“گردشگري ايران و پارلمان هفتم” توسعهي توريسم، رئال يا سورئال؟
پارلمان ايران چگونه به توريسم ميانديشد؟ و آيا مجلس هفتم راهكارهايي را براي از بين بردن چالشها و مسايل فراروي اين صنعت پرسود ارايه خواهد كرد؟ اگر بپذيريم كه ماحصل تلاشهاي مجلس ششم منجر به ارتقاي تشكيلاتي و جايگاه «ميراث فرهنگي» و «گردشگري» در قالب معاونت رياستجمهوري شد، آنگاه
ميتوان چشمانتظار اين موضوع بود كه مجلس هفتم نيز برنامهريزيها و انعطافهايي را در خصوص توسعه توريسم به معناي واقعي كلمه، انجام دهد. با همه اقدامات اجرايي و قانونگذاري، پرسش اينجاست كه نمايندگان پارلمان هفتم با چه ديدگاهي به گردشگري نگريسته و فارغ از ديدگاههاي سياسي، در مراحل اجرايي چگونه به اعتلاي گردشگري كمك خواهند كرد؟ فراتر از حرف و گفتار و كلام، امروزه توريسم ايران نيازمند اقدامات و نوعي از برنامههاي كاربردي و راهبردي است كه هموار كردن راههاي اجرايي اين سياستها، جز از طريق كمكهاي پارلمان و نهاد قانونگذار كشور امكانپذير نيست.
رضا طلايينيك، نمايندهي مردم بهار و كبودرآهنگ در مجلس، ناهنجاريهاي سياسي، اجتماعي و نارساييهاي عمراني و رفاهي را مهمترين موانع اصلي گردشگري در كشور ميداند و مي گويد: با ساماندهي مسائل تاثيرگذار سياسي، اجتماعي و بهبود تاسيسات و امكانات عمراني و رفاهي، امكان تحقق جايگاه واقعي گردشگري داخلي و خارجي در كشور فراهم خواهد شد.
به گفته وي: نهادينه شدن الگوي تعامل با گردشگران خارجي و پرهيز از سطحينگريهاي سياسي و فرهنگي توام با تقويت اطلاعرساني ملي و بينالمللي ميتواند ناهنجاريهاي سياسي و اجتماعي را براي بخش گردشگري برطرف كند.
با اين وجود باز هم سوال اين است كه چه كسي اين مسايل مورد اشاره نماينده بهار در خانه ملت را ساماندهي خواهد كرد؟ آمارها مويد حضور نهادهاي 16 گانه دخيل در امر توريسم است. به تازگي هم كانون ملي گردشگري با هدف انسجامبخشي به فعاليت هاي گردشگري و سازماني تشكيل شده، اما هنوز از اقدامات اجرايي اين مركز خبري منتشر نشده است. ظاهرا بايد باز هم منتظر بود!
بخش خصوصي، گمشده در بوروكراسي اداري!
امروزه در بيشتر نظرات ارايه شده كارشناسي از نبود بخش خصوصي به عنوان حلقه مفقوده گردشگري ايران نام برده ميشود، طوري كه هنوز تابوي امكان ورود اين بخش به توريسم، شكسته نشده است.
مرتضي تمدن، نماينده مردم شهركرد، مهمترين مشكل مناطق گردشگري حوزه نمايندگي خود را عدم سرمايهگذاري مناسب از طرف دولت و بخش خصوصي ميداند.
به تاكيد او: در سياستگذاريهاي كلان كشور بايد تكليف ما در بعد توريست مشخص شود كه اين مسأله قطعا در توسعه صنعت توريست در استان چهارمحال و بختياري نيز اثر خواهد داشت.
آرينمنش - ديگر نماينده پارلمان ايران - نيز دربارهي تاثير و حضور بخش خصوصي و حمايت دولت در اين راستا مدعي است: توسعهي بخش گردشگري بدون مشاركت بخش خصوصي امكانپذير نيست؛ چرا كه طبق برنامهي سوم و چهارم توسعه قرار نيست بخش دولتي وارد امور جهانگردي و امثال آن شود، ولي بخش دولتي موظف شده كه امور تصديگري را به بخش خصوصي واگذار كند. لذا مجلس در راستاي برنامهي چهارم به اين برنامه وفادار است و موانعي كه در اين راه وجود داشته باشد را در چارچوب قانون اساسي و مسايل فرهنگي برطرف ميكند.
رضا آشتيانيعراقي، نمايندهي مردم قم، نيز فراهم كردن زمينههاي جذب توريست را از سوي مسوولان سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري با توجه به زمينههاي گردشگري موجود در ايران مورد تاكيد قرار ميدهد.
او مي گويد: اينكه عنوان شده كه در چشمانداز 20 ساله كشور قرار است 20 ميليون توريست جذب كنيم؛ كاري بسيار مشكل و جذب اين تعداد بسيار زياد است و بعيد به نظر ميرسد كه اين مساله تحقق پيدا كند. اما اگر زمينهي گردشگري در استانها فراهم شود، امكان جذب نيمي از تعداد گردشگر وجود خواهد داشت.
«اگر بخش خصوصي را براي مدتي فعال كرده و از قسمتهاي كوچك در اين راستا شروع كنيم و دست بخش خصوصي را باز گذاريم اين كار ميتواند بسيار مفيد باشد. برنامه چهارم در اين جهت به خوبي به ميدان آمده و براي درگير كردن بخش خصوصي توجه لازم را داشته است». جمله فوق نيز از تاكيدات آشتياني، عضو كميسيون فرهنگي است.
اما عفت شريعتي خواهان شفافيت در بخشهاي خصوصي است.
از ديد وي: مجلس به ويژه كميسيون فرهنگي آن چه در توان دارد را براي تحقق رونق توريست در كشور انجام خواهد داد و راههاي تعامل خوبي بين مجلس و سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري وجود دارد.
عفت شريعتي، حضور بخش خصوصي را در بخش گردشگري كشور بسيار موثر مي داند و ادامه ميدهد: بخش خصوصي در يك صورت ميتواند موفق باشد و آن اين كه ضابطهمند باشد. بخش خصوصي كه هيچ ضابطه و قانوني در آن لحاظ نشود يا كمرنگ باشد را نميتوانيم موفق بدانيم. بخش خصوصي به ويژه در بحث گردشگري كاملا ميتواند تاثير گذار باشد؛ به شرط آن كه منضبط و ضابطهمند باشد و قانون در آن رعايت شود.
سرمايهگذاري مشروط به رفع موانع قانوني است
ايرادهاي قانوني برنامهريزيهاي كلان گردشگري ايران كجاست؟ چرا هنوز كسي به خود اجازه نميدهد تا اين پرسش را مطرح كند: با توجه به صرف اعتبارات كلان براي تهيه طرح جامع گردشگري، چرا پرونده اين طرح ملي كه به ادعاي تهيهكنندگان آن ميتواند تحولي را در گردشگري كشور به وجود آورد، هنوز در سازمان مديريت و برنامهريزي خاك ميخورد؟
شايد در هيچ حوزهاي از صنايع كشور، كمبود سرمايهگذاري چون بخش گردشگري خودنمايي نكند. برايند حركت اين صنعت طي سالهاي گذشته اكنون موجي از بياعتمادي سرمايهگذاري را در اين حوزه به وجود آورده و اگر اين روند ادامه داشته باشد، آينده خوبي براي زيرساختهاي توريسم كشور پيشبيني نميشود.
در اين راستا نايبرييس كميسيون فرهنگي مجلس، رفع موانع قانوني توسعهي گردشگري را از نقاط مورد توجه عنوان كرد و گفت: در جذب سرمايهگذاري خارجي بايد به سرمايهگذار تضمين داد تا به اين كار اقدام كند.
نمايندهي مشهد با تاكيد بر توسعهي ارتباطات فرهنگي و سياسي با كشورهايي كه زمينهي اعزام گردشگران آنها به ايران مهياتر است، اظهار كرد: آماده كردن ميراث فرهنگي براي جذب جهانگردان، ايجاد مراكز جذب توريست در كنار آثار تاريخي، توسعهي موزههاي ملي، توجه به زيرساختها مانند ايجاد اماكن اقامتي مناسب، دفاتر گردشگري توانمند با امكانات بالا، ايجاد شركتهاي هواپيمايي ويژه، هماهنگيهاي لازم در مبادي ورودي مانند نيروي انتظامي، گمرك و نهاد رياست جمهوري و تامين امنيت گردشگران نيز از ديگر ضروريات براي جذب توريست به ايران است.
همچنين، مرادعلي منصوريرضي، نمايندهي مردم راميان و آزادشهر، عدم تامين سرمايهگذاري در استان گلستان را عامل اصلي كاهش گردشگر و توريست در اين استان ميداند.
مصطفي مطورزاده، نمايندهي مردم خرمشهر هم استان خوزستان را اولين خواستگاه تمدن بشري در طول تاريخ خوانده و با اشاره به مشكلات بخش گردشگري اين استان اظهار ميدارد: متاسفانه به دليل عدم آمادهسازي زير ساختها خصوصا در بخش حمل و نقل و احداث هتل، اماكن پذيرايي و امثال آن تاكنون اين استعدادهاي خوزستان حتي به گردشگران داخلي هم معرفي نشده است.
جواد جهانگيرزاده، نمايندهي مردم اروميه نيز ضعف سرمايهگذاري مناسب توسط دولت و دستگاههاي اجرايي براي توسعه گردشگري در اين استان را با وجود پتانسيل و ظرفيتها، حجم و قدرت تاثيرگذاري بخش گردشگري اين استان، عامل عدم موفقيت جذب توريست در اين استان ميداند.
زادسر هم تاكيد ميكند: مسوولين كشور نتوانستهاند متناسب با شأن جمهوري اسلامي در گردشگري سياستگذاري كرده و در جهت آشنايي جهان با مراكز باستاني، ديدني و تاريخي كشور به درستي تبليغ نمايند.
به راستي آيا همه اين مسايل همانطور كه در بالا به آن اشاره رفت، ناشي از سوءتفاهم است يا اينكه عوامل داخلي و خارجي نيز در شدت گرفتن ديوار بياعتمادي عدم بازگشت سرمايه در گردشگري نقش داشتهاند؟
به اعتقاد يك نماينده پارلمان ايران: اگر بخش خصوصي و سرمايهگذاران اطمينان پيدا كنند كه در اين عرصه سرمايهگذاري كنند، سياستهاي اعلام شده زود متحقق ميشود، ولي تاكنون اقدام مناسبي براي جذب سرمايهگذاري و تشويق سرمايهگذاران صورت نگرفته است.
آشتياني در ادامه ايجاد زمينههاي ارايه وامهاي بانكي و كمك بخش خصوصي را در اين خصوص مورد تاكيد قرار داد و گفت: مكانهايي كه براي پذيرايي از توريستها ايجاد ميشود نيز بايد از جاذبهي كافي برخوردار باشند. در حقيقت بدون وجود بخش خصوصي توسعهي صنعت گردشگري امكانپذير نيست.
عضو كميسيون فرهنگي مجلس ادامه داد: كميسيون فرهنگي مجلس با تبليغات و دعوتهايي كه به عمل ميآورد، ميتواند براي تشويق بخش خصوصي بسيار كارآمد باشد. در اين راستا اگر سرمايهگذاري در استانها را مورد توجه قرار دهيم و اگر سرمايهگذار براي سرمايهگذاري در اين بخش اعتماد كند؛ ميتوان شاهد پيشرفتهاي خوبي در اين راستا باشيم.
امنيت گردشگري
در خصوص مقوله امنيت هر چند كه دكترينهاي زيادي ارايه شده است؛ اما طبق اجماع عمومي امنيت گردشگري نسبت به مقولات ديگر از ظرافت و پيچيدگي زيادي برخوردار است. به اين ترتيب به نظر ميرسد كه موضوع فوق با توجه به اينكه چندين بار براي گردشگران در داخل كشور مشكلاتي به وجود آمده، بايد از منظر علوم جامعهشناختي و انتظامي مورد تحليل و بررسي قرار گيرد.
معناي اين امر نه ارايه يك «دكترين جديد امنيتي براي گردشگران» در ايران - كه اگر باشد ايدهآل است - بلكه در نظر گرفتن تمهيدات لازم براي حفاظت از گردشگران است، درست همپا با كشورهاي توسعهيافته در گردشگري كه اين امر در نهايت منجر به توسعه پايدار توريسم خواه شد. نكتهاي كه اگر در عمل محقق گردد، ميتوان به طور عملي نقش توريسم را در اقتصاد پايدار به چشم ديد. چيزي كه طبق اجمام عمومي، ما تاكنون شاهد آن نبودهايم.
دكتر «عادل آذر»، دربارهي نقش اقتصاد در توريست پايدار، اظهار ميدارد: بحث گسترش توريست و گردشگري در يك كشور ميتواند تحت تأثير عوامل مختلفي باشد از جمله سطح رفاه اقتصادي يك منطقه و سطح درآمدي متقاضيان گردشگري در آن منطقه و سطح رفاه اجتماعي و اقتصادي در حوزهاي كه توريست را به خود جذب ميكند.
وي افزود: هرچه ميزان سرمايهگذاري و توجه زيربنايي در بحث گردشگري ايجاد شود و تسهيلات رفاهي، مراكز تفريحي و امكانات حمل و نقلي افزايش يابد و امنيت را بالا ببريم قطعا توريست به راحتي ميتواند جذب شود و به اين وسيله ميتوان از نظر اقتصادي، درآمد زيادي عايد كشور كرد.
عضو كميسيون برنامه و بودجهي مجلس تامين امنيت تويست را مهمتر از فاكتورهاي اقتصادي و جاذبههاي تفريحي و رفاهي دانست و خاطرنشان كرد: اگر قرار باشد اولويتبندي كنيم، بايد به امنيت و احساس امنيت و تصوير ذهني مثبت از يك منطقه امتياز 80 درصدي و تنها 20 درصد را به مسائل اقتصادي و رفاه و جاذبهها و زيرساختها اختصاص داد. اگر بهترين هتلها و امكانات را فراهم كنيم، ولي امنيت فرهنگي، اجتماعي و توريستي وجود نداشته باشد، نخواهيم توانست توريست جذب كنيم.
نمايندهي دهلران ادامه داد: اگر امنيت فراهم باشد و زيرساختها و امكانات به اندازهي كافي وجود داشته باشد، ميتوانيم 3 ميليون توريست را به ويژه از حوزههاي كشورهاي مسلمان جذب كنيم.
عضو كميسيون برنامه و بودجه افزود: مجلس به خصوص كميسيونهاي اجتماعي و فرهنگي مجلس بايد طرح جامع استراتژي گردشگري را از دولت بخواهد و اگر در اين راستا قوانين و مقررات موجود را يكپارچه كنيم و تعريف مشخصي از گردشگري ارايه دهيم، خواهيم توانست در جذب توريست موفق باشيم.
وي گفت: هنوز نميدانيم كه آيا گردشگر فرد مثبتي است يا فرد منفي؟ آيا گردشگر از باب جاسوسي وارد كشور ميشود يا از باب درآمدزايي؟ ما به گردشگر به عنوان يك فرد مثبت نگاه نميكنيم كه اين ديد بايد اصلاح شود. مجلس با تعامل با دولت در راستاي اين كه تعريف مشخص و مثبت و چارچوبداري از بحث گردشگري داشته باشيم بايد اقدام كند و يك قانون جامع گردشگري را بايد تصويب و به دولت داد تا آن را اجرا كند.
بر پايه اين گزارش، همه نگاههاي حاشيهاي به گردشگران در حال صورت ميگيرد كه سخنگوي دولت به صراحت اعلام كرده است كه وزارت اطلاعات ديد منفي به گردشگران ندارد. به اين ترتيب در عمل بايد منتظر بازتابهاي اين سخنان در وضعيت توريسم ايران بود.
توريسم مذهبي، رويارو با چالشها
باورهاي مذهبي هيچگاه از فرهنگ و اعتقادات جوامع مسلمان جدا نبودهاند. وجود هزاران بناي مذهبي كه خود از جاذبههاي زيارتي كشور به شمار ميآيند، خود دليلي است كه باور كنيم كشورمان در صورت برنامهريزي درست آنهم با برخورداري از ابنيههاي منوري چون بارگاه ملكوتي امام رضا (ع) ، حضرت شاهعبدالعظيم (ع)، حضرت معصومه (س) و ... مي تواند به قطب گردشگري مذهبي جهان اسلام تبديل شود، رويايي كه اكنون كشورهايي چون عربستان و سوريه به آن دست يافتهاند.
در خصوص چالش ها و مشكلات توريسم مذهبي، يك عضو كميسيون فرهنگي مجلس شوراي اسلامي، ميگويد: مهمترين مشكل در جذب گردشگر سياحتي و زيارتي در كشور، نبود يك برنامهريزي عملياتي زماندار براي قطع نارساييها و اقدامات در جهت تحقق اهداف و مسائل مربوط به جذب گردشگر است.
«محمد هادي رباني» همچنين دربارهي مشكلات و مسائل فراروي گردشگري مذهبي در استان فارس، اظهار داشت: بخش گردشگري سياحتي و زيارتي در شيراز و استان فارس با مشكل اساسي روبروست، يعني برنامهريزي اساسي براي جذب گردشگر و رفع مشكلات در اين زمينه به درستي صورت نميگيرد.
وي افزود: شيراز يكي از قطبهاي مهم گردشگري كشور از نظر جذب گردشگران زيارتي و سياحتي است، اما با مشكلات زيادي در اين راستا مواجهايم. در حال حاضر اماكني كه گردشگران به ويژه در ايام تعطيل از آنها بازديد ميكنند، حتي از داشتن امكانات اوليه نيز محروم هستند. همچنين بناهاي تاريخي و مذهبي به مردم و گردشگران داخلي و خارجي به درستي معرفي نشده، يعني كار تبليغاتي درستي در اين راستا صورت نگرفته است. به همين جهت آگاهي مردم و گردشگران از بناهاي شيراز در حد بسيار قديمي و سطحي گذشته است.
وي با بيان اين كه حتي يك كتابچه يا نقشه واضح و روشنگر براي راهنايي و آشنايي عموم با اماكن تاريخي و مذهبي در دست نداريم، افزود: اكثر افراد از كمبود امكانات بهداشتي و رفاهي در اين بخشها رنج ميبرند. همين امر باعث شده كه افراد، ديگر تمايلي براي مراجعه و بازديد از اين مكانها نداشته باشند.
عضو كميسيون فرهنگي مجلس ادامه داد: نمايندگان استان فارس همه مصمم هستند كه با اولويتبندي محروميتها و نارساييها، عقب ماندگيهاي شهرستانهاي استان به ويژه شيراز اقدامات موثري انجام دهند. بحث گردشگري سياحتي و زيارتي نيز مورد نظر همه ماست، منتهي همه به اين نتيجه رسيدهايم كه داراييهاي بالفعل براي اين گونه اقدامات و اجرايي كردن برنامهها را نيز بايد در نظر بگيريم و سعي كنيم تا جايي كه ميتوانيم مشكلات راه را در اين استان حل كنيم تا بخش گردشگري نيز از اين لحاظ با مشكلي مواجه نباشد.
وي ادامه داد: با توجه به اعتقادات مذهبي مردم نياز است كه به بخش گردشگري مذهبي و زيارتي كشور نيز بيش از اينها توجه شود. در واقع ايران بزرگترين نعمت اقتصادي و درآمدي را از دست داده است. در حالي كه مراكز فرهنگي، وزارت ارشاد و حتي نهاد رياست جمهوري شخص رييس جمهور و وزارت كشور و كساني كه دخيل در امر موسسات گردشگري و جهانگردي هستند بايد به اين مسائل بيشتر توجه كنند و نبايد اين منبع درآمدي بزرگ را از دست بدهيم.
كمبود اماكن اقامتي
درباره مشكلات هتلها و ديگر مرتاكز اقامتي در كشور آنقدر از سوي مسئولان و دستاندركاران اين صنعت سخن گفته شده كه ديگر مجالي براي هيچ گفتاري باقي نمانده است. ديدگاه نمايندگان در اين خصوص را هم بررسي مي كنيم. عبدالرضا مصري، نماينده كرمانشاه، كمبود امكانات رفاهي براي كساني كه قصد اقامت در اين استان دارند را اساسيترين مشكل در بخش گردشگري كرمانشاه مي داند.
او ميگويد: متاسفانه از نظر زيرساختها هم آنچنان فعاليتي انجام نشده است. به عنوان نمونه تورهايي كه بتواند به صورت جمعي مردم را هدايت كند وجود ندارد و اقامتگاههايي كه بايد براي استراحت وجود داشته باشد بسيار ناچيز است.
در اين زمينه دكتر سيدعباس پاكنژاد، نمايندهي مردم يزد و صدوق در مجلس نيز كمبود هتل و وسايل و امكانات پذيرايي از مهمترين مشكلات بخش توريستي يزد دانست و گفت: همچنين از نظر وسايل بهداشتي و كمكهاي بين جادهيي اين شهر نياز به توجه بيشتري دارد.
مرادعلي منصوريرضي، نمايندهي مردم راميان و آزادشهر نيز، عدم تامين سرمايهگذاري در استان گلستان را عامل اصلي كاهش گردشگر و توريست در اين استان دانست و گفت: در مورد امكانات اوليه پذيرايي از گردشگران در اين استان اقدامات اندكي در خصوص تاسيس هتل و محلهاي پذيرايي مسافران و گردشگران صورت گرفته، ولي در شهرستانها اين مقدار سرمايهگذاري را نيز شاهد نيستيم.
اما مصطفي مطورزاده، نمايندهي مردم خرمشهر، به نكته جالبي اشاره ميكند. به باور او استان خوزستان اولين خواستگاه تمدن بشري در طول تاريخ به شمار مي آيد؛ اين در حاليست كه با تاسف به دليل عدم آمادهسازي زير ساختها خصوصا در بخش حمل و نقل و احداث هتل، اماكن پذيرايي و امثال آن تاكنون اين استعدادهاي خوزستان حتي به گردشگران داخلي هم معرفي نشده است.
با توجه به مشكلاتي كه در بخش جذب توريست و گردشگري كشور با آن مواجهايم اكنون اين سوال پيش ميآيد كه براي حل اين مشكلات و موانع چه بايد كرد؟ در اين خصوص اكثريت نمايندگان بر اين مسايل متفقالقول هستند كه بايد اتكاء صرف خود بر درآمدهاي ناشي از نفت و اقتصاد تك محصولي را از بين برد. همچنين با ساماندهي مسائل تاثيرگذار سياسي، اجتماعي و بهبود تاسيسات و امكانات عمراني و رفاهي، بايد امكان تحقق جايگاه واقعي گردشگري داخلي و خارجي را در كشور فراهم كرد.
البته به اين مشكلات مسايل كلاني چون تبليغات گردشگري، سوء مديريت، نبود راههاي استاندارد، فراهم نشدن امكان بازديد از جاذبههاي گردشگري و معضلات خدمات را نيز بايد اضافه كرد.
ستار هدايتخواه، نماينده بويراحمد اين مشكلات را در استان خود چنين توصيف كرده است: نگاه تبعيضآميز برنامهريزان در سطوح ملي در مورد استانهاي محروم، ضعف مديريت برخي از مسوولان گردشگري، كمبود جاده و امكانات و نگاه صرف اقتصادي به بخش گردشگري.
در پايان نيز ميتوان گفت: نهادينه شدن الگوي تعامل با گردشگران خارجي و پرهيز از سطحينگريهاي سياسي و فرهنگي توام با تقويت اطلاعرساني ملي و بينالمللي ميتواند ناهنجاريهاي سياسي و اجتماعي را براي بخش گردشگري برطرف كند. در اين رابطه تقويت، نگهداري و توسعهي ميراث فرهنگي و استقرار توازن اماكن اقامتي و پذيرايي توام با ساماندهي شبكهي حمل و نقل ريلي و هوايي نيز عامل كاهش مشكلات در بخش گردشگري خواهد بود. همچنين رفع نواقص راهسازي و ايمني جادهها و بهبود امكانات خدماتي و رفاهي و ساماندهي مديريت مناطق ويژهي گردشگري توام با رشد سرمايهگذاري و نظارت مفيد بر صنعت گردشگري، امكان برطرف شدن موانع عمراني و رفاهي را براي توسعهي گردشگري فراهم ميكند. نبايد فراموش كرد كه گردشگري بينالمللي از حركت لاكپشتگونه خود در آمده و همپا با تحولات جهاني از چنان شتابي برخوردار شده كه ديگر ناديده گرفتن اين سرعت و صنعت براي هيچ كشوري مقدور نيست. به راستي اگر گردشگري كشورمان در جاده درست قرار گرفته باشد، كي و چگونه بر سرعت خود خواهد افزود؟
گزارش: علي مومنلو
انتهاي پيام