سوالي اساسي مطرح است: چرا وقتي ما نيروگاه هستهيي داريم، فنآوري چرخهي سوخت را نداشته باشيم؟
به گزارش خبرنگار انرژي هستهيي خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، برخي از صاحبنظران و كارشناسان سياسي معتقدند، آنچه مانع از دستيابي ايران به چرخهي سوخت هستهيي ميشود، جداي از سياستگذاريهاي مستقل داخلي و خارجي ايران، نقصان زيرساختهاي اقتصادي و صنعتي، سياسي و اجتماعي در كشورمان است، اما برخي ديگر از كارشناسان بر اين باورند كه ايران در يك مرحلهي گذار حساس است، لذا ضرورت دارد با توجه به وجود شالودههاي محكم صنعتي و تحقيقاتي و همچنين ظرفيتهاي سياسي و اجتماعي مناسب در ايران به لحاظ مسائل استراتژيك و اقتصادي، به اين فنآوري پيشرفته دست يابيم و اينگونه نيست كه فكر كنيم، بايد صبر كرد تا روند دسترسي به تكنولوژيهاي پيشرفته را همانگونه كه كشورهاي توسعه يافته طي كردهاند، طي كنيم.
اين كارشناسان ميگويند، چرا وقتي ما نيروگاه هستهيي داريم، تكنولوژي چرخهي سوخت را نداشته باشيم، در حالي كه در دانشگاههايمان و در ميان نخبگان كشور در اين زمينهها از توان و ظرفيتهاي خوبي برخورداريم، اين نوع نگرش، از دستدادن فرصتهاي حال و آينده است.
اين كارشناسان معتقدند، براي پيشرفت كشور بايد وارد تكنولوژيهاي پيشرفته شويم. مشغول كردن نيروي انساني و امكانات كشور به يخچالسازي و توليد تلويزيون، شايد در جاي خود خوب باشد، اما پرداختن صرف به اين بخش از صنعت، نبايد ما را از محصولات اصلي پيشرفته بازدارد.
برخي كارشناسان معتقدند، ايران در هوافضا، بيوتكنولوژي، نانو تكنولوژي، فنآوري هستهيي وIT مزيت نسبي دارد. در حالي كه برخي ديگر كارشناسان با نگاهي بدبينانه معتقدند كه ابتدا بايد دموكراسي و توسعهي اجتماعي اتفاق بيفتد و سپس توسعهي اقتصادي، صنعتي و علمي، اما در اين ميان، هستند صاحبنظراني كه معتقدند، اين دو (توسعه اقتصادي و سياسي) فرآيندهايي مستقل نبوده و تاثيرگذاري متقابل دارند.
خوشبينها معتقدند، بدون شناخت جبهه و صف تكنولوژي هيچ حركتي در مسير توسعهي پايدار مقدور نيست.
يكي از تكنولوژيهاي پيشرفتهي حال حاضر در دنيا، فنآوري هستهيي است كه بيشك نگراني كاهش انرژيهاي فسيلي را براي كشورهاي صنعتي و ديگر كشورهاي دنيا در آينده حل خواهد كرد.
خبرنگار ايسنا گزارشي دربارهي مفهوم چرخهي سوخت هستهيي تهيه كرده كه در آن نگاهي به اين فنآوري در كشورمان و ساير كشورهاي جهان شده، آنچه در پي ميآيد متن اين گزارش است.
ايران يكي از كشورهايي است كه توانسته در زمينهي چرخهي سوخت هستهيي به جز مرحلهي باز فرآوري به استقلال علمي و عملي برسد.
چرخهي سوخت هستهيي در چهار مرحلهي فرآوري سنگ معدن اورانيوم، تبديل و غنيسازي اورانيوم، توليد سوخت هستهيي و بازفرآوري شكل ميگيرد.
اورانيوم متداولترين سوخت براي راكتورهاي هستهيي است كه در مقايسه با اورانيوم، كاربرد توريوم و پلوتونيوم خيلي محدودتر است. اورانيوم را ميتوان به صورت خالص يعني اورانيوم فلزي يا به صورت تركيبي مثل اكسيد اورانيوم (UO2) و يا كريور اورانيوم (UC) به كار برد، اما اكسيد اورانيوم متداولترين ماده براي سوخت راكتورهاي تجاري است.
اورانيوم به طور طبيعي، به شكل مخلوطي از اكسيدهاي مختلف است كه به طور وسيعي در پوسته زمين به صورتهاي پراكنده يافت ميشود. غلظت اورانيوم در پوسته زمين نشاندهنده فراواني آن و حتي بيشتر از عناصري مثل جيوه و نقره است. معادن اورانيوم تا عمق 300 متري، معدن روزميني خوانده شده و عمق بيشتر از 300 متر معادن زيرزميني محسوب ميشوند.
براي استفاده از اورانيوم به عنوان سوخت، ابتدا بايد آن را از سنگهاي معدني استخراج و جداسازي نمود (اين مرحله، فرآوري سنگ معدن اورانيوم نام دارد) سپس با تبديل و غنيسازي، آن را براي تهيه سوخت آماده كرد كه به آن مرحلهي تبديل و غني سازي اورانيوم ميگويند، پس از آن با روشهاي شيميايي و فيزيكي مختلف اين اورانيوم به سوخت هستهيي تبديل ميشود، بازفرآوري سوخت مصرف شده و جداسازي اورانيوم، پلوتونيوم و محصولات شكافت ديگر نيز مرحله بازفرآوري نام دارد. به مجموعهي اين فرآيندها، چرخهي سوخت هستهيي گفته ميشود.
به عبارت بهتر، به مجموعه فرآيندها و مراحل توليد سوخت هستهيي تا مرحلهي مصرف و سپس بازفرآوري آن، چرخهي سوخت هستهيي گفته ميشود.
لفظ چرخه بدان جهت به كار ميرود كه عناصر شكافتپذير پس از مصرف در راكتورهاي هستهيي تحت بازفرآوري قرار گرفته و مجددا براي مصرف آماده ميگردند.
به گزارش ايسنا، در ايران نيز تكنولوژي چرخه سوخت هستهيي بومي شده و مراكز مختلفي در اين خصوص فعال ميباشند: تاسيسات ساغند يزد، وظيفه استخراج سنگ معدن اورانيوم را به عهده دارد. اين سنگ معدن پس از برخي تغييرات، به تاسيسات اردكان يا بندرعباس جهت توليد كيك زرد ارسال ميگردد. كيك زرد توليد شده به UCF اصفهان (تاسيسات فرآوري اورانيوم) رفته تا طي فرآيندهاي تبديل اورانيوم به U فلزي، UO2 و UF6 تبديل گردد. UF6 به منظور غنيسازي به تاسيسات نطنز ارسال شده تا پس از غنيشدن براي توليد UO2 غني شده به UCF بازگردد. سپس UO2 كه بين 3 تا 5 درصد غني شده است، به كارخانه FMP اصفهان (مركز ساخت سوخت) در نزديكي UCF اصفهان، ارسال ميگردد تا سوخت هستهيي توليد شود. اما در حال حاضر در ايران برنامهاي براي بازفرآوري سوخت مصرف شده وجود ندارد.
**نگاهي به اين فنآوري در جهان
هم اكنون به لحاظ صنعتي، كشورهاي فرانسه، ژاپن، روسيه، آمريكا و انگلستان داراي تمامي مراحل تكنولوژيكي فرآوري اورانيوم در تمامي مراحل چرخه سوخت هستهيي در الگوي (اشل) صنعتي هستند. چنانچه الگوي (اشل) غيرصنعتي منظور گردد، كشورهاي ديگري مثل هند نيز به اين ليست اضافه خواهند شد، همچنين كشورهاي كانادا و فرانسه در مجموع داراي بزرگترين كارخانههاي تبديل اورانيوم هستند كه محصولات آنها شامل UO3، UO2 و UF6 است، پس از اين كشورها به ترتيب كشورهاي آمريكا، روسيه و انگلستان قرار دارند. در زمينه غنيسازي اورانيوم، بيترديد آمريكا و روسيه داراي بزرگترين شبكه غنيسازي جهان هستند. آمريكا در اشل صنعتي كار غنيسازي را از سال 1945 و شوروي سابق (روسيهي فعلي) در 1949 آغاز كردهاند. پس از آنها، به ترتيب فرانسه، هلند، انگلستان بيشترين غنيسازي را انجام داده و ميدهند. در حال حاضر، آمريكا بزرگترين توليد كننده سوخت هستهيي در جهان است كه تمامي سوخت آن جهت استفاده در نيروگاههاي PWR و BWR ميباشد. پس از آمريكا، كانادا، توليد كننده اصلي سوخت هستهيي در جهان (براي راكتورهاي PHWR) است. به نظر ميرسد كشور كانادا از پرسابقهترين كشورها جهت توليد سوخت هستهيي است كه فعاليت خود را در اين زمينه از سال 1956 آغاز نموده است. پس از آمريكا و كانادا، كشورهاي انگلستان، روسيه، ژاپن، فرانسه، آلمان، هند، كره جنوبي و سوئد توليدكنندگان اصلي سوخت هستهيي ميباشند. در زمينه بازفرآوري سوخت مصرف شده، آمريكا بيشترين سهم بازفرآوري سوخت هستهيي را در جهان داراست. پس از آن فرانسه، انگلستان، روسيه، هند و ژاپن قرار دارند. در حال حاضر بين كشورهاي جهان سوم، هند پيشرفتهترين كشور در زمينه دانش فني چرخه سوخت هستهيي است.
گزارش از خبرنگار ايسنا: زهرا اصغري
انتهاي پيام