/ فعالترين پرونده ديپلماسي/ گزارش ايسنا از آنچه در خصوص پروتكل الحاقي در سال جاري گذشت
« در مذاكراتم با مقامات ايراني ميخواهم دربارهي احتمال پيوستن ايران به پروتكل الحاقي گفتوگو كنم» شايد اولين جملهاي بود كه مديركل آژانس بينالمللي انرژي اتمي با آن موضوع فعاليتهاي هستهيي ايران را به سوژهاي براي رسانههاي مختلف جهاني بدل كرد.
به گزارش خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، پس از اين گونه اظهارات بود كه درخواستهاي جهاني براي امضاي پروتكل الحاقي از سوي ايران رو به فزوني گذاشت، با اين حال مواضع برخي كشورها، به ويژه آمريكا جاي تامل دارد؛ چرا كه نه تنها جنبهي درخواست نداشت، بلكه لحني مداخلهجويانه و تهديدآميز داشت.
رسانههاي غربي در اين زمان با يادآور شدن اين كه ايران كشوري با منابع سرشار نفت و گاز است، تلاش ميكردند اين امر را دليل مشكوك خوانده شدن برنامههاي هستهيي ايران از سوي آمريكا بخوانند.
شايد زماني كه در اسفندماه سال گذشته محمد البرادعي در جريان كنفرانس مطبوعاتياش در تهران با رييس سازمان انرژي اتمي “از اصرار آژانس بينالمللي انرژي اتمي براي امضاي پروتكل الحاقي از سوي ايران“ صحبت ميكرد، اين موضوع در سطح رسانهيي چندان مهم تلقي نشد، چرا كه پيش از آن بحث سلاحهاي كشتار جمعي عراق و اتهامات آمريكا به اين كشور در صدر اخبار قرار داشت. در اين زمان بود كه مقامات آمريكايي با تشديد لفاظي عليه ايران، باعث به وجود آمدن واكنشهايي از سوي مقامات مسوول در دستگاه سياست خارجي كشورمان شدند. اما تا اوايل خردادماه سال جاري، موضوع پروتكل الحاقي و پرسشهايي كه در خصوص آن مطرح ميشد، آن ميزان جدي تلقي نميشد كه بخواهد تيتر يك را به خود اختصاص دهد.
كمال خرازي، وزير امور خارجهي كشورمان در اولين نشانههايي كه در خصوص موضع ايران در قبال پروتكل الحاقي ارايه كرد، گفت: در صورت برداشتن محدوديتها هرگونه پروتكلي را امضا ميكنيم.
با اين حال البرادعي روز 26 خرداد زماني كه گزارشاش در خصوص فعاليتهاي هستهيي را به اعضاي شوراي حكام ارايه كرد، اولين پلهي جنجالسازي عليه كشورمان را ايجاد كرد: گزارشها نشان ميدهد ايران نتوانسته است گزارش دقيقي از مواد هستهيي و فعاليتهايش ارايه دهد.
اما شوراي عالي امنيت ملي جمهوري اسلامي ايران در تيرماه سال گذشته، زماني كه جك استرا، وزير امور خارجهي انگليس به تهران سفر كرد، به صورت علني حضورش براي رسيدگي و حل اختلافات ميان كشورمان و آژانس بينالمللي انرژي اتمي را با مطرح شدن اين نكته از سوي حسن روحاني در آن زمان كه اظهار داشت “به زودي از البرادعي جهت سفر به ايران براي گفتوگو جهت رفع مشكلات تكنيكي دعوت خواهد شد” اعلام كرد.
ميتوان اين طور در نظر گرفت كه در همين ماه وقتي البرادعي اظهار داشت: “ايران بايد پروتكل الحاقي را امضا كند تا با بازرسيهاي بيشتر از تاسيسات هستهيياش، برنامههاي هستهيي اين كشور آشكارتر شود” موضوع فعاليتهاي هستهيي ايران به مرحلهي جديدي وارد شد؛ در همان زمان بود كه وي اصرار داشت، بگويد: “اگر ايرانيها شفافيت و همكاري نشان دهند، مطمئن هستم كه سياست اعمال تحريم، مورد بازنگري قرار ميگيرد و تغيير خواهد كرد.”
در حالي كه افكار عمومي داخلي و مقامات كشورمان قصد داشتند اين موضوع را به خوبي لمس كنند كه پس از امضاي پروتكل الحاقي چه چيزي را مابهازاي آن دريافت خواهيم كرد، بنا به گفتهي سخنگوي آژانس بينالمللي انرژي اتمي قرار شد تيم كارشناسان قضايي آژانس به درخواست ايران در مردادماه به كشورمان بيايند و در جريان ماموريتشان به توضيح عواقب امضاي پروتكل الحاقي بپردازند و فضاي اين گفتوگوها كه 15 مرداد صورت گرفت از سوي دو طرف مثبت و سازنده توصيف شد.
اتحاديهي اروپا از شهريورماه رويكرد جديدي نسبت به مسالهي هستهيي ايران اتخاذ كرد و اين امر با سفر خاوير سولانا، مسوول سياست خارجي اتحاديه اروپا و ديدارهايش با مقامات ايراني نمود پيدا كرد.
اولين گام سه كشور مهم اروپايي براي مذاكره با ايران دربارهي برنامهي هستهييمان زماني آشكار شد كه سخنگوي وزارت امورخارجه فرانسه اظهار داشت: تاييد ميكنم كه نامهاي از سوي فرانسه، آلمان و انگليس به ايران ارسال شده است.
آمريكا كه در تمام اين مدت در رويكردش نسبت به برنامههاي هستهيي تغييري ايجاد نكرده بود، در آستانهي تشكيل جلسهي شوراي حكام در روز 17 شهريور از طريق اخبار رسانهيي اعلام كرد كه از ارايهي طرحي كه براساس آن برنامههاي هستهيي ايران به شوراي امنيت سازمان ملل ارجاع داده شود، صرفنظر كرده است؛ اما اين در حالي بود كه اكثر رسانهها با ديدهي ترديد به اين موضوع نگاه كرده و دليل چنين اقدامي را عدم استقبال ساير كشورها از طرح آمريكا دانستند.
رييس سازمان انرژي اتمي جمهوري اسلامي ايران در همين تاريخ در سخنراني خود در نشست چهل و هفتم آژانس با تاكيد بر صلحآميز بودن فناوري هستهيي كشورمان، قطعنامهي صادر شده از سوي شوراي حكام را با مفاد پيمان عدم تكثير سلاحهاي هستهيي مغاير خواند و تاكيد كرد: ضرب الاجل تعيين شده براي همكاري و زبان زهرآگين قطعنامه جملگي دردسر آفرين تلقي ميگردد.
صدور اين قطعنامه كه ضربالاجلي را براي همكاري ايران با آژانس بينالمللي انرژي اتمي تعيين كرده بود، واكنشهاي داخلي بسياري را به همراه داشت، علياكبر صالحي، نمايندهي ايران در آژانس نيز پس از تصويب شدن اين قطعنامه تاكيد كرده بود: “مفاد قطعنامهاي كه در آژانس بينالمللي انرژي اتمي عليه ايران به تصويب رسيده است؛ خواسته آژانس نيست؛ بلكه خواسته آمريكا و برخي دولتهاي غربي است.”
در تمام اين مدت ايران بر اين نكته تاكيد ميكرد كه آژانس نبايد تحت فشارهاي سياسي عملي را انجام دهد و تلاش ميكرد تا از سياسي شدن اين موضوع جلوگيري كند.
در حالي كه اواسط مهرماه برخي تحليلها بر اين مساله متمركز بود كه “ايران احتمال دارد از معاهدهي منع گسترش سلاحهاي هستهيي خارج شود”، در همين زمان دستگاه سياست خارجي كشورمان گزينهي ديگري را رقم زد.
سفر يكروزهي البرادعي به تهران در 24 مهرماه در حالي پايان گرفت كه طرفين از نتايج اين ديدار ابراز خشنودي كردند و از آن زمان بود كه مديركل آژانس بينالمللي انرژي اتمي ابراز اطمينان كرد كه “ايران با امضاي پروتكل الحاقي، بازرسيهاي سختتر و از قبل اعلام نشده از تاسيسات هستهيياش موافقت ميكند.”
اين چرخش اساسي جمهوري اسلامي ايران در عرصهي سياست خارجي هنگامي به نقطهي اوج خود رسيد كه وزيران سه كشور اروپايي روزهاي 28 و 29 مهرماه براي مذاكره در خصوص امضاي پروتكل الحاقي به كشورمان وارد شدند.
جداي از آن كه ورود همزمان جك استرا، دومينيك دوويلپن و يوشكا فيشر، وزيران امور خارجهي انگليس، فرانسه و آلمان به يك كشور امري بيسابقه از نظر تاريخي محسوب ميشد، حتي اين گونه تحليل ميشد كه اين اقدام هماهنگ اين سه كشور، شكافي را در جبههي آمريكا و اروپا به وجود ميآورد.
اين روز (29 مهرماه) بنا به گفتهي دوويلپن “روز مهمي براي سه كشور اروپايي” محسوب ميشد، فيشر نيز گام را فراتر نهاده و تاكيد كرده بود: امروز روز مهمي براي چهار كشور بود.
29 مهر روزي بود كه حسن روحاني، دبير شورايعالي امنيت ملي كشورمان به عنوان مسوول رسمي ايراني در جريان مذاكرات جهت حل مسالهي پروتكل الحاقي وارد عمل و معرفي شد كه برخي از رسانهها حضور وي را عاملي براي به ايجاد اجماع ميان دو جناح درون حاكميت بر سر موضوع هستهيي خواندند.
بعد از مذاكراتي كه در اين روز ميان سه وزير امور خارجهي اروپايي و روحاني صورت گرفت دو طرف در خصوص مسايل هستهيي با يكديگر به توافق دست يافتند، در توافق حاصل شده ميان دو طرف طي مذاكرات تهران، ايران اعلام كرد كه حاضر است به منظور اثبات حسن نيت برنامههاي هستهيياش كليهي فعاليتهاي مربوط به غنيسازي اورانيم را به حالت تعليق درآورد و نيز پروتكل الحاقي را در توافق آژانس به امضا برساند؛ طرف اروپايي نيز متعهد شد كه در صورت همكاري تهران، فناوري مدرن در حوزههاي مختلف آسانتر در اختيار كشورمان قرار بگيرد.
مذاكرات تهران و نتايج حاصله از آن مورد استقبال جامعهي جهاني قرار گرفت و تقريبا تمامي كشورها ضمن استقبال از اقدامات ايران، آن را گامي مثبت در جهت ايجاد اعتماد از صلحآميز بودن فعاليتهاي هستهيي ايران دانستند، اين در حالي بود كه آمريكا ضمن استقبال از اين اقدام، اعلام كرد فقط بازرسيهاي غيرمنتظره ميتواند ترديدها را از ميان بردارد.
برخي از رسانهها از مذاكرات تهران به عنوان الگويي براي رفع بحرانهاي بين المللي ياد كردند، تحليلهاي گوناگوني نيز در اين باره ارايه شد، برخي از رسانهها با انتشار اين خبر بر اين مساله تاكيد كردند كه بعيد است اقدامات مثبت ايران به اتهامات آمريكا عليه كشورمان پايان دهد، حتي روزنامههاي انگليسي همچون گاردين و فايننشيال تايمز، در گزارش خود نوشتند: “آمريكا پس از اين اقدام ايران از شعارهاي خصمانهاش عليه اين كشور بكاهد.”
پس از مذاكرات تهران در تاريخ اول آبان ماه سال جاري يعني هشت روز پيش از پايان ضربالاجل آژانس براي ايران، صالحي گزارش كامل برنامهي هستهيي ايران را در وين به محمد البرادعي تحويل داد.
حسن روحاني كه پس از مذاكرات تهران نقشي كليدي در مذاكرات هستهيي ايران عهدهدار شده بود، در تاريخ 18 آبان ماه به وين سفر كرد و با محمد البرادعي ديدار نمود؛ وي طي نشستي 90 دقيقهيي به رييس آژانس اتمي اطمينان داد كه ايران ظرف يك هفته نامهاي را در خصوص امضاي پروتكل و تعليق غنيسازي اورانيوم به آژانس تحويل خواهد داد.
روحاني يك روز بعد در تاريخ 19 آبان راهي مسكو شد و پيش از ديدار با ولاديمير پوتين، رييس جمهور روسيه در سخناني كه بسياري از كشورها از مدتها پيش در انتظار شنيدن آن بودند، اعلام كرد: ايران از امروز فعاليتهاي غنيسازي اورانيوم را متوقف ميكند و در همين روز نامهي پذيرش امضاي پروتكل الحاقي را به آژانس بينالمللي انرژي اتمي تحويل خواهد داد.
اهميت اعلام اين مساله در مسكو كه آمريكا اين كشور را به دليل همكاري هستهيياش با ايران به شدت مورد انتقاد قرار ميداد، به حدي بود كه خبرگزاري نووستي آن را افتخاري براي پوتين خواند. به گزارش ايسنا، روحاني در تاريخ 26 آبان براي شركت در نشست وزراي امور خارجهي اتحاديهي اروپا به بروكسل سفر كرد، در خصوص اين سفر، تحليلهاي گوناگوني از جمله اين مساله ارايه شد كه ايران ميكوشد طرف اروپايي را متقاعد كند زمان پاسخگويي به تعهداتشان در مذاكرات تهران فرا رسيده است و هدف ديدارهاي روحاني مذاكره دربارهي لزوم تحقق كامل توافق تهران قبل از نشست شوراي حكام است.
روحاني پس از بازگشت به تهران با اطمينان اعلام كرد: دشمنان ما در نشست آتي شوراي حكام موفق نخواهند بود.
علي اكبر صالحي، نمايندهي ايران در آژانس در تاريخ 29 آبان ماه رسما پروتكل الحاقي را در حضور البرادعي در وين امضا كرد.
امضاي پروتكل الحاقي از سوي كشورمان واكنشهاي مثبتي را در سطح بينالمللي به دنبال داشت و تمامي كشورها از آن استقبال كرده و آن را براي اثبات حسن نيت ايران بسيار مهم دانستند؛ اين در حالي بود كه وزير امور خارجهي آمريكا اعلام كرد فشارهاي زيادي كه بر ايران وارد آمد، باعث شد تا اين كشور پروتكل الحاقي را امضا كند و تعهدات ديگري را نيز به جامعهي بينالمللي بدهد. با اين حال ايران تاكيد كرد كه تعليق غني سازي امري داوطلبانه بوده و نشان از حسن نيت كشورمان دارد و در ازسرگيري آن هيچ گونه ممانعتي وجود نخواهد داشت.
اقدامات داوطلبانهي ايران در تعليق غنيسازي اورانيوم و امضاي پروتكل الحاقي پيش از پايان مهلت تعيين شدهي آژانس نتايج مثبتي را به دنبال داشت، چنان كه در نشست بعدي شوراي حكام تفاوت چشمگيري در لحن بيانيهي شورا به چشم ميخورد و شورا ضمن استقبال از اقدامات ايران و ابراز تاسف از قصورهاي گذشتهي تهران اعلام كرد در صورت اثبات تكرار قصور جدي از جانب ايران، فورا تشكيل جلسه خواهد داد و با در نظر گرفتن وضعيت و مشورت با دبيركل تمامي گزينههاي در دسترس خود را براساس اساسنامهي آژانس و موافقتنامهي پادمان بررسي كند.
اين امر از سوي جمهوري اسلامي ايران چندان ضروري تلقي نشد و ايران آن را از وظايف بديهي آژانس در قبال كشورهاي عضو خوانده و تكرار آن را در اين قطعنامه براي دلجويي از آمريكا و بيهوده دانست.به گزارش ايسنا، اقدامات ايران موجب شد در نشست شورا ايران از حمايت اتحاديهي اروپا برخوردار شود و سه كشور اروپايي توانستند بيشتر كشورهاي عضو را براي حمايت از ايران با خود همراه سازند و در نتيجه آمريكا كه قويا ارجاع پروندهي ايران به شوراي امنيت را خواستار شده بود از مدتي قبل از آغاز اين نشست به تدريج از موضع خود عقبنشيني كرد.
گزارش بعدي البرادعي از برنامهي هستهيي ايران در روز پنجم اسفند ماه به شوراي حكام تحويل داده شد و قرار است در روز 18 اسفند شوراي حكام در نشست يك هفتهيي خود اين مساله را مورد بررسي قرار دهد.
اين در حالي است كه آخرين خبرهاي منتشر شده دربارهي برنامهي هستهيي ايران از عقبنشينيهاي بيشتر آمريكا از موضعش در قبال ايران خبر ميدهد.
انتهاي پيام