• پنجشنبه / ۱۲ دی ۱۳۹۸ / ۱۴:۲۱
  • دسته‌بندی: خراسان رضوی
  • کد خبر: 98101209019
  • خبرنگار : 50081

استاد پیشکسوت گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی دانشگاه فردوسی مشهد مطرح کرد؛

پیرامون داوری مقالات به مثابۀ یک امر اخلاقی

فتاحی

ایسنا/خراسان رضوی استاد پیشکسوت گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی دانشگاه فردوسی مشهد گفت: در پاسخ به این سوال باید مطرح کرد که به عوامل و شرایط گوناگونی مرتبط است، نقش مهمی در کیفیت دانش دارد و برای بعضی افراد سرنوشت‌ساز است. 

دکتر رحمت‌الله فتاحی، در نشست تخصصی اصول و موازین اخلاق علمی در پژوهش که در دانشکده مهندسی دانشگاه فردوسی مشهد برگزار شد، در خصوص اخلاق داوری مقاله‌های علمی اظهار کرد: در ابتدا چند پرسش بنیادی مطرح می‌شود که چرا داوری مقاله‌های علمی از اهمیت بسیار بالایی برخوردار و گاهی اوقات سرنوشت‌ساز است؟، اخلاق داوری تحت تاثیر چه عواملی است؟، معیارهای اخلاق داوری کدام است؟، اخلاق داوری با چه چالش‌هایی روبه‌روست و در نهایت چگونه می‌توان اخلاق داوری را ترویج و نهادینه کرد؟.

وی افزود: بخش اعظم دانش از طریق مقاله‌های علمی به جامعه و به نسل‌های آینده انتقال می‌یابد، کیفیت این دانش تا اندازه زیاد به کیفیت کار داوران وابسته است و کیفیت کار داوران هم به اخلاق داوری بستگی دارد. اخلاق داوری تحت تاثیر وضعیت کلی سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ، امکان دمساز شدن داوران با جریان‌های روز، نادیده گرفتن و کم بها دادن اصول اخلاق عمومی و ... است.

استاد پیشکسوت گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی دانشگاه فردوسی مشهد عنوان کرد: نویسندگان همواره زیر ذره‌بین هستند اما گاهی اوقات فقط زیر ذره‌بین نیستند بلکه با چالش‌های بسیار سختی روبه‌رو هستند. این چالش‌ها می‌تواند از سوی سردبیران، اعضای هیأت تحریریه، داوران، ویراستاران، خوانندگان، همکاران، دانشجویان، مراکز و نهادها باشد. مسئله داوری و رعایت حق از جمله مواردی است که باید مورد توجه قرار گیرد اما مانند هر فعالیت دیگری امکان نابسامانی و آشفتگی نیز در این موضوع وجود دارد، امکان بروز انواع تبانی‌ها که میان نویسندگان، داوران، نویسنده و سردبیر رخ می‌دهد حتی امکان خطای علمی حرفه‌ای به صورت کاملا ناآگاهانه، تا اندازه‌ای ناآگاهانه و یا آگاهانه وجود دارد.

وی تصریح کرد: داوری مقاله، یک رفتار علمی حرفه‌ای برای قضاوتی مبتنی بر چارچوب‌ها و معیارهای اخلاقی و فرآیندی ذهنی، اما مبتنی بر معیارهای عینی است. در هر مرحله از این فرآیند، این احتمال وجود دارد که ذهن داور دچار انحراف از اصول اخلاقی شود. در داوری باید قضاوت ذهنی و شخصی تبدیل به فرآیندی عینی و ملموس شود.

فتاحی در خصوص معیارهای کلی برای قضاوت عینی گفت: در بسیاری از ارزیابی‌های علمی و پژوهشی، پنج معیار کلی مانند اصالت، نوآوری، کیفیت، سودمندی و اثربخشی است که می‌تواند مورد توجه و تاکید باشد. اخلاق نقش بنیادی در این قضاوت‌ها دارد. نیاز به معیارهایی مانند معیارهای شخصی مبتنی بر اخلاق عمومی و حرفه‌ای، معیارهای ناشر مجله علمی و معیارهای بین‌المللی حرفه‌ای برای پرهیز از خطاهای اخلاقی در داوری وجود دارد. باور به مسئولیت حرفه‌ای، توجه به تضاد همراستایی منافع و پایبندی به زمان از جمله محورهای اصلی منشورکمیته بین‌المللی اخلاق نشر است. 

وی خاطرنشان کرد:  این منشوردارای 11 مقوله‌ اصلی و 43 مقوله فرعی است. پایبندی به زمان، محرمانگی، سوگیری، تضاد منافع، توجه به نقض اخلاق، انتقال‌پذیری، آماده‌سازی گزارش، زبان و سبک، پیشنهاد برای بهبود اثر، تعهدپذیری و درخواست اطلاعات بیشتر مقوله‌های اصلی را در بردارد. انجام داوری در چارچوب زمانی مشخص، اعلام تغییر شرایط داوری، پیشنهاد داوران جایگزین، رعایت حقوق و نپذیرفتن داوری اثر، ارائه شواهد پشتیبان، بازنویسی نکردن اثر با سبک نوشتاری داور از جمله قواعد فرعی به شمار می‌رود.

وی ادامه داد: داوران باید خود را بشناسند و ارزیابی کنند که آیا تجربه کافی در داوری و دانش و تخصص در موضوع مقاله دارند، آیا می‌توانند وقت کافی برای داوری صرف کنند، آیا از هر گونه غرض‌ورزی و یا تبانی و دنبال کردن منافع خود پرهیز می‌کنند، آیا محرمانه بودن داوری را رعایت خواهند کرد و... .

فتاحی اضافه کرد:  قوی‌شدن به لحاظ روانی، اخلاقی، علمی و حرفه‌ای و داشتن برنامه‌ای دراز مدت و پیوسته از جمله بایسته‌های اخلاق داوری است و داور باید مطالعه زیاد، عمیق و روزآمد در حوزه‌های مورد علاقه داشته باشد، آشنایی با ادبیات تخصصی در زمینه‌های مورد نظر، داشتن پیشینه پژوهشی و آشنایی با الزامات پژوهش، مطالعه درباره چگونگی و معیارهای اخلاق داوری و نیز شرکت در کارگاه‌های آموزشی، شیوه‌ها و مهارت‌های داوری و اخلاق داوری از دیگر مواردی است که داوران باید انجام دهند.

وی افزود: سردبیر، خود یک داور است و باید انتخاب داوران بر مبنای شناخت کافی به لحاظ حوزه تخصصی و میزان دقت باشد. نظارت سردبیران بر کار داوران به لحاظ ارزیابی کیفیت داوری، رصد انجام به موقع داوری و توجه به میزان رعایت اخلاق داوری باید انجام شود و نباید فراموش کنیم که ما سردبیران و داوران چه نقشی بر عهده داریم.

استاد پیشکسوت گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی دانشگاه فردوسی مشهد اظهار کرد: داوری مقاله یک مسئولیت حرفه‌ای است که باید توام با اخلاق باشد. چنانچه جامعه دانشگاهی و فرهیخته از اهمیت اخلاق داوری آگاه باشد سلامت و کیفیت بیشتری در نشر علمی و پژوهشی برقرار خواهد شد. در این زمینه درک فلسفه اخلاق از ضروریات است. اقداماتی که در این زمینه می‌توان انجام داد این است که باید رعایت سازوکارهایی برای حفظ سلامتی فرآیند ارزیابی نوشته‌های پژوهشی داشته باشیم. همچنین ترویج منشور کمیته بین‌المللی اخلاق نشر، آموزش سردبیران، داوران و نویسندگان، نظارت بر اخلاق داوری داوران و نیز توجه به وظیفه سنگین سردبیری از دیگر موارد است.

  • در زمینه انتشار نظرات مخاطبان رعایت چند مورد ضروری است:
  • -لطفا نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • -«ایسنا» مجاز به ویرایش ادبی نظرات مخاطبان است.
  • - ایسنا از انتشار نظراتی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های دین مبین اسلام باشد معذور است.
  • - نظرات پس از تأیید مدیر بخش مربوطه منتشر می‌شود.

نظرات

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.