• شنبه / ۳ فروردین ۱۳۹۸ / ۱۲:۱۴
  • دسته‌بندی: قزوین
  • کد خبر: 98010300579
  • منبع : نمایندگی قزوین

/قزوین،‌ نزدیک‌ترین مقصد/ 5

سعدالسلطنه؛ بزرگ‌ترین کاروان‌سرای درون‌شهری ایران

کاروانسرای سعدالسلطنه

کاروانسرای سعدالسلطنه یکی از بزرگ‌ترین و کامل‌ترین کاروانسراهای درون‌شهری ایران است؛ به گونه‌ای که در هیچ کدام از شهرهای ایران در مرکز شهر کاروانسرایی به این شکل دیده نمی‌شود.

به گزارش ایسنا، در خیابان امام خمینی(ره) قزوین در میان مغازه‌های بازار یک بنای تاریخی خودنمایی می کند که در روزگاری مرکز اقتصادی این شهر بوده است و اکنون نیز با احیا و مرمت هویت تاریخی و اقتصادی خود را پیدا کرده است.

کاروانسرای سعدالسلطنه یکی از بزرگ‌ترین و کامل‌ترین کاروانسراهای درون‌شهری ایران است؛ قدمت این کاروانسرا به دوره قاجار در زمان سلطنت ناصرالدین شاره بازمی‌گردد که توسط حاکم قزوین به نام «باقرخان سعدالسلطنه» بنا شده و قدمت آن به 130 سال پیش بازمی‌گردد.

مساحت این کاروانسرا 2.6 هکتار و دارای 7 حیاط به نام‌های بهشتیان، نگارالسلطنه، سعدالسلطنه، سعدیه، حیاط قهرمانی، شترخان و حیاط خدمات است که این حیاط‌ها در سال‌های اخیر نام‌گذاری شده است.

این کاروانسرا دارای 4 آب‌انبار و 2 حمام به نام‌های رضوی و سعدیه است که در حال حاضر تغییر کاربری داده‌شده و قرار است در آینده به مراکز آب درمانی تبدیل شود.

این کاروانسرا فقط مخصوص تجارت و دادوستد بوده و حجره‌ها کاملاً در اختیار تجار قزوینی قرار داشته است؛ در گذشته کاروان‌هایی که از دیگر شهرها می‌آمدند؛ بارهای خود را در حیاط نگارالسلطنه و یا شترخان که بارانداز بوده تخلیه کرده و می‌رفتند، چراکه شب‌ها در آن مکان کسی اتراق داده نمی‌شد، در وسط بارانداز حیاطی کوچکی قرار داشت که باعث روشنایی و تهویه فضای بارانداز می‌شد.

سرای بهشتیان

دورتادور حیاط بهشتیان را حجره تشکیل می‌دهد که این حجره‌ها همکف ساخته‌شده‌اند و یک آب‌انبار نیز در داخل حیاط قرار دارد.

سیستم طراحی این کاروانسرا به‌گونه‌ای است که تمام امکانات یک شهر را در مجموعه می‌بینیم، در داخل مجموعه آب‌انبار و حمام قرار داشت تا کاروان‌هایی که وارد مجموعه می‌شدند برای تأمین احتیاجات خود نیازی به مراجعه خارج از کاروانسرا نداشته باشند؛‌ در واقع مجموعه سعدالسلطنه مانند یک شهر مینیاتوری و دارای امکانات برای مسافران بود.

حیاط سعدالسلطنه

اصلی‌ترین حیاط مجموعه حیاط سعدالسلطنه است که به خاطر ورودی جداگانه از سمت خیابان امام خمینی (ره) دارای یک فضای هشتی است که بعدازآن وارد حیاط اصلی می‌شویم.

حجره‌های داخل این حیاط 32 حجره است که تمامی آن‌ها روی سکو قرار گرفته‌اند و زیر سکوها پنجره‌های ریزی است که باعث می‌شود هوا بین سکوها گردش داشته باشد تا حجره‌ها نم نگیرد.

حجره‌های این حیاط شامل سه بخش از قبیل ایوانچه، حجره و پستو بوده است که ایوانچه معمولاً با کاشی‌کاری تزئین شده و پستو نیز فضای کوچکی پشت حجره است که محل نگهداری اجناس اضافی بوده و حکم انباری را دارد، داخل این حیاط نیز حوض قرار داشته که مخصوص آب شرب کاروانیان بوده است.

حیاط سعدیه

زیباترین حیاط مجموعه را حیاط سعدیه است که تزئینات این حیاط نسبت به سایر حیاط‌ها بیشتر است که نشان می‌دهد بیشتر اعیانی بوده و تفاوت اساسی با سایر حیاط‌ها این است که حجره‌های آن دارای دوطبقه بوده و فضای زیر به‌عنوان انبار فضای بالا مورد استفاده قرار می‌گرفته است.

داخل این حیاط حمام سعدیه نیز قرار دارد که بعد از مرمت قرار است در آنجا مرکز آب‌درمانی بانوان احداث شود؛ البته حمام رضوی نیز در داخل راسته‌بازار وزیر است که بعد از مرمت به‌عنوان مرکز آب‌درمانی آقایان استفاده خواهد شد.
 

حیاط قهرمانی

حیاط قهرمانی مانند حیاط بهشتیان طراحی‌شده و دارای حجره‌ها همکف است.
 

حیاط شترخان

حیاط شترخان همان‌گونه که از نامش پیداست محل ورود کاروان‌ها بوده که با احشام وارد می‌شدند؛ کاروان‌ها باید از این حیاط عبور کرده و وقتی‌که هوا آفتابی بود بارها را داخل این حیاط تخلیه می‌کردند ولی اگر هوا نامساعد می‌شد در ضلع شمالی این حیاط فضای بزرگی است که بیش از 100 ستون دارد و به آن بارانداز اصلی می‌گویند، این فضا به‌عنوان اصطبل هم استفاده می‌شد. حلقه‌هایی به ستون‌ها بوده که افسار اسب‌ها را بر آن می‌بستند، ضمن اینکه یک‌طرف دیگر، حیاط کوچکی بوده که باعث روشنی بارانداز و تهویه هوا می‌شد که البته در حال حاضر نیز وجود دارد.

راسته‌بازار وزیر که در حال حاضر راسته صنایع‌دستی شده است در انتها به بازار سنتی قزوین می‌رسد.

مرمت این بنا توسط شهرداری و میراث فرهنگی انجام شده و 20 درصد آن باقی‌مانده است و به‌زودی به بهره‌برداری خواهد رسید.
 

چهارسوق زیباترین قسمت کاروان سرای سعدالسلطنه

وقتی از راسته قیصریه عبور می‌کنی در تداخل دو راسته با نگاهی به بالای سر خود زیباترین قسمت بنا را می‌بینی که با تلفیق معماری و هنر چشم هر بیننده‌ای را خیره می‌کنند؛‌ در این زمان دوست داری مانند کودکان چرخی دوار بزنی تا لذت تماشای بنا در وجودت چندین برابر شود.

در کاروانسراها وقتی دو راستهٔ بازار به هم برخورد می‌کردند، معمار فضای چهارسوق را با یک گنبد و چهار نیم گنبد در اطرافش طراحی می‌کرد و معمولاً گنبدها شامل کاشی‌کاری و کاربندی و رسمی بندی بوده که جلوه خاصی را به فضای چهارسوق می‌داده است.

زیباترین قسمت کاروانسرا چهارسوق (چهارسو) است که از تداخل دو راستهٔ قیصریه (قیصریه به معنی بازار شاهی است که درگذشته اجناسی که ارزش مالی بیشتری داشتند در این راسته به فروش می‌رسیده و معمولاً از سمت شرق و غرب راسته درب‌های ورودی داشته که شب‌ها هر دو در بسته می‌شده تا سارقین نتوانند به فضای قیصریه دسترسی داشته باشند) و راسته‌بازار تشکیل‌شده است.

داخل فضای گنبد سه کتیبه مشاهده می‌شود که کتیبه اول مربوط به سال اتمام کاروانسرا به سال 1312 هجری قمری است؛ یکی از ویژگی‌های این کاروانسرا این است که با توجه به مدارک و اسناد موجود تاریخ ساخت کاروانسرا 1310 هجری قمری بوده و اتمام آن در سال 1312 یعنی تنها دو سال ساخت این مجموعه 26 هکتاری طول کشیده است.

کتیبه دوم مربوط به معماران بنا به نام‌های استاد مهدی چگینی و استاد حسن خنجری است که خوشبختانه نام این دو معمار برای همیشه بر روی گنبد چهارسوق کاروانسرا ماندگار شده است.

کتیبه دیگر که به‌صورت معکوس در طرف دیگر گنبد نقش بسته عبارت سنه یونت ایل است به معنی سال اسب در زبان ترکی که معمار با خلاقیت خود این کتیبه را برعکس نوشته است.

همان‌طور که این بنای تاریخی درگذشته قلب تپنده اقتصادی قزوین بوده در حال حاضر نیز شهرداری قزوین با اجاره غرفه‌ها به هنرمندان اصالت تجاری بنا را حفظ کرده است و هر راسته و حیاط نیز با معماری خاص خود میهمانان نوروزی را برای بازدید از این بنا دعوت می‌کند.

انتهای پیام

  • در زمینه انتشار نظرات مخاطبان رعایت چند مورد ضروری است:
  • -لطفا نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • -«ایسنا» مجاز به ویرایش ادبی نظرات مخاطبان است.
  • - ایسنا از انتشار نظراتی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های دین مبین اسلام باشد معذور است.
  • - نظرات پس از تأیید مدیر بخش مربوطه منتشر می‌شود.

نظرات

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.