مدیرکل حفاظت محیط زیست استان همدان گفت: امسال برای نخستین بار و به نحو محسوس و مشهود به علت تخریب مراتع و از بین رفتن پوشش گیاهی به دلایل مختلفی از جمله کمبود آب، ریزگردی با منشاء داخلی استان داشتیم که یک ضایعه زیست‌محیطی محسوب می‌شود.

"محمدرضا محمدی" در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، منطقه همدان، در خصوص وضعیت زیست‌محیطی استان اظهار کرد: اگر بخواهیم تصویر کلی از محیط‌زیست داشته باشیم باید به اجزاء محیط‌زیست رجوع کنیم؛ از اصلی‌ترین اجزاء محیط‌زیست آب است که به عنوان یکی از اجزاء اصلی و تعیین‌کننده، وجودش بر سایر اجزا تاثیرگذار است به طوری‌که وقتی آب به اندازه کافی و با کیفیت مناسب نداشته باشیم، از تلطیف هوا هم خبری نخواهد بود، چراکه رطوبت موجود در هوایی که تنفس می‌کنیم هم آب محسوب می‌شود، فضای سبزی که هوا را تلطیف می‌کند در حضور آب می‌تواند سبز و مناسب باشد.

وی ادامه داد: خاک به عنوان عنصر دیگر محیط‌زیست در حضور آب می‌تواند بهره‌وری مناسبی برای انسان داشته باشد، بنابراین آب یک عنصر محوری و پایه‌ای است که متاسفانه در استان همدان بیشترین جفا به این عنصر صورت گرفته است.

محمدی تصریح کرد: با توجه به این که استان همدان از صنعت خیلی قوی برخوردار نیست، به تبع آلودگی هوای خیلی وحشتناکی در مقایسه با متوسط کشوری ندارد اما متاسفانه به علت سوء‌استفاده از آب و نه استفاده، امروز به وضعیتی دچاریم که استان ما در مرحله تنش آبی قرار دارد و از استان‌های آسیب‌دیده در بحث آب است و به طور مستمر اخبار و گزارشاتی را می‌شنویم که در تأمین آب شرب مردم، چه در شهر و چه در روستا با مشکل مواجهیم.

وی عنوان کرد: تنش آبی موجود در استان مشکلات و محدودیت‌هایی مستقیمی در بحث استقرار صنعت و تأمین آب شرب و مصارف کشاورزی ایجاد می‌کند و تأثیرات غیرمستقیم دارد که شاید در نگاه اول و در نگاه غیرکارشناسی محسوس و ملموس نباشد اما موضوعی که کارشناسان از دیرباز هشدار می‌دادند این بود که بهره‌برداری نامناسب از آب می‌تواند منجر به تخریب مرتع شود و متأسفانه گوش بدهکاری نبود، امروز دیگر برای هر آدم بی‌اطلاعی از محیط زیست عیان است که این تخریب مرتع و از بین رفتن پوشش گیاهی به دلایل مختلفی از جمله کمبود آب باعث شده که امسال برای نخستین بار و به نحو کاملا محسوس و مشهود ریزگردی با منشاء داخلی استان داشته باشیم که به اعتقاد ما یک ضایعه زیست‌محیطی محسوب می‌شود و در مناطق جنوبی استان وقوعش را نسبتا بیشتر داشتیم.

آلودگی کم‌سابقه هوا در شهرستان ملایر

وی با بیان اینکه امسال همدان با سه روز هشدار دارای بهترین وضعیت و اسدآباد با 17 روز هشدار به عنوان آلوده‌ترین شهر بوده است، افزود: به عنوان یک مورد کم سابقه آلودگی هوا در شهری مانند ملایر که از تراکم جمعیتی کم و تراکم آلاینده‌های کمتری برخوردار است در مقایسه با همدان روزهای آلوده بیشتری را پشت سر گذاشته به طوری‌که در شش ماهه نخست سال 93 ملایر هیچ هشداری نداشته و در شش ماهه دوم، سه روز هشدار را پشت سر گذاشته اما در شش ماه نخست امسال 16 روز هشدار داشته است که این مسئله شاخصی برای سنجش است و اینکه ما در پی بدمصرفی آب چه مشکلاتی را برای محیط‌زیست ایجاد کرده‌ایم.

مدیرکل حفاظت محیط‌زیست استان اظهار کرد: با توجه به اینکه ذخایر آبی همدان به شدت افول کرده است بنابراین برای حل معضل آب به حوزه خارج از استان رجوع کرده‌ایم؛ موضوع انتقال آب از سد تالوار زنجان به همدان افزون بر یک دهه در استان مطرح است و نتایج آن هم در هاله‌ای از ابهام قرار دارد و واقعا نمی‌دانیم که به چه نتیجه‌ای منتهی خواهد شد و نگران‌کننده‌تر اینکه فرآیندی که با ورود ما به یک دوره خشکسالی مشخص شده و کارشناسان امر بیان کرده‌اند، دامنه‌های نگرانی را گسترش و ابعاد نگرانی را مضاعف می‌کند.

وی در خصوص وضعیت هوا نیز گفت: وضعیت هوا به ویژه در بحث ریزگردها با منشاءهای فرامرزی و فرااستانی گرفته تا منشاء داخل استانی جزء 27 استانی هستیم که درگیر این معضل بوده و به علت نزدیکی با مرز و محل وقوع استان، به مراتب از استان‌های دیگر درگیرتر هستیم که این مسئله برای سلامت انسان‌ها و ظرفیت گردشگری استان تهدیدکننده بوده و آسیب‌رسان است چراکه در ایامی که استان پذیرای گردشگر است هوای نامطلوبی را داریم. امسال روزهای زیادی را در وضعیت هشدار قرار داشتیم که نشان می‌دهد به هر ترتیب باید باور عمومی نسبت به این مسئله ایجاد شود.

محیط‌زیست دستگاه اجرایی پروژه نیست

وی در رابطه با اعتبارات تخصیص یافته برای مهار ریزگردها نیز عنوان کرد: محیط‌زیست دستگاه اجرایی پروژه نیست بلکه یک دستگاه نظارتی است و طبیعتا باید هشدارها و برخوردهای قانونی لازم را انجام دهد تا جلوی تخلفات گرفته شود اما اجرای پروژه‌های زیست‌محیطی در حوزه دستگاه‌های اجرایی استان همچون شرکت آب منطقه‌ای، شرکت آب و فاضلاب، اداره‌کل منابع طبیعی در طرح‌های جنگل‌کاری و شهرداری‌های استان قرار دارد که مرتبط با بحث محیط‌زیست هستند و بسیاری از دستگاه‌هایی است که متولی این بحث هستند و مأموریت مستقیم زیست‌محیطی ندارند اما نوع پروژه‌هایی که اجرا می‌کنند کارکرد زیست‌محیطی دارد. اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست، دستگاهی نیست که به دنبال جذب اعتبار برای انجام پروژه باشد بلکه باید کارهای مطالعاتی پژوهشی و فعالیت‌های روزمره متمرکز بر بُعد نظارت را انجام دهد.

محمدی یادآور شد: اگر بخواهیم به دلایل اصلی ایجاد وضعیت موجود در امروز اشاره کنیم، این ادعا را داریم که به وظایف ذاتی که به اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست محول شده بود می‌توانیم نمره قبولی بدهیم، چه مأموریت‌هایی که مرتبط با مدیریت مناطق حفاظت شده است که در اختیار محیط‌زیست قرار دارد بر اساس شاخص‌های موجود کارنامه مورد قبولی را داریم و چه در بخش نظارت و پاسخ به استعلام‌ها اما ایرادی که این بین وجود دارد این است که آن باور و عزم عمومی و هماهنگی لازم که باید در تمام دستگاه‌ها برای حفظ محیط‌زیست وجود داشته باشد تا به امروز کمرنگ بوده است. منکر این نیستم که از اساس وجود ندارد، وجود داشته اما کمرنگ بوده که با مجموعه اتفاقات رخ داده امروز تقریبا همه به این باور رسیده‌اند البته باید تبدیل به عزمی فراگیر شود بنابراین باید در اسرع وقت تمهیداتی را اتخاذ کنیم که بتوانیم وضعیت محیط‌زیست را بهبود بخشیم.

وی خاطرنشان کرد: هم‌اکنون در مرحله‌ای هستیم که باید انرژی زیادی را مصرف کنیم تا از طریق ارتقاء فرهنگ محیط‌زیست و ارائه آموزش‌های زیست‌محیطی بتوانیم این سطح نگهداشت و حفاظت از محیط‌زیست را ارتقا دهیم. این مأموریتی است که به شدت کمک همه دستگاه‌های اجرایی، دولتی و خصوصی، مردم و رسانه‌ها را می‌طلبد تا بتوانیم با تبدیل این باور به یک عزم فراگیر وضعیت را بهبود دهیم و بتوانیم بخشی از مشکلات گذشته را حل کنیم.

احیاء برخی آب‌خوان‌های استان امکان‌پذیر نیست

وی ادامه داد: به زعم ما همه مشکلات گذشته قابل حل نیست، در بخشی از راه‌هایی که رفته‌ایم پل‌های پشت سر خراب است و راه بازگشت نداریم و منابعی از دست رفته است. به عنوان مثال وقوع فروچاله‌ها در استان بدان معناست که بخشی از دشت‌های با ظرفیت آب‌خوانی بالا قابلیت خود را از دست داده‌اند و دیگر احیاء آب‌خوان‌ها در برخی از این مناطق امکان‌پذیر نیست. در واقع ما از ظرفیت‌هایی که به طور امانت بعد از میلیاردها سال از گذشت عمر زمین امروز در اختیار انسان قرار گرفته را نتوانستیم نگهداری کنیم و متأسفانه بخش قابل توجهی را مطلقا از بین برده‌ایم. از امروز اگر همه کمک کنند و این عزم ایجاد شود و ما در ایجاد این عزم و اتفاقات بعدی آن موفقیت حاصل کنیم می‌توانیم بخشی از اتفاقات افتاده را مهار کنیم.

مدیرکل حفاظت محیط‌زیست استان همدان در خصوص آلودگی‌های شهری با منشاء خودروهای فرسوده و از رده خارج کرده آنها گفت: ماموریت‌هایی برای دستگاه‌های متولی این امر از جمله نیروی انتظامی و شهرداری تعریف شده و عمدتا وظایف ما در این بخش نظارتی است. البته ما از طریق این دستگاه‌ها خودروها را پایش می‌کنیم تا از وضعیت آنها آگاهی یابیم. خوشبختانه امروز با الزامی شدن معاینه فنی خودروها تا حدود زیادی با مشکل وجود خودروهای فرسوده در سطح شهر مواجه نیستیم هر چند افرادی اقدام به گرفتن معاینه فنی خودرو نمی‌کنند که همکاری بیشتر معاونت راهنمایی رانندگی را طلب می‌کند.

وی تصریح کرد: اعمال سیاست‌هایی در قالب ارائه تسهیلات برای از رده خارج کردن خودروهای فرسوده از سوی سازمان حفاظت محیط‌زیست مدنظر است و در برنامه‌های کلان مدیریت مالی منابع مالی کشور پیگیری‌هایی می‌شود تا با ارائه تسهیلاتی افراد تشویق شده و نسبت به از رده خارج کردن خودروهای اسقاطی خود اقدام کنند.

جای ما با راهنمایی رانندگی عوض می‌شود اگر ...

وی با بیان اینکه در جنبه خارج کردن خودروهای فرسوده بیشتر وظیفه نظارتی و یادآوری‌کننده داریم، عنوان کرد: هر چند ناگفته نماند ما الزاماتی داریم که می‌توانیم بر اساس آنها برخوردهایی را اعمال کنیم. خیلی از خودروهایی که الان در حال استفاده است اگر شرایطی ایجاد شود که سازمان محیط‌زیست بتواند تک تک آنها را پایش کند، آن وقت شاید جای ما با راهنمایی رانندگی عوض شود. طبیعتا مکانیزم‌های بازدارنده و قانونی برای این کار داریم که بتوانیم با منابع آلاینده برخورد کنیم به طوریکه در قانون و آئین‌نامه نحوه جلوگیری از آلودگی هوا، حقوقی برای سازمان محیط زیست تعریف شده و می‌تواند نسبت به اعمال آنها اقدام کند اما اعتقاد سازمان بر این است که باید زیرساخت‌ها را ایجاد کنیم تا افراد از کنار اجرای قوانین به عسر و هرج نیفتند و به گونه‌ای قوانین و مقررات اعمال شود که با واقعیت‌های روزمره مدیریتی جامعه سازگاری داشته باشد.

وی افزود: یکی از موانعی که داریم و نمی‌توانیم از سقف اختیارتمان استفاده کنیم این است که خیلی از برخوردهای ما منتهی به تضییع و مضایقی می‌شود از جمله تعطیل کردن یکی از واحدهای آلاینده، هر چند در قوانین و مقررات دست ما باز گذاشته شده است اما بعضا نسبت به تعطیلی واحدی اقدام کرده‌ایم که مثلا 200 نفر در آن واحد اشتغال داشته‌ و هر یک نان‌آور خانواده‌ای پنج نفره بوده‌اند بنابراین نزدیک به 1000 نفر از معیشت خود محروم می‌شوند پس خیلی وقت‌ها ناچار به گذشت هستیم البته این بدان معنا نیست که این رویه کماکان ادامه پیدا می‌کند. ما مرتب این هشدارها را می‌دهیم که همه کمک کنند این زیرساخت‌ها ایجاد شود سپس به گونه‌ای عمل خواهد شد که اعمال ضوابط و مقررات برای معیشت و روزمره مردم ایجاد مضیقه نکند.

تصفیه پساب‌های شهری همدان با مشکل مواجه است

محمدی در ادامه در خصوص پساب و مدیریت شهری اظهار کرد: هر چند اتفاقات خوشایندی در بحث پساب شهری رخ داده اما عمدتا در مراکز شهرستان‌ها اقدامات قابل توجه و نسبتا قابل قبولی در رابطه با جمع‌آوری و هدایت پساب‌های شهری اتفاق نیفتاده که متأسفانه همه در تصفیه پساب‌های شهری با مشکل مواجه بوده و از وضعیت قابل قبولی برخوردار نیستند. البته این مسئله ناشی از محدودیت‌های اعتباری است که برای شرکت آب و فاضلاب وجود دارد که به عنوان یک واقعیت تلخ نمی‌توانیم چشممان را به روی آن ببندیم، در مواردی هشدارهای لازم را داده‌ایم و این اقتضا می‌کند تمام متولیان امر و مسئولان ذیربط کمک کنند تا بتوانیم تهدید پساب شهری را به فرصت بازچرخانی آب و استفاده مجدد از آب تبدیل کنیم.

وی درباره پساب‌های روستایی و مشخصا روستاهای بالادست سداکباتان نیز گفت: اتفاقات خوبی از سوی شرکت آب و فاضلاب روستایی در راستای احداث تصفیه‌خانه در روستاهای بالادست سداکباتان رخ داده است. ضمن اینکه میزان پساب ورودی از طریق رودخانه‌ها و روستاها به سد اکباتان در حدی نیست که به کیفیت آب سد لطمه جدی وارد کند. الان موضوع تحت کنترل بوده و مدیریت شده است. از شرکت آبفار می‌خواهیم با تسریعی که در این موضوع اعمال می‌کند بتوانیم مطلقا ورود فاضلاب را به سداکباتان که تامین‌کننده اصلی آب شرب شهر همدان است، نداشته باشیم.

رودخانه‌های استان فاضلاب‌بر است

محمدی با اشاره به آلودگی‌ رودخانه‌های استان عنوان کرد: با توجه به اینکه حجم بارندگی‌ها بسیار پایین بوده و در دوره خشکسالی هم قرار داریم، سال‌هاست در رودخانه‌های استان آب جریان پیدا نکرده و اگر هم بوده ناشی از ذوب برف است که تا خردادماه ادامه دارد.

وی عنوان کرد: اگر در فصول گرما در رودخانه‌ها جریانی مشاهده شود بخش اعظم آن فاضلاب است، متاسفانه این اتفاق در همدان می‌افتد هر چند اقداماتی برای هدایت فاضلاب انجام شده اما در بخش‌هایی از شهر فاضلاب به رودخانه هدایت می‌شود و رودخانه‌های ما امروز فاضلاب‌بر هستند.

محمدی در بخش دیگری به آلایندگی واحدهای تولیدی و صدور اخطاریه‌هایی زیست‌محیطی و پلمب واحدهای متخلف اشاره کرد و یادآور شد: بعضی از واحدها که تعدادشان خیلی محدود است، آلایندگی استاندارد و مجازی دارند بدان معنا که آلودگیشان در حدی است که طبیعت قابلیت جذب آن را دارد و در محدوده استاندارد هستند و مشکلی با آنها نداریم و بعضا به آنهایی که توانستند این خصوصیت را حفظ کنند برند صنعت سبز دادیم.

نیروگاه مفتح در آینده‌ای نزدیک از لیست صنایع آلاینده خارج می‌شود

وی عنوان کرد: بخشی دیگر از واحدها آلایندگی نزدیک به استاندارد دارند و مقدارشان قابل توجه نیست ضمن اینکه واحدی در این دسته از آلایندگی‌ها مانند نیروگاه مفتح وجود دارد که به علت اینکه کشور نیاز به تولید برق دارد امکان تعطیلی‌اش را نداریم اما در عین حال با اقدمات خوبی که طی چند ماه اخیر انجام داده و در دست اقدام است و برابر اطلاعاتی که کارشناسان از بازدیدها ارائه کرده‌اند در آینده‌ای نزدیک نیروگاه هم از صنایع آلاینده خارج می‌شود و به وضعیت استاندارد می‌رسد.

وی اضافه کرد: بخشی از واحدها هم یا مطلقا غیرمجاز هستند یا آلایندگی خیلی فراتر از حد استاندارد دارند که طبیعتا قابل مماشات نیست بنابراین امسال با هماهنگی‌ دستگاه قضایی با 16 واحد صنعتی آلاینده هوا و آب شامل سلیس‌کوبی، چرم‌سازی، زهتابی، تولید آسفالت، کشمش پاک‌کنی، کشتارگاه طیور، تولید کشک، تولید فروسیلیس و دو واحد خدماتی برخورد کرده‌ایم.

خروج سیمان هگمتان از برند صنعت سبز

وی در خصوص تعداد واحدهای سبز، واحدهای با آلایندگی نزدیک به استاندارد و واحدهای غیرمجاز بیان کرد: در خصوص اعلام واحدهای سبز مشکلی که داریم این است که به عنوان مثال سیمان هگمتان یک واحد سبز است اما پنج تا شش ماه است که در فرآیند تولیدشان مشکلی پیش آمده و از حالت استاندارد خارج شده بنابراین اگر بخواهیم این واحد را معرفی کنیم دیگر نمی‌توانیم با آن برخورد کنیم. البته چند روز گذشته شش کارشناس را برای بررسی وضعیت این واحد فرستادیم و هفته قبل مدیرعاملش را فراخواندیم و با او اتمام حجت کردیم و گفتیم شما باید صنعت سبز بمانید، دوست داریم پز شما را بدهیم و بگوییم سیمان این عرضه را داشته با آن همه آلایندگی صنعت سبز شود، پس واحدهای دیگر هم می‌تواند.

وی اضافه کرد: مدیرعامل سیمان هگمتان این قول را داده است که سریع‌تر نسبت به رفع آلایندگی موجود اقدام کند و در این راستا هزینه‌هایی زیادی هم متحمل شده تا بتواند آلودگی را مهار کند. پس واحدهای آلاینده به تعداد نیست. به عنوان مثال هفته گذشته خبری از وجود یک واحد آلاینده رسید که با حضور در محل متوجه فعالیت غیرمجاز دو واحد بازیافت پلاستیک که به صورت فاجعه‌وار آلایندگی داشتند شدیم و جفتشان را با دستور قضایی پلمب کردیم. این واحدها که در حاشیه شهر همدان واقع هستند مطلقا دارای مجوز، پروانه بهره‌برداری و انشعابات درست و حسابی نبودند و حتی اقدام به حفر چاه غیرمجاز کرده بودند.

واحدهای فعال زهتابی تصفیه‌خانه احداث می‌کنند

وی در خصوص آلودگی‌ واحدهای زهتابی نیز گفت: در گذشته این واحدها در داخل شهر مستقر بودند که با پیگیری‌هایی همکاران افزون بر یک دهه است که این واحدها به خارج از شهر همدان منتقل شده و درجاده ملایر مستقر هستند، متأسفانه با وجود پیگیری‌های مستمر، به علت عدم سخت‌گیری مراجع قضایی و اعمال جریمه‌هایی ناچیز بر اساس قوانین متعلق به سال‌های قبل، به نتایج روشنی دست نیافتیم چراکه درآمد آن تخلف نسبت به هزینه‌ای که بابت جریمه باید پرداخت می‌کردند توجیه داشت بنابراین این تخلف مکرر ادامه یافت و اخیرا موضوع در کارگروه سلامت شهرستان همدان مطرح و از طریق فرمانداری شهرستان برنامه‌ای در نظر گرفته شده تا بتوانند با مشارکت صاحبان واحدهای فعال در بخش زهتابی تصفیه‌خانه‌ای احداث کنند، ما هم از طریق اداره شهرستان پیگیر اجرای این فرآیند هستیم.

متولی ساماندهی مشاغل مزاحم شهرداری است

مدیرکل حفاظت محیط‌زیست استان همدان در ادامه در خصوص مشاغل مزاحم و انتقال آنها به خارج از شهر گفت: انتقال مشاغل مزاحم به خارج از شهر جزء وظایف ذاتی شهرداری‌هاست. برابر ماده 55 قانون شهرداری‌ها، شهرداری وظایفی از جمله ساماندهی مشاغل مزاحم که باعث تولید صدا و آلودگی هستند و نباید در مناطقی که جمعیت زیادی در آن سکونت دارند، مستقر باشند، بر عهده دارد بنابراین موضوع را با شهرداری مطرح کرده‌ایم و در حال پیگیری هستیم. همچنین به تازگی مکاتبه‌ای با شهرداری در حال انجام است تا توجه بیشتر این مجموعه را نسبت به این موضوع جلب کنیم.

وی ادامه داد: در نظر داریم جلسه‌ای با شورای اسلامی شهر همدان داشته باشیم و آنجا هم نسبت به اهمیت موضوع تأکید کنیم که این اتفاق بیفتد اما در مجموع اقداماتی توسط شهرداری همدان در رابطه با این موضوع انجام شده که با توجه به حجم بالای بخش‌هایی از شهر که درگیر کارهای گارگاهی، صنعتی و تولیدی است و در مجاورت مناطق مسکونی قرار دارند و سروصدا ایجاد می‌کنند، برنامه بلندمدت و کلان شهرداری را برای ساماندهی مشاغل مزاحم می‌طلبد که قطعا در برنامه‌های شورای اسلامی شهر و شهرداری‌ها باید گنجانده شود، ما هم به وظیفه نظارتی خود در این بخش عمل می‌کنیم.

وی در ادامه به مناطق حفاظت‌شده و شکار ممنوع استان اشاره و اظهار کرد: مناطقی که برند حفاظت شده دارند شامل "لشکردر" ملایر، "خانگرمز" تویسرکان، "آلمابلاغ" اسدآباد، نشر یا شراء در منطقه قهاوند از توابع شهرستان همدان، گلپرآباد ملایر و ملوسان نهاوند است. تعداد زیادی منطقه شکار ممنوع نیز داریم به طوری‌که این منطقه یک پله پایین‌تر از منطقه حفاظت‌شده قرار دارند و مقررات حفاظتی در آنجا به سخت‌گیری مناطق حفاظت‌شده نیست.

غارعلیصدر را به اثر طبیعی ملی ارتقاء می‌دهیم

وی با اشاره به مناطق چهارگانه محیط‌زیستی تصریح کرد: منطقه شکار ممنوع الوند که در حوزه سه شهرستان همدان، بهار و اسدآباد قرار دارد، از گذشته از طرف اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست پیگیری شده که به منطقه حفاظت‌شده تبدیل شود. غار علیصدر هم یکی از چهار تیپ منطقه حفاظت‌شده به عنوان یکی از انواع اثر طبیعی ملی است و سال‌هاست استان، سازمان حفاظت محیط‌زیست کشور و دبیرخانه شورای عالی محیط‌زیست پیگیر است تا این منطقه را به اثر طبیعی ملی ارتقاء دهیم. همچنین به دنبال ارتقاء منطقه حفاظت‌شده خانگرمز تویسرکان به پناهگاه حیات‌وحش هستیم. "کرفس" رزن هم پیگیر هستیم که به منطقه حفاظت‌شده تبدیل کنیم.

وی عنوان کرد: مناطق زیادی در استان این قابلیت را دارند که به منطقه حفاظت‌شده تبدیل شوند البته از نُرم کشوری به شدت عقب هستیم چراکه در حال حاضر سه درصد از مناطق استان تحت مدیریت ما قرار دارد در صورتی‌که حداقل باید به دو تا سه برابر این عدد برسیم و می‌طلبد پیگیری‌های لازم برای ارتقاء مناطق به جد انجام شود که نیازمند حمایت مدیریت استان و سازمان حفاظت محیط‌زیست کشور هستیم.

وی خاطرنشان کرد: برابر آخرین سرشماری 1800 رأس در انواع قوچ، میش و کَل و بز در استان داریم که در مناطق نامبرده شده پراکنده هستند، در برخی مناطق به ویژه خانگرمز بیشتر کَل و بز داریم به علت اینکه در این گونه تمایل به مهاجرت عمودی وجود دارد یعنی از دامنه به ارتفاعات مهاجرت می‌کنند و برمی‌گردند اما در گونه‌های قوچ و میش در واقع میل به مهاجرت افقی وجود دارد که بین مناطق مختلف گدار می‌کنند و عمدتا غیر از منطقه خانگرمز در سایر مناطق میش و قوچ زیست می‌کنند.

انقراض میش‌مرغ در منطقه حفاظت‌شده آلمابلاغ اسدآباد

وی ادامه داد: با وجود اینکه گونه‌های در معرض تهدیدی در استان داریم اما خوشبختانه تقریبا خطر برای گونه‌هایی خاص استان مهار شده است، فقط پرنده میش مرغ در منطقه آلمابلاغ اسدآباد منقرض شده که با توجه به وجود ظرفیت لازم اقدامات محدودی برای احیا انجام داده‌ایم و در صورت حمایت استان و سازمان حفاظت محیط‌زیست از طریق استان‌هایی که از این گونه دارند، بتوانیم منتقل کنیم چراکه این ظرفیت وجود دارد که این گونه را مجددا احیا کنیم.

وجود 2000 گونه گیاهی و جانوری در همدان

وی با بیان اینکه تنوع زیستی در همدان وجود دارد به طوری‌که یکی از ظرفیت‌های قابل توجه استان همدان به شمار می‌آید و می‌تواند جاذب گردشگر هم باشد، ادامه داد: نزدیک به 2000 نوع گونه گیاهی و جانوری در استان همدان وجود دارد که نسبت به گستره استان عدد قابل توجهی است همچنین گونه‌های شناسایی شده همه دارای شناسنامه بوده و قابل عرضه است و در محیط‌های اکوتوریسمی ما وجود دارد و گردشگران می‌توانند از نزدیک ببینند.

وی با اشاره به اینکه هم‌اکنون فصل مهاجرت پرندگان است، تصریح کرد: مهاجرت گونه‌ها به ویژه در حیات‌وحش خیلی متکی به فصل نیست ضمن اینکه بیشتر مبنای مهاجرتشان امکان تأمین غذا و هر محیطی است که بتواند غذای بیشتری در اختیارشان بگذارد که این مسئله به موضوع حفظ مراتع برمی‌گردد بنابراین هر منطقه‌ای که بتواند مرتع را حفظ کند می‌تواند زیستگاه مناسب‌تری باشد.

محمدی در خصوص شکارهای غیرمجاز و دستگیری شکارچیان نیز عنوان کرد: در دولت فعلی اساسا چیزی به اسم شکار مجاز نداریم به طوریکه دیگر پروانه شکاری صادر نمی‌شود و هر شکاری اتفاق بیفتد غیرمجاز است البته امسال 29 نفر به جرم شکار غیرمجاز دستگیر و به مراجع قضایی معرفی شده‌اند. از این تعداد، شش نفر متهم به نگهداری و فروش غیرمجاز وحوش شامل 57 عدد سنجاب، یک قلاده روباه، یک قلاده گرگ، دو رشته مار، دو قطعه مرغ مینا، یک قطعه ایگوآنا و پنج قطعه کبک بوده‌اند.

"پیرسلمان" تنها تالاب طبیعی همدان

وی در بخش دیگری با بیان اینکه پیرسلمان اسدآباد تنها تالاب طبیعی استان است که آن هم در گذشته به طور مستمر در طول سال آب نداشته بلکه بخش‌هایی از سال را دارای رطوبت بوده است، اظهار کرد: تهدیدی که امروز در پی خشک شدن تالاب‌ها در همدان و سایر استان‌ها ایجاد شده، مستعد کردن اراضی استان برای وقوع ریزگرد است به طوریکه بهره‌برداری بی‌رویه از آب باعث شده که تالاب‌ها آسیب ببینند.

وی ادامه داد: در تعاریف متداول مجموعه حفاظت محیط زیست کشور، به هر مجموعه‌ای که امکان ذخیره آب در آن وجود داشته باشد نام تالاب به آن اطلاق می‌کنیم بنابراین سداکباتان و شیرین‌سو با وجود اینکه دست‌ساز انسان است، از نظر ما تالاب محسوب می‌شود و در عین حال ما نسبت به استفاده صحیح از آنها حساس هستیم به علت اینکه بخواهیم یا نخواهیم تبدیل به اکوسیستمی شده‌اند که قابلیت تبدیل به یک زیستگاه حیات‌طبیعی را در بخش گیاهی و جانوری دارند. الان خیلی از تالاب‌های استان زیستگاه پرندگان شده‌اند به عنوان مثال در تالاب شیرین‌سو که 20 سال قبل اصلا این سد ساخته نشده بود و تالابی نداشتیم، منطقه و ظرفیت را نداشتیم اما الان این ظرفیت ایجاد شده است.

حق‌آبه تالاب آق‌گل پیگیری می‌شود

وی در خصوص تالاب آق‌گل نیز گفت: هماهنگی‌های لازم را با محیط‌زیست استان مرکزی انجام داده‌ایم چراکه سرشاخه‌ای که باعث تغذیه تالاب آق‌گل می‌شد از استان مرکزی وارد همدان می‌شود و متأسفانه به علت عدم رعایت حق‌آبه زیست‌محیطی که به یکی از موارد آسیب‌زننده به تالاب‌ها تبدیل شده و بقیه تالاب‌ها از قِبَل این موضوع آسیب دیده‌اند، آق‌گل هم آسیب دیده است و الان در مرحله بررسی کارشناسی بین خودمان و محیط‌زیست استان مرکزی هستیم که در نخستین فرصت که نتایج استخراج شود در سطح مدیریت ارشد دو استان باید موضوع را مطرح و بررسی کنیم و نمایندگان مجلس به ویژه ملایر هم در این موضوع همراه هستند و با یک هماهنگی این بحث را جلو می‌بریم که بتوانیم حداقل موضوع تأمین حق‌آبه زیست‌محیطی تالاب آق‌گل را از حوزه استان مرکزی داشته باشیم.

وی افزود: وقتی اتفاقی بین دو استان حادث می‌شود فراتر از توان مدیران استان است. به طور قطع بعد از اینکه به یک جمع‌بندی مشترک بین دو استان دست یافتیم این موضوع را با وساطت وزارت کشور و نیرو در آن سطوح پیگیری می‌کنیم و امیدواریم با تعاملات مدیران ارشد دو استان بتوانیم موضوع را به سرانجام برسانیم.

وی در پاسخ به اینکه گویا استان مرکزی در دادن حق‌آبه زیربار نمی‌رود؟ گفت: بله، این بازی‌ها همیشه بوده است. استان مرکزی برای آزادراه ساوه به همدان هم تا جایی پیگیری کرد که نوبران و غرق‌آباد از آزادراه بهره‌مند شدند دیگر بعدش همراهی نمی‌کرد چراکه ما منتفع بودیم بنابراین دیگر انگیزه‌ای نداشت با وجود اینکه در حوزه استحفاظی خودش بود. متأسفانه این نگاه‌های بخشی و کوچک آسیب‌زننده است.

تالاب شیرین‌سو به منطقه حفاظت‌شده ارتقاء می‌یابد

وی به تالاب شیرین‌سو و بحث در تالاب بودن یا نبودن آن اشاره کرد و گفت: خوشبختانه با صحبت‌های انجام شده با مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای مشخص شد که وضعیت آب تالاب شیرین‌سو با توجه به شرایط خاک‌شناسی و هیدرولوژی، ترکیبی پیدا کرده که هیچ مناسبتی برای استفاده کشاورزی ندارد و تقریبا کشاورزان منطقه هم دارند ناامید می‌شوند چراکه امسال استفاده‌هایی از آب شده و منتهی به تولید محصولاتی با کیفیت نازل شده است بنابراین به دنبال این هستیم تا بتوانیم در چارچوب تفاهم‌نامه‌ای آب منطقه‌ای از سد صرف‌نظر کرده و منطقه را به منطقه حفاظت‌شده ارتقاء دهیم.

فشار بهره‌برداری از غارعلیصدر منتهی به بروز خساراتی شده است

وی در بخش دیگری به تعداد غارهای استان اشاره کرد و گفت: تعداد غارهای شناسایی شده در استان 25 مورد است اما عملا هیچ کار پژوهشی یا ساماندهی یا بهره‌برداری پایدار از غارهای دیگر غیر از علیصدر صورت نگرفته است، هر چند برای دو یا سه مورد دیگر اقدامات جسته و گریخته‌ای در حوزه شهرستان کبودراهنگ اتفاق افتاده اما فشار بهره‌برداری از غار علیصدر است که منتهی به بروز و ایراد خساراتی به غار شده که در درازمدت آسیب‌زننده است بنابراین از طریق کارگروه غارشناسی استان که وظیفه اصلی‌ آن مدیریت و بهره‌برداری پایدار غارهاست و دبیری آن بر عهده اداره‌کل است، پیگیر هستیم که مقداری از آسیب‌ها کم کنیم.

وی افزود: از جمله اینکه ما مقوله‌ای به اسم ظرفیت بُرد داریم که مفهوم جا افتاده‌ای در استفاده از مناطق با ظرفیت‌های محدود زیست‌محیطی است و رعایت این مسئله در آنجا مورد غفلت واقع شده و بهره‌برداری و بارگذاری زیاد منتهی به بروز خساراتی شده که مستمرا ما کارگروه غارشناسی را فعال کرده‌ایم و در پنج‌شنبه همین هفته کارگروهی داریم که بتوانیم در نحوه مدیریت و در حفظ شرایط زیست‌محیطی غار تجدیدنظر کنیم.

وی در ادامه در ارتباط با مدیریت پسماند در استان گفت: بعد از حدود هشت سال از تشکیل نشدن کارگروه مدیریت پسماند در استان، توانستیم تا امروز دو جلسه از کارگروه پسماند را در یک ماه اخیر داشته باشیم و مجموعه اتفاقاتی که از گذشته افتاده را تجمیع و مطالعات صورت گرفته را احیا کرده و یا در حال بازنگری مطالعات یا در حال فرآینده تصویب مطالعات هستیم تا بتوانیم مدیریت پسماند استان را اعمال کنیم.

در چهار نقطه استان سایت دفع، بازیافت و انباشت زباله ایجاد می‌شود

وی افزود: برنامه کلان این است که در چهار نقطه استان به مرکزیت چهار شهرستان اسدآباد، رزن، همدان و ملایر سایت دفع، بازیافت و انباشت زباله‌های عادی ایجاد کنیم تا بتوانیم به مدیریت پسماند در شهرهای استان نظم دهیم. خوشبختانه طرح سایت همدان واقع در پشت پلیس راه جاده تهران تصویب شده و بناست به شهرهای اقماری و روستاهای نزدیک هم خدمات ارائه دهد. همچنین مقرر شده طبق برنامه مصوب کارگروه تا پایان سال مطالعات سایت سه منطقه دیگر مطرح، پیگیری و به تصویب برسد تا شهرداری‌ها نسبت به تأمین اعتبار این پروژه‌ها پیگیر باشند و اقدامات لازم را انجام دهند.

وی اضافه کرد: بخش قابل توجهی از روستاهای استان هم از این سایت‌ها بهره خواهند گرفت اما برنامه بعدی کارگروه پسماند این است که برنامه جامع برای آن بخش از روستاهایی که امکان استفاده از خدمات این چهار منطقه‌ای که بناست شکل بگیرد، درنظر گرفته و به شکل یک نقطه برای چند روستا ظرفیت‌سازی شود و هماهنگی‌های لازم بر اساس قانون مدیریت پسماند از طریق بخشداری‌ها و دهیاری‌ها اتفاق بیفتد.

مدیرکل حفاظت محیط زیست استان همدان اضافه کرد: زیرساخت‌های ایجاد شده برای پایش عدم نفوذ شیرآبه به آب‌های زیرزمینی، محاط کردن سایت و ایجاد شرایط بهداشتی برای تخلیه و بازیافت زباله اتفاقاتی است که در سایت همدان افتاده و مرتبا در حال بهبود است.

مکان‌یابی محل دفع پسماندهای ویژه در همدان

وی با اشاره به اینکه امروز خوشبختانه به نقطه‌ای رسیده‌ایم که برنامه و سیاست کلی استان در مواجهه با پسماند مشخص است، تصریح کرد: مصوبه دیگر کارگروه مدیریت پسماند بحث مکان‌یابی محل دفع پسماندهای ویژه بود که نسبت به پسماندهای عادی سم بیشتری دارند و قابل بازیافت نبوده و لزوما باید دور ریخته شوند. متأسفانه هم‌اکنون چنین محلی در استان نداریم و این یکی از زیرساخت‌هایی است که مدیریت پسماند به آن نیاز دارد، هم‌اکنون ناچاریم این پسماندها را به استان البرز حمل کنیم که هزینه سنگینی روی دست واحدهای تولیدی می‌گذارد و اینکه خود این نقل و انتقالات باعث لطمه به محیط‌زیست می‌شود.

وی بیان کرد: امروز مقدمات بحث مکان‌یابی که در چارچوب مطالعاتی که در گذشته اتفاق افتاده بود، در کارگروه استان به اطلاع اعضا رسید و قرار شد با توجه به گذشت حدود هشت سال، مطالعات را در کوتاه‌مدت بازنگری کنیم و بتوانیم با کمک وزارت کشور و صنعت، معدن و تجارت سایت پسماند ویژه در استان داشته باشیم تا شاهد تخریب محیط‌زیست همچون سابق نباشیم.

وی یادآور شد: یکی از مصوبه‌های کارگروه مدیریت پسماند این بود که از جلسات بعدی پیگیری می‌شود که در هر جلسه هر یک از دستگاه‌های مرتبط با طبقه‌بندی پسماندها به نوبت بیایند و وضعیت موجود تولید پسماندشان را گزارش کرده و برنامه‌هایشان را برای مدیریت پسماند بیان کنند. دانشگاه علوم پزشکی از جمله آن دستگاه‌هاست البته خوشبختانه بنا بر اطلاعی که داریم هم‌اکنون پسماندهای بیمارستان‌های شهر همدان بی‌خطرسازی می‌شود که خودش یک قدم رو به جلو است اما به هر ترتیب باید مکان‌یابی و تمهیدی برای دفع این پسماندها اندیشیده شود.

وی اضافه کرد: همچنین بناست در جلسه‌ای سازمان جهادکشاورزی گزارش لازم در خصوص نحوه دفع پسماندهای کشاورزی را ارائه دهد. سازمان حمل و نقل و پایانه‌ها نیز به علت مجاورت مجتمع‌های خدمات رفاهی با پارک‌ها و جاده‌ها باید گزارش عملکرد دهد چراکه متأسفانه تخریب زیادی در انباشت زباله رخ داده است.

احداث سایت انباشت نخاله‌های ساختمانی در همدان

محمدی ادامه داد: مصوبه دیگری در کارگروه مدیریت پسماند در ارتباط با احداث سایت انباشت نخاله‌های ساختمانی داشته‌ایم چراکه در حال حاضر یکی از اتفاقات بسیار ناهنجاری که رخ می‌دهد دپو و تخلیه نخاله‌های ساختمانی در حاشیه و حریم راه‌هاست که با توجه به کارکرد گردشگری استان، لطمه سنگینی به وضعیت بصری و چشم‌اندازهای استان وارد کرده است.

وی در ادامه به مشاغل سبز و تفاهم‌نامه‌ای که سازمان حفاظت محیط زیست با اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی در خصوص ایجاد این مشاغل منعقد کرده‌اند اشاره کرد و گفت: ایجاد مشاغل سبز در دنیا پدیده‌ای است که بعد از سال‌ها و دهه‌ها تجربه حفاظت از محیط زیست به آن رسیده‌اند. ما الان در مرحله‌ای نیستیم که بتوانیم این نوع مشاغل را ایجاد کنیم چراکه مستلزم گذر از مرحله‌ موجود و ورود به مرحله بعدی هستیم تا بتوانیم به مشاغل سبز فکر کنیم.

سودآوری بیشتر به قیمت تخریب محیط زیست

محمدی عنوان کرد: ما هنوز در ایجاد این باور عمومی که اساسا افراد نباید سودشان را از لطمه به محیط زیست تحصیل کنند، مانده‌ایم و نتوانسته‌ایم این بحث را نهادینه کنیم. واحدهای متعدد آلاینده در استان وجود دارد که حاضرند به قیمت تخریب محیط زیست به سود بیشتری دست یابند. اگر دنیا مشاغل سبزی را تجربه کرده و توانسته ایجاد کند از مرحله‌ای که ما در آن هستیم گذر کرده است. ما در مرحله‌ای هستیم که متاسفانه در باور و ایمان آوردن افراد به اینکه می‌توان معیشت را با حفظ محیط زیست توأم کرد مانده‌ایم و تا این نگاه تغییر نکند، شعار ایجاد مشاغل سبز خیلی عملیاتی نخواهد شد مگر اینکه واحدها از سود حداکثر اجتناب کرده و به سود حداقل اکتفا کنند و ما به ازای آن هزینه‌هایی که منتهی به سود آنها می‌شود را برای محیط زیست هزینه کنند و بتوانند از برند مشاغل سبز برخوردار شوند که صد البته تعدادشان محدود است.

وی ادامه داد: خیلی از تفاهم‌نامه‌های منعقد شده جنبه عملیاتی پیدا نکرده است و این یکی از آسیب‌هایی است که وارد شده و در دوره جدید مدیریت اداره‌کل مدنظر است که از تفاهم‌نامه‌ها برداشت و نتیجه عملیاتی داشته باشیم و نباید انعقاد تفاهم‌نامه‌ها محدود به تشریفات شود و خروجی نداشته باشد. به عنوان مثال با آموزش و پرورش تفاهم‌نامه داریم به طوریکه در رابطه با آموزش و مدرسینی که توسط ما و آموزش و پرورش صلاحیتشان تایید می‌شود، قرارداد داریم که در برخی مدارس منتخب آموزش‌هایی ارائه شود و بعد بازخوردهای آنها را کنترل می‌کنیم. هر چند برنامه مدارس جامع زیست‌محیطی هم توسط سازمان حفاظت محیط زیست و وزارت آموزش و پرورش در دست پیگیری است و درصدد هستیم که سال آینده بتوانیم در قالب آن برنامه مدارسی را در استان مدارس معروف به جم داشته باشیم که هنوز این اتفاق نیفتاده است.

محمدی با اشاره به اینکه اگر تفاهم‌نامه منتهی به نتیجه عملیاتی نشود ارزشی ندارد، بیان کرد: در صدد تهیه مجموعه‌ای از تفاهم‌نامه‌ها هستیم و اقدامات داخلی را در اداره خود انجام داده و پیش‌نویس‌های آن در دست تدوین است و به نوبت دستگاه‌ها را احصا کرده‌ایم. امروز 16 دستگاه احصا کرده‌ایم که با آنها دچار چالش هستیم. مسائل خود را با آنها روی کاغذ و براساس تفاهم‌نامه‌ها آورده‌ایم.

جلب مشارکت عمومی حلقه مفقوده در حفظ محیط زیست

وی در بخش دیگری از سخنانش در خصوص فرهنگ‌سازی به منظور حفظ محیط زیست گفت: جلب مشارکت عمومی حلقه مفقوده‌ای است که زاییده آگاهی‌دهی، آگاهی‌بخشی و ارتقاء سواد زیست‌محیطی است. بنابراین در این راستا کارهای مختلفی عمدتا با کمک سازمان‌های مردم نهاد در حال انجام است؛ از ارتباط با مهدکودک‌ها و کودکستان‌ها گرفته تا کارهای مشترکی که با آموزش و پرورش انجام می‌دهیم، ایجاد شبکه اجتماعی فعالان محیط زیست که مرتب با کنش و واکنش سازمان‌های مردم نهاد مواجه است. همچنین برنامه پاک‌سازی محیط زیست در روزهای تعطیل و روزهایی که مردم بیشتر از محیط طبیعی استفاده می‌کنند و ارتباط‌گیری با رسانه‌ها از دیگر راهکارهای آموزش اجتماعی است.

وی با اشاره به برگزاری دوره‌های توانمندسازی NGOها به عنوان سفیران محیط زیست عنوان کرد: به تازگی در خصوص آگاهی‌بخشی به نیروهای وظیفه و کادر پادگان‌ها اقداماتی داشتیم که در حال ساماندهی و نهادینه کردن هستیم تا دوره‌های آموزشی تعریف شده‌ای در پادگان‌ها داشته باشیم. همینطور هماهنگی‌هایی با نیروهای انتظامی انجام داده‌ایم چراکه نیروهای وظیفه زیادی در این مجموعه وجود دارند و باید بتوانیم از این ظرفیت استفاده کنیم. همچنین می‌توانیم از پتانسیل مراکز متعدد آموزش عالی استان بهره‌مند شویم.

وظیفه ذاتی اداره حفاظت محیط زیست موزه‌داری نیست

وی در بخش پایانی سخنانش به عرضه تاکسیدرمی اشاره و اظهار کرد: عرضه تاکسیدرمی کار مجازی نیست ما خودمان هم در اداراتمان شروع به اجتناب از این موضوع کردیم و اساسا تاکسیدرمی را خلاف محیط‌زیست می‌دانیم. حتی موزه‌ای هم که در اداره‌کل داریم در حال جمع‌آوری‌اش هستیم به علت اینکه وظیفه ذاتی ما موزه‌داری نیست. وقتی حیات‌وحش زنده در استان داریم اتفاقا مشتاق هستیم که ظرفیت‌هایی ایجاد شود تا مردم بروند و زنده گونه‌ها را در طبیعت ببیند و بتوانند با طبیعت انس گرفته و تعامل داشته باشند.

وی عنوان کرد: سیاست ما این است که مروج تماشای مردم از شکل زنده حیات وحش باشیم نه شکل تاکسیدرمی شده آن؛ مواردی هم گزارش شده است که همکاران ما در حین بازرسی و گشت‌زنی مشاهده کرده‌اند و برخوردهای لازم صورت گرفته است چه در قالب تاکسیدرمی و چه در قالب نگهداشت نمونه‌های زنده که در چند ماه گذشته نمونه‌هایی که متعلق به اقلیم استان ما هم نبوده به زیستگاه‌های خاص خودشان برگردانده‌ایم.

گفت‌وگو از سمیرا معارفی، خبرنگار ایسنا، منطقه همدان

انتهای پیام