• جمعه / ۱۴ تیر ۱۳۹۸ / ۱۱:۳۶
  • دسته‌بندی: اصفهان
  • کد خبر: isfahan-83668

نسبت اصفهان با داستان چیست؟

19a0fb3f-9af8-4113-adf1-77bf8e396a00
یک مدرس زبان  و ادبیات فارسی، به بهانه روز قلم، سیر داستان‌نویسی در اصفهان را بررسی کرد.

به گزارش خبرنگار ایسنا-منطقه اصفهان، مهرداد چترایی، در نشست «داستان‌نویسی اصفهان؛ گذشته،حال، آینده» که 13 تیرماه به همت کانون داستان‌نویسی بهانه روایت در خانه خورشید برگزار شد، اظهار کرد: مقوله داستان و داستان‌نویسی، به پیدایش بشر برمی‌گردد و ما ایرانیان، به گواه متون تاریخی‌مان، از پیشگامان داستان‌نویسی هستیم؛ اما مشکل امروز ما این است که خودمان را بی‌نیاز از گذشته می‌دانیم و شاید بتوان گفت نه‌ تنها در عرصه داستان‌نویسی بلکه در تمام عرصه‌های هنری با این مشکل روبرو هستیم.

وی ادامه داد: کتاب «الفهرست» ابن ندیم از جمله اسناد بسیار ارزشمندی است که ما را به آنچه پیشینیان ما داشته‌اند، وصل می‌کند و فهرستی از کتاب‌هایی با موضوعات مختلف را در خود گنجانده است. از 128 نویسنده کتاب‌های داستانی که نامشان در الفهرست ذکرشده، 38 نفر اصفهانی و متعلق به پیش از اسلام هستند که متأسفانه آثارشان به دست ما نرسیده است.

 استادیار دانشکده علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف‌آباد تصریح کرد: بعد از کتاب الفهرست و تاریخ اصفهان، به کتاب «التماثیل» حمزه اصفهانی برمی‌خوریم که مجموعه‌ای از حکایت‌ها و مثل‌ها است. ابوالفرج اصفهانی نیز در کتاب «الاغانی»  مجموعه‌ای از حکایت‌هایی که حول محور حوزه موسیقی است گردآوری کرده و به جامعه‌شناسی، تاریخ و داستان نیز پرداخته است که نشان از دل‌بستگی او به داستان‌گویی و داستان‌نویسی دارد.

وی افزود: حافظ ابونعیم اصفهانی که جد علامه مجلسی است، کتابی داستان گونه  با عنوان «حلية الأولياء» دارد و در آن سرگذشت عرفا و متصوفه را بیان می‌کند. این کتاب، منبع بسیاری از کتاب‌های مهم، مثل «تذکره الاولیا»ی عطار است.

چترایی، آگاهی از پیشینه پربار اصفهان در داستان‌نویسی و علاقه به داستان‌گویی را یکی از لوازم توفیق نویسندگان عصر حاضر دانست و اظهار کرد: برای ریشه‌شناسی جریان داستان‌نویسی در اصفهان باید به اعزام عده‌ای از ایرانیان به اروپا و شکل‌گیری داستان به معنی داستان در ایران اشاره‌ کنیم. افرادی مثل  آخوندزاده، عبدالرحیم طالبوف و میرزا حبیب اصفهانی در همان سال‌ها آثاری را پدید آوردند که بر جریان و شیوه داستان‌نویسی ایران تأثیر بسزایی داشت.

این استاد زبان و ادبیات فارسی، تأثیرگذاری میرزا حبیب اصفهانی بر داستان‌نویسی امروز را از جهات مختلف قابل‌بررسی دانست و گفت: شاید مهم‌ترین جنبه تأثیرگذاری این شخص، زبان داستان‌نویسی او است. میرزا حبیب، در ترجمه حاجی‌بابا اصفهانی از تعبیرات و کنایه‌های عامیانه خاص مردم اصفهان استفاده کرده و می‌توان گفت که زبان، مهم‌ترین ابزار نویسنده برای داستان‌نویسی است. 

وی ادامه داد: فرد دیگری هم هست که رمان‌نویسی ایران به سبک اروپایی را به او نسبت می‌دهند و او کسی نیست جز زین‌العابدین مراغه‌ای. خیلی‌ها معتقدند که سیاحت‌نامه ابراهیم بیگ این نویسنده، نقطه آغاز داستان‌نویسی ایران است.

استادیار دانشکده علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف‌آباد تصریح کرد: دهه اول روی کار آمدن رضاشاه، فضای نسبتاً بازی در ایران ایجاد شد و نویسندگان آزادانه به نوشتن پرداختند، به همین دلیل آثار زیادی در این دوره خلق شد. سال 1315 و انتشار بوف کور را نیز شاید بتوان سرآغاز داستان‌نویسی مدرن دانست. همه انتظار داشتند که به پیروی از بوف کور یک جریان نو در داستان‌نویسی ایجاد شود اما این جریان مدرنیسم دست‌کم 30 سال به تعویق افتاد.

چترایی علت این تعویق را فضای اجتماعی و سیاسی سال‌های پایانی حکومت رضاشاه و ماجرای کودتای 28 مرداد دانست که به سرخوردگی نویسندگان انجامید و فضای ناامیدی را رواج داد.

چرا جنگ اصفهان با سایر جنگ‌ها تفاوت داشت؟

وی اظهار کرد:12 سال بعد از آن سرخوردگی، «جنگ اصفهان» با این دغدغه که چرا تألیف دقیقی از آثار مدرنیسم در آثار داستانی ایرانی در فاصله انتشار بوف کور تا دهه 40 شکل نگرفته، تشکیل شد. علاوه بر جنگ اصفهان، جنگ‌هایی مثل «آرش»، «بازار»، «پارت»، «فلک الافلاک» نیز در شهرهایی مثل رشت، مشهد و خرم‌آباد با همان دغدغه مشترک، یعنی پر کردن 30 سال خلأ داستان‌نویسی مدرن، ایجاد شد اما هیچ‌یک از آن‌ها قابل‌مقایسه با جنگ اصفهان نیستند.
 
این مدرس دانشگاه تصریح کرد: حسن میرعابدینی، در کتاب «صد سال داستان‌نویسی ایران» می‌گوید بسیاری از جنگ‌های آن زمان درواقع کشکولی برای درج مقالات بودند اما جنگ اصفهان، با چاپ نوشته‌های به‌هم‌پیوسته خط ادبی ویژه‌ای را دنبال می‌کرد.

وی افزود: مرحوم هوشنگ گلشیری، در مقاله «30 سال رمان‌نویسی» در ایران، سه رمان بوف کور، ملکوت و سنگ صبور را نقد کرده و این مقاله درواقع مرام‌نامه جنگ اصفهان است. ما در این مقاله می‌خوانیم که چرا رمان باید پاره‌ای از طول و نه عمق زندگی‌مان باشد و در ادبیات مدرن که جنگ اصفهان داعیه‌دار آن است گفتگوی درونی جایگزین گفتگوی معمولی می‌شود.

چترایی ادامه داد: دعوت‌نامه‌ای هم در قالب یک مقاله در جنگ اصفهان توسط گلشیری نوشته و منتشرشده که در آن می‌خوانیم «چشم‌به‌راه داستان‌هایی هستیم که نویسنده توانسته باشد با آگاهی از شیوه‌های معمول، تلفیق و ترکیبی از رایج‌ترین شیوه‌های داستانی امروز  یا نمودار شیوه‌ای خاص در داستان و گامی فراتر از آنچه معمول است پدیدآورنده باشد.»این دعوت، همان چیزی است که ما در اندیشه‌های آندره ژید و مارسل پروست می‌بینیم.

وی با اشاره به اینکه محور فعالیت جنگ اصفهان بر اساس سه ‌شاخه شعر، داستان و ترجمه شکل‌گرفته بود گفت: محمد حقوقی در شعر، هوشنگ گلشیری در داستان و ابوالحسن نجفی و احمد گلشیری در ترجمه نوعی بنیان‌گذار بودند.  این سه‌شاخه در همه شماره‌های جنگ، وجود دارد و تأثیر آن را بر بهرام صادقی و جعفر مدرس صادقی به‌عنوان چهره‌های پنهان جنگ اصفهان می‌توان دید.

شعر، موسیقی و داستان اصفهان، مظلوم است

این مدرس دانشگاه تصریح کرد: حس می‌کنم که اصفهان در حوزه شعر و موسیقی و تاحدی در داستان‌نویسی مظلوم واقع‌شده است. عطار و سنایی شاعرانی از حوزه خراسان هستند که از لحاظ شعر، جوهر کارهایشان قابل‌مقایسه با کمال و جمال اصفهانی نیست؛ اما متأسفانه شهرت این دو شاعر اصفهانی خیلی از عطار و سنایی کمتر است. تأثیرگذاری مکتب موسیقی اصفهان نیز غیرقابل‌انکار است، اما جایگاهی که باید و شاید ندارد.

چترایی خاطرنشان کرد: اگر نموداری از داستان‌نویسی اصفهان ترسیم شود جایگاهی که داستان نویسان این شهر در ادبیات داستانی ایران داشته‌اند و باید داشته باشند بر همگان روشن می‌شود.
  • در زمینه انتشار نظرات مخاطبان رعایت چند مورد ضروری است:
  • -لطفا نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • -«ایسنا» مجاز به ویرایش ادبی نظرات مخاطبان است.
  • - ایسنا از انتشار نظراتی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های دین مبین اسلام باشد معذور است.
  • - نظرات پس از تأیید مدیر بخش مربوطه منتشر می‌شود.

نظرات

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.