استان فارس به‌عنوان مینیاتوری از ایران بزرگ، معادن بسیاری دارد، معادنی که یکی از دارائی‌های مردمی و بیت‌المال محسوب می‌شوند، معادنی که همچون نفت، ملی و متعلق به تمام مردم است اما سهم مردم از درآمدهای معدنی، هنوز به میزانی که باید شفاف نیست.

براساس اطلاعات موجود بیش از 85 درصد مساحت فارس، پهنه ساختاری- رسوبی زاگرس است و برخلاف منابع هیدروکربنی موجود، به لحاظ ذخایر معدنی فلزی، تنها معادن شاخص، معدن‌های سرب و روی کوه‌سرمه در فیروزآباد است، اما به لحاظ ذخایر غیرفلزی، ظرفیت‌های خوبی در استان وجود دارد. فارس ذخایر غیرفلزی متعددی از سنگ‌های مختلف تا دولومیت، گچ و فسفات دارد که همگی قابل استحصال و استخراج بوده و بخشی از آن نیز بهره‌برداری شده است.

شرکت‌های معدنی بزرگ در فارس عمدتا به استخراج مواد پرداخته و کمتر به فرآوری آن می‌پردازند، اما وقتی سخن از ارزش‌افزوده معدنی به میان می‌آید، منظور افزایش اضافه‌ای است که از طریق فرآیندهای مختلف فرآوری، ذوب و تغلیظ و تولید به دست می‌آ‌ید و به ارزش واسطه‌ای یک ماده معدنی اضافه می‌شود.

صاحب‌نظران اعتقاد دارند که در استان فارس و با وجود ظرفیت‌های خوب، نتوانسته‌ایم از ویژگی‌ها به‌خوبی بهره‌برده و در مسیر شکوفایی اقتصاد استان حرکتی ماندگار را پی‌ریزی کنیم و ترجیح این بوده که اقتصاد ما تک پایه و متکی به کشاورزی باشد.

مهدی مصطفوی، یک کارشناس ارشد زمین شناسی اقتصادی(اکتشاف معدن) در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا)، منطقه فارس، معتقد است: بسیاری از عقب‌ماندگی‌ها در صنایع معدنی نتیجه جهت گیری غلط سیاست‌های کلان بخش معدن در اکتشاف و استخراج و فراوری و اثرات آن در استان فارس هم قابل مشاهده است.

وی افزود: بخشی از استان فارس را پهنه سنندج سیرجان که شامل مناطق شمال شرقی و شمال غربی استان و شهرستان‌های استهبان، نیریز، ارسنجان، بوانات، صفاشهر، آباده و اقلید است، تشکیل می‌دهد. پهنه مذکور به لحاظ مواد معدنی فلزی نظیر کرومیت، منگنز، مس، آهن، طلا، خاک صنعتی و نسوز پتانسیل معدنی اکتشاف مطلوبی داشته که قابل پیگیری‌های دقیق‌تر است.

مصطفوی ادامه داد: پتانسیل سنگ‌های ساختمانی نیز با توجه به معادن بزرگ و با کیفیت جهانی نظیر معادن سنگ دهبید از مهمترین محورهای توسعه صنایع معدنی استان است. چند عامل توسعه معادن و صنایع وابسته به آنها را در استان دستخوش تغییر قرار داده که فقدان استراتژی معدنی و صنعتی صحیح در فارس از مهمترین آنها است. برای مثال می توان به طرح احداث ذوب آهن در کوار و چند نقطه دیگر استان اشاره کرد که از نظر مکان یابی، تامین مواد اولیه مورد نیاز و زیر ساخت‌ها با ابهامات فراوانی روبرو است.

وی، پیوسته نبودن میان معادن و صنایع معدنی، پایین بودن سطح تکنولوژی فراوری و تکمیل نبودن زنجیره تولید را از دیگر عوامل توسعه نیافتن صنایع معدنی در استان عنوان کرد و ادامه داد: فقدان اطلاعات اکتشافی پایه مورد نیاز بخش معدن در استان سومین عاملی است که مانع از توسعه صنایع معدنی در فارس شده و تهیه آنها در اکثر کشورها به دلیل هزینه بالای آن توسط دولت انجام می‌شود.

مصطفوی بیان کرد: تهیه نقشه‌های پوششی استان با مقیاس 1:250000 و 1:100000 توسط شرکت ملی نفت و سازمان زمین شناسی کشور انجام شده اما برای فعالیت‌های اکتشافی معادن نیاز به نقشه‌های بزرگ مقیاس معدنی است که متاسفانه در اکثر مناطق موجود نبوده و توسط معدنکاران بخش خصوصی انجام می‌شود.

وی افزود: این کار با ایرادات فراوان همراه بوده و به دلیل نبود درک صحیح از اهمیت این نقشه‌ها به عنوان پایه تمام فعالیت‌ها و فقدان تخصص لازم معمولا کاربردی جز طی مراحل قانونی ندارند. متولیان امر باید حساسیت بیشتری نسبت به این موضوع خطیر نشان دهند.

کارشناس ارشد زمین شنایی اقتصادی، دلیل دیگر توسعه نیافتن کافی معادن و صنایع معدنی در فارس را استفاده از مجریان و مدیران غیرمتخصص و کم تجربه و غیرمرتبطی دانست که از نظر مالی گاه کم توان یا ناتوان در فعالیت‌های معدنی بوده‌اند که به سهم خود موجب بهره‌وری پائین معادن و صنایع معدنی شده‌اند.

مصطفوی ادامه داد: برای مثال می‌توان به تغییر غیراصولی و غیر کاربردی برخی روش‌های اکتشافی اشاره کرد که باید انجام شود اما به دلیل ناتوانی معدنکار در پرداخت هزینه‌های اکتشافی به روش‌های غیر اصولی و ارزانتر تغییر داده می‌شود. نتیجه حاصل از این نوع عملیات اکتشافی چندان قابل اعتنا نیست.خام فروشی مواد معدنی و نبود هلدینگ‌های قوی معدنی و دیگر تشکل‌های فعال از آسیب‌های عمده بخش معادن و صنایع معدنی در فارس است.

وی خاطرنشان کرد: در معدن مس جیان در شهرستان بوانات یا سرب روی کوه سرمه در شهرستان فیروزآباد فراوری اولیه در محل معدن انجام می‌شود. در صورتی که این فراوری انجام نشود، سنگ معدن خام به دلیل هزینه‌های حمل و نقل، غیراقتصادی و فروش آن به شکل خام غیرممکن خواهد بود. عیار اولیه مس در معدن مس جیان 0.04 درصد است. در کارخانه مجاور این معدن، مس با عیار 20 درصد فرآوری و سپس به استان‌های مجاور جهت انجام فرایندهای تکمیلی و تولید محصول نهایی فروخته می‌شود.

کارشناس ارشد زمین شناسی اقتصادی تصریح کرد: سنگ معدن کوه سرمه فیروزآباد با عیار چهار درصد سرب و 6 درصد روی در حال فرآوری است که عیار آن در فرآوری اولیه به بیش از ۶۰ درصد می‌رسد و پس از آن به چین صادر می‌شود. در صورت اکتشاف ذخایر بیشتر در این مناظق می‌توان با تزریق سرمایه و ادغام چند معدن و تشکیل یک هلدینگ معدنی با ذخایر و توان مالی بیشتر چرخه فراوری چنین معادنی را توسعه داد و تکمیل کرد.

وی، یکی دیگر از راه‌های افزایش ارزش‌ افزوده فعالیت‌های معدنی را استفاده بهینه از ضایعات و پسماندهای معدنی دانست و در این خصوص گفت: با استفاده از شیوه‌های قدیمی و سنتی تولید و فرآوری معادن نمی‌توان ارزش‌افزوده مناسبی ایجاد کرد.

کارشناس ارشد زمین شناسی اقتصادی خاطرنشان کرد: ماشین‌آلات فرسوده و دانش فرآوری قدیمی باعث افزایش ضایعات مواد معدنی می‌شود، بنابراین می‌توان با الگوبرداری از کشورهای توسعه‌یافته در این زمینه نیز ارزش‌افزوده بیشتری ایجاد کرد. در استان فارس می‌توان در معادن سنگ از این روش‌ها و راهبردها بهره برده و تولید به ازای هر تن سنگ را به مقدار قابل ملاحظه‌ای افزایش داد.

وی ادامه داد: با روش‌های سنتی که در اکثر کارخانجات استان استفاده می‌شود، از هر تن سنگ بین 4 تا 7 متر سنگ تولید می‌شود، در حالی که با استفاده از روش‌های نوین، فراوری سنگ و تجهیزات روز دنیا و افراد متخصص و استفاده از باطله‌های سنگی می‌توان این میزان را بین 16 تا 25 متر سنگ به ازای هر تن سنگ افزایش داد.

جوکاری، معاون امور معادن وصنایع معدنی سازمان صنعت، معدن و تجارت استان فارس در این خصوص گفت: هم‌اینک حدود 500 معدن در سراسر استان فعال است. این معادن شامل معادن خاک‌نسوز و صنعتی، سیلیس، سنگ لاشه، مواد اولیه سیمان، مرمریت، آهک، سنگ چینی، مارن و دارای بالغ بر 2 میلیارد و 300 میلیون تن ذخیره قطعی است.

وی با بیان اینکه میزان سرمایه‌گذاری انجام شده در این معادن 950 میلیارد ریال و برای 7108 نفر اشتغال ایجاد شده است، خاطرنشان کرد: بخشی از محصول استحصال شده از این معادن صرف تامین نیاز داخل شده و مابقی صادر می‌شود.

به گزارش ایسنا، البته تمام محصول صادراتی از معادن نیز همان محصولات خام و فرآوری نشده‌ای است که بعد از صادر شدن، توسط سایر کشورها فرآوری شده و با ارزش افزوده‌ای چند صد برابر، وارد کشور می‌شود، مانند سنگ‌های قیمتی و نیمه‌قیمتی و تزئینی.

جوکاری افزود: از ابتدای امسال تاکنون 10 فقره گواهینامه کشف با ذخیره قطعی 51 میلیون تن صادر شده است. این پروانه‌ها در بخش معادن با هدف استخراج مس، کرومیت، سرب، روی، سیلیس، گچ و سنگ لاشه صادر شده است.

مواد معدنی تولید شده در استان فارس در صنایع ساختمان، ذوب‌آهن، آلومنیوم، نسوز، گچ و سیمان کاربرد دارد اما جز صنایع سیمان و کاشی که بخش اندکی از تولیدات معدنی فارس را به‌خود جذب می‌کند، مابقی این تولیدات از فارس و حتی کشور به شکل خام صادر می‌شود. فارس براساس آمارهای اعلام شده از سوی مسئولان سازمان صنعت، در 3 ماه بهار، 137 هزار تن ماده معدنی به کشورهای خارجی صادر کرده است.

علی‌ همتی، رئیس سازمان صنعت، معدن و تجارت فارس نیز در گفت‌وگو با خبرنگار ایسنا تاکید کرد: این استان جزو چهار استان نخست تولید سیمان در کشور است و طی سال‌های اخیر با راه‌اندازی یک کارخانه سیمان در قیروکارزین، سیمان خاکستری را نیز تولید می‌کند.

وی خاطرنشان کرد: با توجه به طرح‌های در دست اجرا مانند طرح توسعه سیمان لارستان، سیمان خاکستری نی ریز و طرح انتقال سیمان فارس به خرامه انتظار می‌رود روند رو به رشد تولید این ماده استراتژیک تسریع شود.

رئیس سازمان صنعت، معدن و تجارت فارس اضافه کرد: در زمینه تولید کاشی و سرامیک با وجود معادن غنی خاک‌نسوز در شمال فارس طی پنج سال اخیر شاهد راه‌اندازی چندین طرح تولید کاشی با ظرفیت قابل توجه در منطقه مذکور بوده‌ایم که علاوه بر ایجاد رونق اقتصادی در شهرستان موجب جذب سرمایه‌گذاری در این زمینه هم شده است. متقاضیان سرمایه‌گذاری در این خصوص رو به افزایش است. پیش‌بینی می‌شود تا دو سال آینده علاوه بر افزایش ظرفیت تولید، تنوع محصولات ارائه شده بیش از پیش شود.

وی افزود: با توجه به ظرفیت تولید گچ در استان، سرمایه‌گذاری‌های بسیاری در این زمینه انجام شده است. در سال‌های اخیر در زمینه تولید محصولات نوین نظیر پانل گچی، یک واحد صنعتی در شهرک صنعتی بزرگ شیراز راه‌اندازی شده و همچنین دو طرح تولید دیوارهای پیش ساخته با سرمایه‌گذاری بالغ بر 2000 میلیارد ریال نیز در دست اجراست. در زمینه تولید آجر نیز استان پیشرفت‌های قابل توجهی داشته که اجرای دو طرح تولید آجر تیغه و سفال در شهرستان‌های آباده و فسا از جمله آنهاست.

همتی گفت: در صنعت سنگ نیز در شهرستان‌های خرمبید، آباده و بوانات شاهد رشد چشمگیر صنایع مرتبط بوده‌ایم که روند سرمایه‌گذاری در این زمینه رو به افزایش است.

وی تصریح کرد: رشد صنایع معدنی بر اساس مواد معدنی موجود در استان مناسب بوده اما از آنجایی که ظرفیت تولید و عرضه محصول به بازار متاثر از شرایط اقتصادی و تقاضا در بازار است، در مقاطعی از زمان شاهد کاهش تولید محصولات کانی غیرفلزی بوده‌ایم.

انتهای پیام