• جمعه / ۳۰ آبان ۱۳۹۹ / ۱۰:۰۹
  • دسته‌بندی: خراسان رضوی
  • کد خبر: 99083020683
  • خبرنگار : 50246

/گفت‌وگو با یک روانشناس درباره آثار روانی بحران کرونا/

زمانه سوگ‌های بی‌آغوش

زمانه سوگ‌های بی‌آغوش

ایسنا/خراسان رضوی چند ماه است که جامعه جهانی با یک پاندمی رو به روست که در عمل او را از زندگی عادی و روزمره خود جدا کرده است؛ حتی کسانی که به پاندمی بی‌توجه هستند نیز به گونه‌ای گرفتار پیامدهای آن هستند.

به طور کلی افراد جامعه یا به این همه گیری بی‌اعتنا هستند و یا این همه گیری برایشان جدی است؛ اما آنچه غیر قابل انکار است، پیامدها و آسیب‌های فراوان آن است، از آسیب‌های اقتصادی و سیاسی گرفته تا آسیب‌های فرهنگی و روانی؛ در طول این مدت که پاندمی تاخت و تاز می‌کند به صدمات سیاسی و اقتصادی و گاه فرهنگی ناشی از بحران کرونا بسیار پرداخته شده اما کمتر به آسیب‌های روانی توجه شده است.

آسیب‌هایی که بی‌تردید نه تنها در دوران همه گیری بلکه پس از آن هم باقی خواهند ماند، در این خصوص با ناهید مهروش کارشناس ارشد روانشناسی و مشاور خانواده گفت‌وگو کرده‌ایم که در ادامه می‌خوانید.

به طور کلی چه آسیب‌های روانی در این دوران ممکن است ما انسان‌ها را تهدید کند و از نظرگاه شما پاندمی کووید ۱۹ چه تاثیرات روانشناختی در پی داشته است؟

بحران کرونا شبیه ھیچ یک از بحرانھایی که تا کنون گذرانده‌ایم نیست. پاندمی کووید ۱۹ شرایط پیچیده و ناشناخته‌ای ایجاد کرده است که تاثیرات روانشناختی آن بر تمامی گروه‌های سنی حتی پس از پایان این بحران به جا خواھد ماند. متاسفانه پاندمی اضطراب و افسردگی با سرعت بیشتری از بیماری کرونا ھمه گیر شد و به دنبال تاثیرات روانی جدی، مشکلات اقتصادی و اجتماعی نیز بر سر مردم آوار شد. با این وجود که ترس از مرگ به عنوان یک اضطراب وجودی، ھمیشه با انسان ھست؛ هیچگاه تا این حد عینی از مرگ خود یا اطرافیانمان در هراس نبوده‌ایم و سوگ‌های نا تمام و بدون آغوش را تجربه نکرده‌ایم.

ما در یک همه گیری گسترده هستیم، افراد جامعه نسبت به شیوع ویروس کرونا دو رفتار داشته‌اند، یا نسبت به آن بی‌تفاوت بوده‌اند یا آن را جدی گرفته‌اند؛ کسانی که کرونا را جدی گرفته‌اند طبیعتا از بسیاری تفریحات و دورهمی‌ها دست شسته‌اند و سوال اینجاست که با توجه به اینکه انسان موجودی اجتماعی است، چگونه می‌تواند این خلاء روانی را در این روزها سپری کند؟

برای ھر موجودی حفظ جان و حفظ نسل مهمترین انتخاب است و انسان نیز از این قاعد مستثنی نیست و با این وجود که ما حیوان اجتماعی ھستیم، انزوا را انتخاب می‌کنیم که زنده بمانیم گرچه انزوای اجتماعی بی‌قراری ایجاد می‌کند ولی برای زنده ماندن این خلا را تحمل می‌کنیم. تنهایی اگر خودخواسته باشد تبعات روانی چندانی ندارد، در حال حاضر انزوا اجباری است برای رھایی جمعی از بیماری؛ و گزارش‌ها نشان می‌دھند وضعیت موجود باعث افزایش اضطراب و افسردگی وسواس و حملات استرسی شده است. ما در فرھنگی زندگی می‌کنیم که تنهایی را ارزش نمی‌داند و معمولا افراد در تنهایی دچار سر در گمی و بی‌حوصلگی و حتی ترس می‌شوند و برای رھایی از احساسات و افکار ناخوشایند به دیگران پناه می‌برند. این روزھا بیشتر مردم وقت زیادی را در فضای مجازی صرف پر کردن خلاء روابط حضوری می‌کنند روابطی که ضمن کارآمد بودن مخصوصا در شرایط فعلی نیاز به واشکافی و نقد و بررسی بیشتری دارد زیرا عمق و کیفیت لازم را به معنای واقعی ندارد! به نظر من تنها بودن بهتر از داشتن روابط متعدد و سطحی است که در نهایت پاسخگوی نیازھای روانی انسان نیز نخواھد بود، بهتر است بکوشیم از این تنهایی اجباری به عنوان فرصتی برای آشنایی بیشتر با خود و گسترش آگاهی و مهارت استفاده کنیم.

سوال بعدی من این است که طبیعتا یک سری از خانواده‌ها در این همه گیری بیشتر در کنار هم هستند، برخی خبرها حاکی از این است که درگیری‌ها و اختلافات خانوادگی در این دوران بیشتر شده، برای بالا رفتن سعه‌ صدر و در کنار هم بودن افراد خانواده به نظر شما چه باید کرد که از آسیب‌ها اندکی بیشتر در امان باشیم؟

بی‌قراری ناشی از انزوای اجباری باعث تنش بیشتر در روابط می‌شود؛ شوپنهاور در یکی از  مشهورترین عبارتھای خود، حکایت جوجه تیغی‌ها را مطرح می‌کند که در فصل زمستان برای فرار از سرما به ھم نزدیک می‌شوند ولی خیلی زود تیغ‌ھایشان در بدن دیگری فرو می‌رود و از ھم دور می‌شوند، به محض دور شدن از احساس سرما رنج می‌برند و... تا مدتی آن‌ها میان این دو رنج در نوسان بودند تا اینکه فاصله مناسبی که در آن می‌توانستند ھمدیگر را تحمل کنند، یافتند! نتیجه این حکایت کاملا واضح است، اگر نمی‌توانیم گرمای درونمان را به حدی بالا ببریم که از نیاز به دیگری فارغ باشیم یاد بگیریم در فاصله مناسب با اطرافیان قرار گیریم. بیشتر مشکلات ھمسران و والد ـ فرزندی ناشی از عدم شناخت از حریمھای شخصی است، افلاطون در ۳۰۰۰ سال پیش می‌گفت حد و حق خود را بشناسید! این عبارت کوتاه درسھای بسیاری در خود دارد. ویلیام گلاسر در تئوری انتخاب آورده است: مشکلات ما ھمیشه ناشی از یک رابطه بغرنج یا شکست خورده است و علت این مشکلات ارتباطی این است که سعی در کنترل طرف مقابل داریم و می‌خواهیم او را به شکل دلخواه خود درآوریم و تا دست از کنترل برنداریم این مشکلات ادامه دارند، در این نظریه آموزش می‌دهد که چگونه با وجود تفاوت‌های بسیار با یکدیگر در محیط تفاھم زندگی کنیم. به جاست یادآوری کنم یادگیری مهارت‌های زندگی نیاز به مطالعه و آموزش مدون و بازنگری باورها دارد، اگر با باورهای اسطوره‌ای و نادرست به زندگی ادامه دهیم به همان جایی می‌رسیم که بودیم! 

در بخش دیگر سوالاتم می‌خواهم به دسته‌ دوم اشاره کنم، کسانی که در این همه گیری این خطر را وقعی نمی‌نهند؛ به نظر شما چنین افرادی که با وجود این همه هشدار باز هم برخی دستورات و قوانین را رعایت نمی‌کنند، سرازیر می‌شوند به شمال کشور و یا در تجمعات شرکت می‌کنند؛ چیست؟ این قانون گریزی و بی‌مسئولیتی ناشی از چه رفتار روانی می‌تواند باشد؟ (البته منظور من با کسانی نیست که به اجبار برای کار و یا نان‌آوری مجبور به قانون گریزی هستند.)

بی‌قراری ناشی از انزوای اجتماعی باعث ناتوانی در رعایت محدودیتھا می‌شود و کم و بیش میل به خروج از قرنطینه را ایجاد می‌کند ولی ابزارھای آگاهی بخشی و حمایت مسئولان مربوط نقش مهمی در کنترل شرایط دارند. بر اساس تئوری گلاسر نیازھای اساسی انسان شامل نیاز به بقا، قدرت، عشق و تعلق خاطر، آزادی و تفریح و لذت است که اولویت و شدت بروز این نیازھا در انسان‌ها متفاوت است، اگر از این منظر به رفتار مردم نگاه کنیم این طور قضاوت می‌کنیم: کسانی که نیاز بیشتر به بقا دارند، پروتکل‌های کرونایی را به دقت رعایت می‌کنند و گروهی که بیشتر لذت‌جو ھستند ترجیح می‌دهند به هر قیمتی تفریح کنند، این قبلا هم دیده شده که برخی از مردم برای هیجان خواهی ممکن است جان خود را به خطر بیندازند. ناگفته نماند که نگاهی این چنین خالی از اشکال نیست، یافته‌های علوم رفتاری نشان می‌دهند که نا آگاهی یکی از دلایل اصلی رفتارهایی از این دست ھست، نمی‌توان همیشه مردم را مقصر دانست. مردم به دلیل نبود آگاهی در دوگانه انکار ـ اغراق گرفتار ھستند، در این شرایط دشوار رسانه‌ها و مسئولان امر نیز با دادن اطلاعات ضد و نقیض بر شدت این تعارض و دوسویگی افزودند. بیشتر مردم واقع بین نیستند و به شواهد علمی و مطالعات تجربی اھمیت نمی‌دهند بلکه رسانه و اخبار منتشر در فضای مجازی را مرجع قرار می‌دھند. دیدیم که برخی رسانه‌ها برای کنترل اضطراب مردم شرایط را عادی و امن و برخی دیگر برای پرھیز از انتشار کرونا شرایط را بسیار نا امن جلوه دادند و  عده‌ای که در انکار به سر می‌برند با انکار بیماری یا تخفیف آن به یک سرماخوردگی جزئی باعث اوج بیماری و مرگ دیگران شدند.

به نظر شما چه نیرویی می‌تواند از این قانون گریزی جلوگیری کند؛ آیا اصلا شهروندان معمولی نیز لازم است که به رفتار غیرمسئولانه قانون‌گریزان واکنشی نشان بدهند؟ و اگر شهروندان واکنش نشان دهند، موجب اختلاف و خشونت در جامعه نمی‌شود؟

به نظر من راه پیگیری از رفتارهای پر خطر و مخرب در هر زمان و هر کجا آگاهی بخشی و آموزش مهارت‌های لازم به مردم است. رفتارهای اجتماعی تابعی از ساختار حکومت هستند و تا حد زیادی قابلیت طراحی دارند، نمی‌توان بدون آگاهی بخشی از عوامل بازدارنده (تنبیه) استفاده کرد. مداخله مردم در این شرایط برای کنترل یکدیگر زمینه خشونت بیشتر را فراھم می‌کند، به نظر من شایسته نیست که مردم در برابر ھم بایستند زیرا این چراغ سبزی است برای ھر گونه مواجهه فرا قانونی و خودسر که به تنش‌ھای بیشتر دامن می‌زند.

انتهای پیام

  • در زمینه انتشار نظرات مخاطبان رعایت چند مورد ضروری است:
  • -لطفا نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • -«ایسنا» مجاز به ویرایش ادبی نظرات مخاطبان است.
  • - ایسنا از انتشار نظراتی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های دین مبین اسلام باشد معذور است.
  • - نظرات پس از تأیید مدیر بخش مربوطه منتشر می‌شود.

نظرات

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.