• دوشنبه / ۱۱ شهریور ۱۳۹۸ / ۱۱:۱۳
  • دسته‌بندی: قم
  • کد خبر: qom-54960
  • خبرنگار : 50151

"ثکلتک امک" به چه معناست/آیا امام حسین(ع) حر را نفرین کرد؟

Hrbn-biography-of-Yazid-Riahi
یک کارشناس مذهبی گفت: از جمله "ثکلتک امک" مانند ضرب‌المثل در زبان فارسی، ترجمه‌ی تحت‌الفظی آن که به معنای" مادرت به عزایت بنشیند"  استنباط نمی‌شود، بلکه صرفا به معنای سرزنش و عتاب مخاطب از انجام کاری است.

در مجالس مرثیه که در ماه محرم برگزار می‌شود، از زبان راویان بسیاری، روایتی مشابه از داستان حر بن یزید ریاحی می‌شنویم که در اغلب آن‌ها اینگونه نقل می‌شود که هنگام مواجهه‌ی امام حسین(ع) و حربن یزید ریاحی به عنوان فرمانده سپاه عبیدالله بن زیاد، راه را بر امام و یارانش بست و امام حسین(ع) نیز با بیان جمله‌ی "ثکلتک امک" به معنای " مادرت به عزایت بنشیند" وی را مورد نفرین قرار داده اند اما حر با اشاره به جایگاه والای حضرت زهرا(ص) ادب پیشه کرده و مقابله به مثل نمی‌کند.

اما آیا لعن و نفرین از جانب امامی که علم لدنی دارد و از اتفاقات کربلا از جمله از عاقبت حر و رستگاری نهایی وی خبر دارد، امری پذیرفتنی است؟ چگونه امکان دارد کسی مورد لعن و نفرین امام معصوم قرار گیرد و در نهایت به رستگاری برسد؟ گویا حر بزرگواری بیشتری به خرج داده و خودداری نموده است! در ادامه به بررسی تاریخی مختصری از این روایت می‍‌پردازیم.

طبق نقل‌های تاریخی، چون عبیدالله ‌بن زیاد از حرکت امام حسین به سوی عراق خبر یافت، حُصَین‌ بن تمیم، صاحب شرطه‌ی کوفه را به قادسیه فرستاد، حصین نیز حرّ را با هزار سپاهی، به منزله مقدمه سپاه، از قادسیه روانه کرد.

طبق نقل تاریخ طبری، امام حسین در "ذی ‌حُسم" با حرّ و سپاهش روبه‌رو شد، تصریح منابع بر آن است که حرّ نه برای جنگ بلکه صرفاً برای انتقال امام نزد ابن‌ زیاد اعزام شده بود و از این‌رو با سپاهیانش رو در روی توقف‌گاه کاروان امام صف‌آرایی کرد.

طبق نقل ابن اعثم کوفی در الفتوح، به‌ رغم این صف‌آرایی خصمانه، واکنش امام صلح‌آمیز بود، چنان که به یارانش دستور داد سپاهیان حرّ و اسبانشان را سیراب کنند، چون حرّ ابراز تمایل کرد که با یارانش در نماز به امام اقتدا کند، طبق نقل ابالحسن ابن اثیر در کتاب کامل فی التاریخ امام پذیرفت و متعاقبا، با یادآوری مکاتبات و درخواست‌های مکرر کوفیان مبنی بر عزیمت امام به کوفه و در درست گرفتن زمام امور، تصریح کرد که چنانچه کوفیان از خواست خود پشیمان شده‌اند، باز می‌گردد، حرّ از وجود چنین مکاتباتی اظهار بی‌اطلاعی کرد و گفت که او و همراهانش در زمره نویسندگان نامه‌ها نبوده‌اند و وی مأموریت دارد امام را به کوفه نزد ابن‌ زیاد ببرد.

طبق نقل شیخ مفید در الارشاد، چون امام با یاران خویش عزم  بازگشت به مدینه  نمود، حرّ ممانعت کرد و پیشنهاد نمود که امام راهی غیر از راه کوفه و مدینه در پیش گیرد تا وی بتواند از ابن‌ زیاد کسب تکلیف کند، آنگاه امام حسین و یارانش در مسیر عذیب و قادسیه حرکت کردند و حرّ نیز همراه آنان بود.

طبق نقل ابن اعثم کوفی در الفتوح، در همین گیر و‌ دار نامه عبیدالله به حرّ رسید، که به او فرمان می‌داد، حسین (علیه‌السلام) را در تنگنا قرار دهد و از او جدا نشود تا او را به کوفه برساند و خوارزمی در مقتل الحسین بیان می‌کند که امام به همراهانش فرمود: بازگردید! چون خواستند بازگردند، حر و همراهانش مانع شدند، در این حالت امام حسین (علیه‌السلام) خطاب به حر فرمودند: ثکلتک امک! مادرت در سوگت بگرید! چه قصدی داری؟ حر پاسخ داد: اگر جز شما در این حال با من چنین سخنی می‌گفت از او در نمی‌گذشتم! ولی به خدا سوگند نمی‌توانم از مادر شما جز به نیکی یاد کنم.

کریم مومنی در گفت‌وگو با خبرنگار ایسنا منطقه قم در این‌باره عنوان کرد: جمله" ثکلتک امک" که در این روایت از امام حسین(ع) نقل شده است،  به معنای نفرین شدید نیست، بلکه نوعی سرزنش و عتاب است، جمله‌ای است که در عرف عرب آن دوره در میان افراد مرسوم بوده و مانند ضرب‌المثل در زبان فارسی، ترجمه‌ی تحت‌الفظی آن که به معنای" مادرت به عزایت بنشیند" از آن استنباط نمی‌شود، بلکه صرفا به معنای سرزنش و عتاب مخاطب از انجام کاری است و چون امام حسین(ع) نیز عضوی از جامعه عرب آن دوره بودند طبق همین عرف حر را مورد خطاب قرار دادند.

وی تاکید کرد: در این جمله رکاکت و ابتذال وجود ندارد و توهین به مادر شخص مخاطب محسوب نمی‌شود، بلکه حتی اگر بار معنایی منفی و نادرست را نیز از آن استنباط کنیم، متوجه خود شخص خواهد بود.

این کارشناس مذهبی بیان کرد: این جمله هنگامی بیان شد که حربن یزید ریاحی، به‌عنوان فرمانده سپاه طاغوت و تحت فرمان وی، از امام زمان خود سرپیچی کرده و راه را بر ایشان بسته است و طبق دستور نه اجازه بازگشت و نه اجازه پیشروی را به امام حسین(ع) نمی‌دهد، در چنین شرایطی حر در موقعیت ظالم و در مسیر انحراف است پس مستحق عتاب و سرنوشت امام حسین (ع) نیز هست.

 وی ادامه داد: حر بن یزید ریاحی خود پیش‌زمینه‌های مثبتی داشت که موجب تغییر و تحول وی در مواجهه با امام حسین(ع) شد، وی از طرفی فرمانده‌ای نظامی و موظف به اطاعت از امر مقام بالاتر خود است و از طرفی دیگر در مقابله با فرزند پیامبر(ص) آخرت خود را در خطر می‌بیند و به تعبیر خود در دوراهی مسیر دنیا و آخرت قرارگرفته است، از اثرات گناهان زیاد این است که انسان را به تکذیب حقیقت می‌کشاند اما اینکه در این مواجهه مسیر حق را برمی‌گزیند و به رستگاری می‌رسد، نشان دهنده آمادگی قلبی و اعتقادی وی برای پذیرش حق است. 

به بیان کلی، جمله "ثکلتک امک"، عبارتی است در عرف عرب آن دوره به جهت معنای عرفی آن استعمال شده و نوعی نفرین یا توهین ناپسند نیست، با توجه به این مسئله پاسخ حر نیز حاکی از این که مورد نفرین قرار گرفته باشد و به جهت خودداری از مقابله به مثل نیست، بلکه جواب وی بدین و معناست که حضرت زهرا(س) چنان جایگاه والایی دارند که جز به بهترین شیوه ممکن و با بهترین کلمات نمی‌توان از ایشان یاد کرد و حتی همین کلام عرفی را که صرفا جنبه سرزنش و عتاب داشته و متداول نیز بوده است را نباید درباره فرزند حضرت زهرا(س) به کار برد.
  • در زمینه انتشار نظرات مخاطبان رعایت چند مورد ضروری است:
  • -لطفا نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • -«ایسنا» مجاز به ویرایش ادبی نظرات مخاطبان است.
  • - ایسنا از انتشار نظراتی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های دین مبین اسلام باشد معذور است.
  • - نظرات پس از تأیید مدیر بخش مربوطه منتشر می‌شود.

نظرات

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.