عقیده این جامعه‌شناس و محقق، اردبیل با وجود این‌که شهر است و به لحاظ جمعیت جزو کلان شهرها محسوب می‌شود، اما در بافت مسکونی، نظام شهروندی را ندارد و در بخشی از مناطق پرجمعیت شهر مسایل قومی و طایفه‌ای به دلیل جمعیت زیاد حاشیه‌نشین و مربوط به یک روستا بودن، پررنگ‌تر می‌شود.

استاد دانشگاه اردبیل افزود: در این محلات حتی درگیری کوچک بین دو کودک سبب نزاع جمعی می‌شود که دلیل آن به نبود آستانه تحمل در موضوع‌های شهروندی و عدم رعایت قوانین شهری بازمی‌گردد.

وی افزود: در این نوع محلات مسائلی چون درگیری افراد بر سر تصادف ماشین یا عدم رعایت حق تقدم بسیار دیده شده است، که این نوع خشونت‌ها بیشتر متاثر از آموزش شهروندی بوده و به عبارت دیگر تفکر روستایی در بدنه اجتماعی شهری نفوذ کرده است و تداخل رفتار عرفی روستایی در جامعه شهری سبب ایجاد درگیری‌های اجتماعی می‌شود.

اما عقیده سایر کارشناسان علوم اجتماعی در رابطه با نقش رسانه در کاهش یا افزایش خشونت در جامعه این است که؛ با وجود این‌که امروزه در عصر اطلاعات زندگی می‌کنیم و در کنار روزنامه، کتاب و تلویزیون، هر گوشی تلفن خود یک رسانه و هر کاربر مسلط به موبایل یک خبرنگار است، اما در شهر و دیار ما شبکه‌های تلویزیون ملی و محلی هنوز در تسلط بر افکار عمومی بویژه در مسایل اجتماعی حرف اول را می‌زند و به دلیل سطح پایین مهارت علمی و تکنولوژیکی افراد جامعه در نظام اطلاع رسانی، صدا و سیما نقش مهمی ایفا می‌کند.

تقواطلب مدرس دانشگاه و پژوهشگر مسائل اجتماعی در این باره به ایسنا گفت: در برخی موارد عملکرد نادرست رسانه‌ها در اطلاع رسانی ممکن است سبب تشدید خشونت در جامعه شود و در مورد بیمارستان فاطمی اردبیل انعکاس آن بیش از این‌که به درمان آسیب‌های اجتماعی منجر شود سبب تشدید مسئله شد.

درگیری‌های اجتماعی را با شاد کردن مردم بکاهیم

وی نقش نهادهای کنترلی را به همراه نهادهای آموزشی و فرهنگی، مهم‌ترین راهکار برای کاهش درگیری اجتماعی دانست و افزود: در محلات و کوچه‌هایی که احتمال درگیری قومی وجود دارد باید نیروی انتظامی و نهادهای کنترلی حضور محسوس داشته باشند و نهادهای آموزشی و رسانه‌ای با برنامه‌سازی و اطلاع‌رسانی به طور ملموس در افکار مردم اصول شهروندی را نهادینه کنند.

وی با بیان این‌که اخیرا نیروی انتظامی موضوع انتظامات اجتماعی را به طرف آموزش مهارت‌های اجتماعی کشانده است، افزود: این موضوع باید با برنامه‌های موثر تقویت شود، از طرفی شهرداری نیز با برگزاری برنامه‌های شادی‌آفرین و اجتماعی می‌تواند در کاهش دغدغه‌های روزمره مردم و آموزش شهروندی موثر باشد و به لحاظ قانونی برای این امر اعتبار لازم را دارد.

هم‌چنین شفیعی پژوهشگر مسائل اجتماعی نیز کاهش محرومیت نسبی و فاصله طبقاتی، بالابردن میزان اعتماد اجتماعی شهروندان، ایجاد زمینه‌های گفت‌وگوی اجتماعی، تسهیل روابط اجتماعی مبتنی بر گفت‌وگو و توسعه فرهنگ مشاوره در برخورد با مسایل مختلف زندگی با ایجاد کلینیک‌های تخصصی مشاوره در حوزه‌های مختلف از جمله کنترل خشم و روابط خانوادگی با هدف ارتقاء کیفیت زندگی توسط بهزیستی و شهرداری‌ها را از جمله راه‌های کاهش آسیب‌ها، خشونت و نزاع در جامعه عنوان کرد.

به عقیده این کارشناس، رسانه‌ها به خصوص صدا و سیمای استان به جای پخش فیلم‌های خشن می‌تواند از طریق تهیه برنامه‌های آموزشی در خصوص علل و عوامل زمینه ساز، پیامدها و نتایج نزاع‌های دسته جمعی، با استفاده از نظر صاحب نظران و کارشناسان در جهت آموزش مهارت‌های زندگی و کنترل خشم و فرهنگ سازی در ارتباط با خشونت و تبعات اجتماعی و فردی موثر واقع شود.

فرآیند گفت‌وگوی اجتماعی در استان توسعه می‌یابد

مدیرکل دفتر امور اجتماعی و فرهنگی استانداری در ادامه با اشاره به برنامه‌های این دفتر در کاهش بروز این نوع آسیب‌های اجتماعی در منطقه گفت: این دفتر در راستای وظایف و مسئولیت‌های نظارتی خود در حوزه مسایل اجتماعی ضمن رصد وضعیت آسیب‌های اجتماعی از جمله نزاع و خشونت، علاوه بر پیگیری موضوع در قالب کارگروه‌ها و کمیسیون‌های تخصصی از جمله کارگروه فرهنگی و اجتماعی برنامه‌های خود را بر ساماندهی مناطق حاشیه‌نشین و ویژه شهرها از بعد فرهنگی و اجتماعی با مشارکت و تعامل دستگاه‌های ذیربط متمرکز کرده است.

شفیعی افزود: تقویت عملکرد مجموعه دستگاه‌های دولتی در خدمات رسانی به مردم و حل مشکلات آنها و اجرای صحیح قوانین، می‌تواند این اطمینان را ایجاد کند که قانون و مجریان آن کارایی لازم را دارند و نیازی به حل مسأله و مشکلات از راه‌های عرفی و غیرقانونی نیست.

وی ادامه داد: هم‌چنین توسعه فرآیند گفت‌وگوی اجتماعی در مورد مسایل اجتماعی و تسهیل روابط اجتماعی حاکم بر جامعه با بهره‌گیری از عناصر و ابزارهای اجتماعی، فرهنگی و هنری در عرصه‌های مختلف از اولویت‌ها و اهداف عمده برنامه‌های امور اجتماعی استان اردبیل است.

وی عنوان کرد: استانداری سعی دارد با نظارت بر عملکرد نهادهای آموزشی و فرهنگی، برنامه‌های آنها را در جهت فرهنگ سازی برای مسئولانه زندگی کردن، اخلاقی رفتار کردن و قانونی عمل کردن شهروندان سوق دهد.

صدور احکام عوامل درگیری در بیمارستان‌ فاطمی اردبیل

البته در این رسیدگی به این نزاع، دادستان عمومی و انقلاب اردبیل، برای عوامل درگیری در بیمارستان‌ فاطمی اردبیل حکم صادر و اعلام کرد: در رابطه با این پرونده 14 نفر دستگیر شدند که برای 9 نفر از عوامل اصلی این حادثه کیفرخواست صادر و پرونده آن‌ها به دادگاه ارسال شد.

ناصر عتباتی در گفت‌وگو با خبرنگار ایسنا با یادآوری این‌که دادگاه متهمان این پرونده هفته گذشته برگزار شد، ادامه داد: عمده عناوین اتهامی متهمان، اخلال در نظم عمومی، شرکت در نزاع دسته‌جمعی و تخریب اموال دولتی بوده است.

عتباتی از بیان جزییات احکام صادره خودداری کرد و گفت: در حال حاضر با اعتراض به رای صادره، پرونده به دادگاه تجدیدنظر ارسال شده و تا زمانی که تجدیدنظرخواهی صورت نگیرد، جزییات احکام آنها اعلام نمی‌شود.

به گزارش ایسنا، 25 آبان ماه عده‌ای با ایجاد رعب و وحشت و مجروح‌ کردن تعدادی از پرسنل یکی از بیمارستان‌های اردبیل از صحنه حادثه پا به فرار گذاشتند که این افراد با تلاش نیروی انتظامی و دستگاه قضایی شناسایی و دستگیر شدند.

گزارش از: خدیجه سلمانی خبرنگار ایسنای اردبیل

انتهای پیام