• شنبه / ۱۶ شهریور ۱۳۹۸ / ۰۹:۱۹
  • دسته‌بندی: اصفهان
  • کد خبر: isfahan-85374

آیین‌های محرم در نوش‌آباد

هشتم2

نوش‌آباد، شهری کهن با فرهنگ و باورهای دینی در شمال استان اصفهان قرار دارد و آیین‌های مذهبی مردم این شهر در پاسداشت حماسه حسینی به نام میراث معنوی در فهرست میراث ناملموس به ثبت رسیده که منبعی برای پژوهش در حوزه‌های آیینی و مردم‌شناسی است. آیین‌های محرم نوش‌آباد از سقاخوانی در عید غدیر شروع شده و تا پایان صفر ادامه دارد.

به گزارش خبرنگار ایسنا – منطقه اصفهان در کاشان، محرم نوش‌آباد، با آیین سقاخوانی از شامگاه عید غدیر آغاز می‌شود و تا شامگاه اول محرم ادامه دارد. سقاخوانان در گروه‌های نقیب یا استاد و گروه شاگرد تقسیم می‌شوند. قطعه اصلی شعر که در قالب ترجیع یا ترکیب‌بند است توسط گروه نقیب خوانده و گروه شاگردان که تعدادشان از گروه اصلی بیشتر است  چند مصرع از هر شعر را پاسخ می‌گویند. سقاخوانی بدون استفاده از ابزار موسیقی است، ولی در ردیف‌های موسیقی ایرانی خوانده می‌شود. سقاخوانی در روز تاسوعا  به یادبود درگذشتگان محل به فاصله دو محرم برگزار می‌شود و در روز عاشورا نیز بعد از تابوت کشته و قبل از هیئت سینه‌زنی توسط سادات محل با آداب خاص آن برگزار می‌شود. سقاخوانی نوش‌آباد به شماره 1334 در مهرماه 96 در فهرست میراث معنوی به ثبت رسیده است.

پنجه بندی حسینیه

با فرارسیدن ماه محرم که همه حسینیه‌ها و تکیه‌ها با پرچم‌های مشکی و کتبیه‌های اشعار محتشم کاشانی، سیاه‌پوش می‌شود، بانوان نوش‌آباد بنا به یک سنت دیرین، حسینیه‌های این شهر را در روزهای اول ماه محرم پنجه بندی می‌کنند.

ترکیب کلی پنجه، دو میله چوبی است که میله عمودی آن به ارتفاع150 سانتی‌متر و قطعه دیگری به اندازه 80 سانتی‌متر به صورت افقی به آن کوبیده می‌شود. میله‌های چوبی با پارچه‌های مخمل و ابریشم رنگین زری‌دوزی، تزیین می‌شوند که شیوه قرار گرفتن این پارچه‌ها هم، هنر خاص بانوان نوش‌آبادی است. بر قسمت بالایی میله عمودی، ماکت مسی شبیه دست نصب می‌شود و بر وسط پنجه، یک آیینه قرار می‌گیرد.پس از آماده شدن پنجه‌ها، صاحبان و بانیان، آن‌ها را به حسینیه‌ می‌آورند و در ارتفاع خاصی از گوشه‌های داخل حسینیه افراشته می‌شود. پنجه‌ها تا پایان ماه صفر، در حسینیه‌ها می‌ماند و سپس به صاحبان آن‌ها برگردانده و اجزای آن جدا می‌شود و تا محرم سال آینده در صندوقخانه باقی می‌ماند
 |
کُتَل

آیین کُتَل نوش‌آباد به شماره ۱۳۳۳ در  فهرست میراث معنوی به ثبت رسیده است.

کُتَل، زیباترین و باشکوه‌ترین تجلی آیین‌های نوش‌آباد و شامل عناصر متعدد رمزی و زیباشناختی است. کتل عبارت است از کودکی که روز عاشورا بر اسب می‌نشانند و جلو هیات عزادار حرکت می‌دهند و آن را  نماد علی‌اصغر می‌دانند.

شهروندان نوش‌آباد، قبل از تولد کودک نذر می‌کنند که اگر نوزاد پسر بود وی را کتل کنند و در نخستین یا دومین عاشورای بعد از تولد وی، نذر خود را ادا می‌کنند.

از مقدمات این آیین، اسبی را با پارچه‌های رنگارنگ تزیین کرده و در جلو زین اسب دو میوه مانند پرتقال یا سیب در کاردی فرو کرده و دو کبوتر کنار آن می‌گذارند و کودک را با آرایش خاص بر اسب‌سوار می‌کنند. پدر کودک با تُنگی از آب یا شربت به همراه کودک حرکت می‌کند.

شخصی در کنار کتل، مداحی می‌کند، و نوجوانانی لباس سبز مخمل پوشیده و با چوب‌دستی، کتل را همراهی می‌کنند که در اصطلاح "شاطر" نامیده می‌شوند و پس از پایان مراسم صاحبان کتل مردم را برای خوردن ناهار عاشورا به منزل دعوت می‌کنند.
|
خیمه کوبی عصر هشتم محرم

خیمه کوبی و خیمه برداری یکی دیگر از آیین‌های عاشورایی نوش‌آباد است که همه ساله جمعیت زیادی از مردم را به نوش‌آباد روانه می‌کند. بیش از یک قرن است که در نوش‌آباد با حضور بیش از دو هزار هنرمند تعزیه، با برگزاری آیین سنتی – مذهبی خیمه کوبی، به روشن‌ترین زبان، سفر حضرت حسین‌بن‌علی علیه السلام از مدینه تا کربلا بازآفرینی می‌شود.

در آغاز مراسم، کاروانی از اولیا، در حرکت است که در میانه راه،  لشکر اشقیا راه بر آن‌ها می‌بندند. سپاه فاجعه همراه با هزار سوار سراپا پوشیده در سلاح می‌رسد و "حربن یزید ریاحی" پیشاپیش این سپاه ایستاده است. "عمر بن سعد" با سپاهش سایه به سایه کاروان حسینی را تعقیب می‌کند و شمر بن ذی‌الجوشن، که مأمور بود او را به جنگ با فرزند رسول خدا ، بفرستد نیز حضور دارد. در این قافله حضرت آدم(ع)، پیامبران اولوالعزم و فرشتگان مقرب نیز ملازم هم رکاب حسین(ع) هستند. قافله هشتم محرم نوش‌آباد بعد از طی مسیر به بیابانی می‌رسد که خیمه گاهش است. کاروان اولیا، خیمه‌های خود را برپا می‌کنند و دیگر سوی، در کنار فرات، خیمه‌های لشگر اشقیا برافراشته می‌شود تا روز عاشورا برسد و معرکه حق و باطل، برپا شود و عصر یازدهم که با هجوم اشقیا، خیمه‌های حسینی در آتش سوزانده شود.آیین سنتی و مذهبی خیمه کوبی عصر هشتم محرم، مقدمه‌ای برای آیین خیمه برداری در عصر یازدهم است.
|
 خیمه برداری عصر یازدهم محرم

آئین سنتی و مذهبی خیمه برداری نوش‌آباد با تعزیه امام حسین (ع) آغاز می‌شود . پس از شهادت آن حضرت، لشگر اشقیاء سوار بر اسب یا پیاده، با سنگ و خنجر به خیمه‌ها و اهل حرم یورش می‌برند، بر پیکر شهدا می‌تازند، کودکان را با تازیانه می‌نوازند و زنان حرم را به اسارت می‌برند.

بخش دوم این آئین، حضور زنان بنی اسد برای یاری امام حسین(ع) است، اما زمانی می‌رسند که واقعه عاشورا به پایان رسیده است. کشته‌ها در میدان افتاده، خاندان حسین به اسارت برده شده و خیمه‌هایشان در آتش سوخته است.

قوم بنی اسد که لباس‌های سفید عربی بر تن دارند، تکه‌هایی از چوب نی در دست گرفته و از بالای سر، با ریتمی خاص بر هم می‌زنند و در میدان تعزیه می‌گردند و می‌خوانند:

ای خیل عرب، حرمت از این کشته بدارید
هرچند شهید است، غریب است به خاکش بسپارید

آئین‌های سنتی و مذهبی خیمه کوبی نوش‌آباد، بزرگترین مراسم آیینی مذهبی بر اساس یک سنت دیرینه است که سال92 به شماره 598 در فهرست میراث معنوی کشور به ثبت رسید.
|
 جریده شویی

جریده شویی، یکی دیگر از آیین‌های نوش‌آباد است که با شماره ۱۷۱۷ در دی‌ماه ۹۷ در بین میراث ناملمـوس ثبت‌ شده است. جریده، عَلَمی از جنس برنج و با نقش‌های هنری و کتیبه‌های زیباست. جریده شویی نیز مراسم خاصی است که توسط خانم‌ها برگزار می‌شود.

در صبح روز ششم محرم بانوان نوش‌آبادی، با قرائت قرآن و دعا به ذکر می‌پردازند و سپس ابزار و پارچه‌های جریده را شسته و تمیز می‌کنند. در پایان مراسم، پارچه‌ای تمیز شده را به عَلَم آویزان می‌کنند و کشکول زرین جریده را که با گرد آجر ساییده و با سرکه صیقل داده شده بر روی آن نصب می‌کنند.

توغ‌برداری

توغ‌برداری عنوان آیین دیگری است که به عنوان یکی از آیین‌های رایج و مهم عزاداری شیعیان در ایران شناخته می‌شود. پیشینه توغ برداری در نوش‌آباد نیز به دوره صفویه بر می‌گردد. برای اجرای این آیین که آداب مختلفی در تزیین و جابجایی دارد در روز عاشورا پیشاپیش هیئت و بعد از دسته کتل توسط صاحبان آن حمل می‌شود.

گزارش از سید جلال جلیلی، خبرنگار ایسنا- منطقه اصفهان

  • در زمینه انتشار نظرات مخاطبان رعایت چند مورد ضروری است:
  • -لطفا نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • -«ایسنا» مجاز به ویرایش ادبی نظرات مخاطبان است.
  • - ایسنا از انتشار نظراتی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های دین مبین اسلام باشد معذور است.
  • - نظرات پس از تأیید مدیر بخش مربوطه منتشر می‌شود.

نظرات

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.