اشاره:
آنچه كه در پي ميآيد لينك مجموعه كتابها و مجلات الكترونيكي سرويس مسائل راهبردي دفتر مطالعات خبرگزاري دانشجويان ايران در حوزههاي مختلف است كه به بررسي فرآيند سياستگذاري عمومي در هر حوزه ميپردازد.
كتابها و مجلات ارائه شده ميكوشند، تحليل مسئله و راه حلهاي توسعهي هر بخش را به گونهاي روشمند و مبتني بر ابزار برنامهريزي راهبردي (SWOT) در عرصهعمومي بررسي كنند.
(SWOT) يكي از مهمترين ابزارهاي برنامهريزي راهبردي است. در اين روش مجموعهي نقاط قوت (Strengths) و ضعف(Weaknesses) در «درون بخشي» سازمان يا بخش مربوطه و فرصتها(Opportunities) و تهديدات(Threats) در «محيط پيراموني» آن مورد بررسي قرار ميگيرد. اگر چه ضرورتاً هر مجله يا حتي كتاب، اين الگو را به طور كامل اجرا نميكند؛ چرا كه در شرايطي كه با محدوديت منابع و از جمله زمان مواجه هستيم، بررسي حتي يك نقطه قوت يا ضعف در قالب يك مقاله ميتواند بسيار ارزشمند باشد؛ به ويژه هنگاميكه اين مقاله انعكاس يك پژوهش روشمند دانشگاهي با ادبياتي ساده باشد.
امروزه بسياري از پاياننامهها، پروژهها و پژوهشهاي دانشجويان و متخصصان كاربردهايي ارزشمند و تحولآفرين در اصلاح سياستها و برنامههاي توسعهي كشور دارند، گاه تشخيص مسئله يا بيان راه حل خود موضوع پژوهشها و پاياننامههاي دانشجويي پيچيدهاي بوده است و صدها ساعت زمان يك دانشجو يا پژوهشگر صرف آن شده است، اما در قالب مجلاتي كه در پي ارائه ميشود، دانشجويان و پژوهشگران توانستند حاصل پژوهشهاي خود را كه پيش از اين در مقالات علمي - پژوهشي منتشر شده بود، يكبار ديگر با ادبياتي غير تخصصي براي آگاهي همگان منتشر كنند و دربارهي نتايج و كاربردهاي آنها در اصلاح سياستها و تصميمات كشور براي سياستگذاران و عموم مردم توضيح دهند. انتشار دوبارهي اين پژوهشها با ادبياتي قابل فهم براي عموم ميتواند موجب آن شود كه عموم مردم، نمايندگان مجلس، مديران و سياستگذاران از آن آگاهي يابند و زمينهاي براي ايجاد يك عرصهي عمومي براي گفت و گوي دانشگاهيان با سياستگذاران و مديران دربارهي سياستهاي كشور گشوده شود.
سرويس مسائل راهبردي خبرگزاري دانشجويان ايران اظهار اميدواري ميكند ايجاد عرصهاي عمومي براي گفتوگوي دانشگاهيان با مديران، تصميمسازان، تصميمگيران و سياستگذاران دربارهي سياستها و فرآيند سياستگذاري عمومي ضمن مستندسازي تاريخ فرآيند سياستگذاري عمومي و افزايش نظارت عمومي بر اين فرآيند، موجب طرح ديدگاههاي جديد و ارتقاي كيفيت آن در حوزههاي مختلف شود.
لينك مجموعه كتب و مجلات توسعه سرويس مسائل راهبردي ايران
مجله سياستگذاري عمومي
مجموعه كارگاهها و مقالات سرويس مسائل راهبردي در حوزهي سياستگذاري عمومي
كتاب نفت - ويرايش دوم
مجموعهي مجلات الكترونيكي سرويس مسائل راهبردي ايران در بخش نفت
مجله مفاهيم روانشناسي/ ويرايش دوم
مجله پيشينه سياستگذاري نظام سلامت روان/ ويرايش سوم
مجله پيشينه سياستگذاري در نظام آموزشي/1
مجله تحول نظام آموزشي- ويرايش دوم
مجله سياستگذاري كاهش فقر و نابرابري
مجله مهندسي فرهنگي-ويرايش نخست
مجلهي مفاهيم اقتصادي-ويرايش نخست
مجله مفاهيم مديريت-ويرايش نخست
مجله بررسي و نقد طرح جامع تهران
مجلهي برنامه ريزي شهري و مسكن سردبير: امين كريمالديني
دبير
دبير كتاب نفت: مهندس محسن اطمينان
دبير مجلات « مفاهيم روانشناسي»، «سلامت روان» و «پيشينه سياستگذاري نظام سلامت روان»: رقيه السادات حسيني
دبير مجلات «پيشينه سياستگذاري در نظام آموزشي» و «تحول نظام آموزشي»: رقيهالسادات حسيني
دبير مجله سياستگذاري كاهش فقر و نابرابري: اعظم گنجي
دبير مجله مهندسي فرهنگي: خديجه فلاح انصاري
دبير مجلهي مفاهيم اقتصادي: اعظم گنجي
دبير مجله مفاهيم مديريت: مريم عبداللهي
دبيران مجله بررسي و نقد طرح جامع تهران: امين كريمالديني، خديجه فلاح انصاري
دبير مجلهي برنامه ريزي شهري و مسكن: مهندس عادل محمودي
دبير مجله مفاهيم مهندسي معدن: علي حميدي
دبير مجله سياستگذاري عمومي: امين كريمالديني
پيشينه و متدولوژي عملكرد سرويس مسائل راهبردي ايران
آنچه كه در پي ميآيد تلاشي است براي تشريح بيشتر پيشينه و متدولوژي عملكرد سرويس مسائل راهبردي خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا) كه مسووليت انعكاس مطالعات انجام گرفته در دفتر مطالعات ايسنا را بر عهده داشت.
آن چه كه در اين مجموعه ملاحظه ميكنيد حاصل بررسيهاي كاربردي و مطالعات كتابخانهاي است كه از سال 1380 در دفتر مطالعات خبرگزاري دانشجويان ايران(ايسنا) انجام گرفت. متدولوژي اين سرويس، دستآورد مطالعات و بررسيهاي انجام گرفته در اين دفتر است. در واقع با تأسيس سرويس مسائل راهبردي ايران براي نخستين بار، نوعي ژورناليسم سياستي و ژورناليسم راهبردي در ايران تجربه شود.
انگيزههاي نخستين
اولين جرقههاي پيدايي اين سرويس عبارت بود از:1 ـ تصميم به تدوين بانك سوژههاي بنيادين
2 ـ تاسيس سرويسي با عنوان ديدگاه كه به انجام گفتوگوهاي تفصلي بپردازد
بايد توجه كرد كه هرگز منظور از تدوين بانك سوژههاي بنيادين، تدوين سوژههاي مرتبط با تحولات اجرايي روز كشور نبود چرا كه به خوبي روشن است، در اين باره مجموعهي سردبيران، تقريبا از بالاترين سطح آگاهيهاي لازم برخوردارند و خود در اين زمينه بهترين مرجع رسانه محسوب ميشوند، اما در تدوين بانك سوژههاي بنيادين سطح برنامههاي توسعه و فرآيندهاي سياستگذاري كشور موردنظر بود، چنانكه اولين پروژه انجام گرفته در اين زمينه تدوين محورهاي نقد بودجهي سالانهي وقت كشور بود.
مروري بر تاريخچه
سرويس مسائل راهبردي ايران به دنبال سالها تجربه و بررسي كاربردي و انجام مطالعات كتابخانهاي مستمر در فرآيند تاريخي زير در دفتر مطالعات ايسنا تأسيس شد
1380: انجام گفت وهاي تفصيلي (اولين الگوي ارائه محتواي تحليل وتفسير)
1381: تأسيس دفتر «مطالعات خبر» و تلاش براي تدوين بانك سوژههاي بنيادين
1381: آغاز مطالعات پايه، گفتوگو هاي مشورتي و نشستهاي همانديشي
1382: ادامهي مطالعات پايه و انجام گفت و گوهاي كاربردي با اساتيد سياستگذاري عمومي
1383: آغاز مطالعه و انجام مجموعهي گفت و گوهاي مشورتي با برخي از مديران كشور دربارهي آسيبهاي فرآيند سياستگذاري و برنامهريزي در ايران
1384(بهمن ماه): آغاز به كار همزمان با انجام مطالعات تكميلي
1385(دي ماه): نمايش آيكن روي سايت اصلي ايسنا (اجراي نمونه پايلوت)
1386(آبان): تدوين و ارائهي نهايي برنامهي توسعه
در سال 1380، خبرگزاري دانشجويان ايران، براي نخستين بار و با هدف ورود به سطح تحليل و تفسير اخبار، اقدام به ارائهي گفتوگوهايهاي تفصيلي در يك خبرگزاري كرد و مقدمات تأسيس سرويسي با عنوان ديدگاه مورد بررسي قرار گرفت( البته بايد توجه كرد كه قبل از انجام اين گفت و گوها ميزگردهاي خبري نيز با هدف تحليل اخبار و تضارب آرا و ديدگاههاي مختلف در دفتر مطالعات خبرگزاري و پيش از آن در سازمان دانشجويان انجام ميگرفت)
در سال 1381، به منظور روشمند نمودن فرآيند مديريت خبر و اتخاذ رويكرد تحليلي در توليد اخبار، دفتر مطالعات خبر تأسيس و اين دفتر مسووليت تدوين روشمند بانك سوژههاي بنيادين را در ذيل دفتر مدير عامل عهده دار شد.
اولين پروژهي تدوين بانك سوژههاي بنيادين با دعوت از برخي از استادان اقتصاد دربارهي محورهاي بررسي و نقد بودجه سال 1381 تدوين شد.
پس از انجام اولين پروژه و با توجه به تجربه كسب شده، با پيشنهاد مدير وقت دفتر مطالعات خبر براي انجام مطالعاتي دربارهي سياستگذاري عمومي و بكارگرفتن و كاربردي كردن اين دانش در تدوين روشمندانهي بانك سوژه موافقت شد.
اين مطالعات سال 1381 آغاز و در سال 1382 ادامه يافت. همزمان مشورتهايي با تعدادي از استادان سياستگذاري عمومي و مديريت انجام گرفت.
دونكته:
واقعيت آن است كه بررسي فرآيندهاي سياستگذاري عمومي، در اغلب حوزهها، موضوع مغفول واقع شده رسانههاي كشور ماست.
در كشور ما اسناد توسعه در سطوح مختلف، طرحهاي جامع و مطالعات ملي وساير اسناد سياستي تقريباً هيچ گاه به گونهاي روشمندانه در معرض نقد افكار عمومي قرار نميگيرند.
خبرگزاري دانشجويان ايران در مقايسه با ساير رسانههاي كشور، بيشترين ارتباط را با دانشگاهيان كشور داشته است، انگيزه دفتر مطالعات خبرگزاري دانشجويان ايران در بكارگيري متدولوژي سياستگذاري عمومي، روشمند كردن، توسعه و نهادينهكردن اين ارتباط بود
در سال 83 مطالعات و مجموعهي گفت و گوهاي مشورتي با برخي از مديران كشور دربارهي آسيبهاي فرآيند سياستگذاري و برنامهريزي در كشور انجام گرفت. هدف از انجام اين گفت و گوها تكميل پژوهش انجام گرفته بود.
در سال 84 نيز به دنبال ارائهي نتيجهي مطالعات انجام گرفته بررسيها و مطالعات تكميلي دربارهي اتخاذ «رويكرد راهبردي» در بررسيهاي «راه حل يابي» در محورهاي مختلف سياستي انجام گرفت.
با توجه به ادغام دو عنوان دفتر «مطالعات خبر» و «دفتر مطالعات فرهنگي – اجتماعي – اقتصادي – سياسي» در پيش نويس چارت ايسنا ادامه فعاليتهاي پژوهشي انجام گرفته در «دفتر مطالعات» ايسنا مورد تأكيد قرار گرفت، از سوي ديگر در همين سال كاربردي كردن مطالعات متدولوژيك انجام گرفته در انجام كليهي مسووليتهاي دفتر مطالعات هدف قرار گرفت
پرسشهاي متدولوژيك
اساسيترين نقصان تشخيص داده شده در اولين تجربه نبود يك متدولوژي براي تدوين اين سوژهها بود. به اين ترتيب مطالعاتي دربارهي مدلهاي سياستگذاري عمومي براي كاربردي كردن آنها در بررسيهاي خبري انجام گرفت. سياستگذاري عمومي در چارچوب پارادايم راهبردي و با الگوي عقلاني فرآيندي برگزيده شد.
چنانكه توضيح داد شد هدف از انجام اين مطالعات عبارت بود:
1- ساماندهي بانك سوژههاي بنيادين بر مبناي درك روشمندانه مسائل فرآيند سياستگذاري و برنامهريزي در كشور
2- كاربردي كردن ادبيات سياستگذاري عمومي در توليدات رسانه و اتكا به تئوريهاي سياستگذاري عمومي به عنوان يك متدولوژي براي تحقق هر چه بيشتر رسالت خبرگزاري دانشجويان ايران در بررسي علمي و دانشگاهي مسائل كشور
در اينجا ما با يك پرسش روش شناختي جدي مواجه بوديم و آن اين كه:
چگونه ميتوان ميزگردها، گفتوگوهاي تفصيلي و گزارشهايي تهيه كرد كه متفاوت با توليدات مشابه و معمول در بخش خبر باشد. به بيان ديگر روش و منطق مشخصي كه بتواند مرزبندي اين نوع توليدات دفتر مطالعات را با توليدات مشابه در سرويسهاي خبري مشخص كند، چيست؟
بايد توضيح داد كه در هر رسانهاي نظام تفكيك و تنظيم حوزههاي خبري از اهميت و حساسيتهاي بالايي برخوردار است، يكي از مهمترين مسووليتهاي مديريت رسانه، ساماندهي نحوهي توزيع حوزههاي ميان بخشي است. مديران رسانه به خوبي ميدانند كه عدم اعمال اين مديريت گاه منجر به اختلافات فرسايشي ميان خبرنگاران ادارات مختلف ميشود، از اين رو پاسخ به پرسش پيش گفته از اهميت بسيار بالايي برخوردار بود.
پاسخ به اين پرسش چنين ارائه شد:
1- برخورداري مطالب توليد شده از ماهيت تحليلي و تفسيري به جاي ماهيت صرف خبري
2- مبنا قرار دادن « سياستگذاري عمومي » و « برنامهريزي راهبردي » به عنوان متدولوژي تحليل و بررسي
3- مبنا قرار دادن اسناد سياستي از سطح قانون اساسي تا برنامههاي عملكرد سالانه به عنوان موضوع اصلي
موضوع
پيرو پاسخ پيش گفته موضوع سرويس مسائل راهبردي ايران به شرح زير انتخاب شد:
مجموعه سياستها، استراتژيها، برنامهها، اسناد توسعه كشور و برنامهها و طرحهاي جامع، ملي و منطقهاي؛
اين مجموعه بر اساس دو منطق قابل توضيح است
1 ـ منطق سلسله مراتبي و نسبت طرحها و اسناد فرادست و فرودست
در اين منطق، آرايش سياستهاي فرادست و فرودست به شرح زير و در چارچوب سلسه مراتب اسناد توسعهي كشور دنبال ميشود
1- قانون اساسي
2- چشم انداز بيست ساله
3- سياستهاي كلان ابلاغي مقام معظم رهبري
4- چشم انداز، استراتژيهاي ملي، طرحهاي جامع و ملي، برنامههاي اجرايي و ساير قوانين و اسناد سياستي فرادست برنامههاي توسعه در بخشهاي مختلف
5- سياستهاي كلان برنامههاي توسعه
6- قوانين برنامههاي توسعه
7- اسناد توسعه بخشي و فرابخشي
8- برنامه عملكرد يكساله
9- بودجه
10- گزارشهاي عملكرد سالانه و دورهاي
2ـ منطق موضوعي
در اين منطق آرايش سياستهاي كشور از منظر ارتباطات و روابط كلان ـ بخشي دنبال ميشود. هر موضوع در مراحل مختلف و يا در برخي از مراتب اسناد توسعهي كشور، به موضوعات بخشيتري تقسيم ميشود. به اين ترتيب هر استراتژي به استراتژيهاي خردتر و زيربخشهاي خود تقسيم ميشود.
براي نمونه ميتوان زيربخشهاي استراتژي ملي انرژي به شرح زير برشمرد:
1- استراتژي ملي نفت
2- استراتژي ملي گاز
3- استراتژي ملي برق
4- استراتژي ملي انرژي اتمي
5- استراتژي ملي انرژيهاي نو
اما علاوه بر « موضوع»، « متدولوژي» نيز مرزبندي و شاخص ديگري است كه تفاوت حوزه عملكرد سرويس مسائل راهبردي ايران با ساير سرويسها را روشن ميكند؟
بايد توجه كرد كه بانك سوژه، ميزگردها، مصاحبههاي تفصلي و گزارشهاي تحليلي در تمامي سرويسهاي خبري كمابيش به چشم ميخورد اما سياستگذاري عمومي و برنامهريزي راهبردي به عنوان رويكردهاي متدولوژيكي انتخاب شدند كه تمايز هر يك از توليدات سرويس مسائل راهبردي ايران در دفتر مطالعات ايسنا را با توليدات مشابه در سرويسهاي خبري مشخص ميكرد.
متدولوژي
در برنامهريزي راهبردي الگوي SWOT و در سياستگذاري عمومي الگوي عقلاني فرآيندي انتخاب شد.
الگوي SWOT بررسي همزمان نقاط قوت و ضعف در درون بخش و فرصتها و تهديدات در محيط پيرامون بخش است.
الگويي عقلاني فرآيندي در سياستگذاري عمومي شامل مراحل زير ميشود:
- بررسي مباني نظري، تاريخچه و زمينههاي فرهنگي ـ اجتماعي سياستگذاري
- طرح مساله
- انتخاب راه حل ( مبتني بر به روش برنامهريزي مديريت راهبردي )
- اجرا
- ارزيابي
- بازخورد
متدولوژي برنامه ريزي راهبردي ميتواند به مثابه يك روش نو در مرحله شناخت راه حل به ياري مطالعات سياستي بيايد. از اين رو رويكرد راهبردي در مسئله شناسي ميتواند يكي از مهمترين بنيادهاي روش شناختي اين سرويس در سياست پژوهي تلقي شود. امروزه در كشورهاي توسعهيافته پارادايم برنامهريزي راهبردي سياستگذاري و اجرا در بخش عمومي به طور جدي مورد توجه پژوهشگران و سياستگزاران قرار گرفته است.
در گفتوگوها و كارگاهها و نشستهايي كه در سرويس مسائل راهبردي ايران انجام ميگيرد، ممكن است يك يا چند بخش از مراحل سياستگذاري در هر حوزه مورد بررسي قرار گيرد. يك گفتو گو ممكن است به مسئله شناسي و بررسي فرآيند طرح مسئله و يا بررسي راهحل يابي و يا فرآيند نظارت و ارزيابي در آن حوزه بپردازد. اما روشن است كه در چارچوب يك رويكرد دقيق روششناختي گفتو گوهاي اوليه بايد به بررسي مباني نظري، تاريخچه سياستي، بررسي زمينههاي سياستگذاري و مسئله شناسي اختصاص يابد.
كارگاههاي بررسي و نقد فرآيند سياستگذاري عمومي و نشستهاي همانديشي در هر حوزه امكان تعامل و گفت و گوي دانشگاهيان و دستگاه اداري را فراهم خواهند كرد و به شكل مؤثري منجر به نهادينه شدن نقد آزاد علمي ميشوند. اين كارگاهها، از سوي ديگر زمينه ساز گفتو گو و تعامل دستگاههاي مختلف اجرايي در عرصه عمومي ميشوند.
كاركردهاي سياستگذاري عمومي در خبر
سرويس مسائل راهبردي ايران به جاي آنكه تبعات سياستهاي كشور را موضوع اطلاع رساني قرار دهد به بحث درباره فرآيند سياستگذاري در حوزههاي مختلف و تحليل سياستهاي توليد شده در اين فرآيند ميپردازد. به طور مثال براي يك خبرنگار سياستي، قبل از آنكه ارقام شاخصهاي اقتصادي اهميت داشته باشد، اين نكته اهميت دارد كه تغييرات اين ارقام در چه زمينه (Context) و فرآيند(Process) سياستگذاري عمومياي حاصل شده است و از چه منطق سياستياي تبعيت ميكند و حاصل چه مجموعهاي از سياستهاي توليد شده در اين فرآيند است.ادبيات سياست گذاري عمومي، به مثابه يك متدولوژي علمي در بررسي سياستهاي عمومي در حوزههاي مختلف اجرايي، قضايي و تقنيني كشور ميتواند كاربرد داشته باشد.
اگر چه خبرگزاري دانشجويان ايران، در مقايسه با ساير رسانههاي كشور بيشترين ارتباط را با بخشهاي دانشگاهي دارد، اما اين ارتباط در سرويس مسائل راهبردي ايران بر پايه ادبيات سياست گذاري عمومي و برنامهريزي راهبردي به شكل نهادينه شده و روشمندانهاي شكل عميقتري مييابد. اين ارتباط با فراهم كردن روشمندانه يك عرصه عمومي براي دانشگاهيان، زمينه نظارت دانشگاهيان و متخصصان كشور بر فرآيندهاي سياستگذاري عمومي را پديد ميآورد و كاركرد نظارتي اين رسانه را از كيفيت و اعتبار علميتري برخوردار مي سازد. در اين صورت رسانه نقشي دوچندان در مسير توسعه يافتگي ايفا ميكند.
هدف:
هدف سرويس مسائل راهبردي ايران ايجاد يك عرصهي عمومي براي انجام گفتوگوهاي راهبردي دانشگاهيان، متخصصان و حرفهمندان با سياستگذاران و مديران دربارهي سياستها و برنامههاي كشور است.
- ايجاد عرصهاي عمومي براي گفت و گوهاي كارشناسي استادان، دانشجويان، اعضاي انجمنهاي علمي و تخصصي، فارغالتحصيلان دانشگاه و حرفهمندان با سياستگذاران ، تصميم سازان، تصميمگيران و مديران
- كاربردي كردن ادبيات سياستگذاري عمومي در رسانه با نگاه به متدولوژي برنامهريزي راهبردي در راه حليابي
- بررسي رسانهاي سياستها و برنامههاي كشور از منظر سياستگذاري عمومي و بر مبناي بررسي ها و مطالعات متدولوژيك برنامهريزي راهبردي
- زمينه سازي رصد نمودن فرآيند سياستگذاري عمومي در حوزههاي تخصصي از سوي دانشگاهيان، پژوهشگران و متخصصان و فراهم آوردن امكان نظارت دانشگاهيان بر اين فرآيند
- نزديكي و ارتباط متدولوژيك نهادهاي مولد انديشه، كانونهاي تفكر و مراكز سياستپژوهي با رسانه
تأسيس سرويس مسائل راهبردي
در دي ماه 1385، سرويس مسائل راهبردي ايران به عنوان سرويسي كه توليدات دفتر مطالعات ايسنا را در محورهاي پيش گفته پوشش دهد، به طور رسمي تأسيس شد. اگر چه بر مبناي مطالعات انجام گرفته و تجارب سالهاي گذشته، اين سرويس مسووليت بررسي فرآيند سياستگذاري عمومي را عهدهدار است، اما با توجه به تأكيدي كه بر رويكرد راهبردي به ويژه در مرحله راهحليابي ميرود، عنوان مسائل راهبردي ايران به عنوان نامي ملموس تر و تعريف شده تر براي مخاطب، انتخاب شد.از آن تاريخ سرويس مسائل راهبردي ايران تنها توليداتي را كه در دفتر مطالعات خبر توليد ميشد، پوشش ميداد. نقشي كه براي اين سرويس و دفتر مطالعات پيش بيني شد، تقريباً مشابه نقشي بود كه گروه تحقيق و تفسير و خبر در واحد مركزي خبر عهده دار بود، با اين تفاوت كه در اين جا مشخصاً تحليلهاي ارائه شده ميبايست مبتني بر مطالعهي فرآيند سياستگذاري و برنامه ريزي كشور و با رويكرد برنامهريزي راهبردي باشد.
كاركرد ها و مسووليتهاي سرويس مسائل راهبردي ايران
ساماندهي بانك سوژههاي بنيادين بر مبناي مسائل فرآيند سياستگذاري و برنامه ريزي در كشور
انجام مسووليتهاي زير بر مبناي رهيافتهاي روششناسي ادبيات سياستگذاري عمومي و با نگاه به متدولوژي برنامهريزي راهبردي در مسئله شناسي و راه حليابي
1 - برگزاري ميزگردهاي تخصصي با حضور دانشجويان، استادان دانشگاه، پژوهشگران و متخصصان در دفتر مطالعات ايسنا
2- انجام گفت و گوهايي كه تحت عنوان ديدگاه يا مصاحبههاي تفصيلي انجام ميگرفت
3- تدوين گزارشهاي تحليلي و تفسيرهاي سياستي از سياستهاي بخشي و فرابخشي در حوزههاي مختلف
4- تدوين گزارشهاي سياستي آموزشي تخصصي ويژه خبرنگاران
5- تدوين گزارشهاي پشتيبان اطلاعاتي ويژه خبرنگاران سياستي
6- تدوين درخت سوژههاي بنيادين
7- توسعهي روشمندانه ارتباط خبرگزاري با دانشگاهيان به ويژه دانشجويان
8- توسعهي تعاملات ميان بخشي در درون مجموعه
انواع گزارشهاي سياستي :
گزارش رويكردها و اسناد سياستي موجود در ايران و جهان
گزارش مطالعات و پژوهشهاي سياستي موجود
گزارش مباني نظري فرآيند سياستگذاري عمومي در حوزههاي تخصصي
گزارش مسئله شناسي و ترسيم درخت سوژه در هر حوزه
گزارش راه حل يابي در فرآيند سياستگذاري عمومي
گزارش مطالعات مرحله اجرا
گزارش مطالعات و عملكرد ارزيابي و بازخورد
گزارش كارگاههاي سياستپژوهي و نشستهاي همانديشي
گزارش سياستي نهايي و كامل حاصل از مجموعهي گزارشهاي موضوعي سياست پژوهي
گزارشهاي پشتيبان
دانشنامهي تخصصي واژگان اوليه و پركاربرد ويژهي خبرنگاران سياستي حوزههاي تخصصي و سياستپژوهان
گزارش بررسيهاي ميان رشتهاي
گزارش مطالعات آينده پژوهي
گزارش مطالعات سياستگذاري علم و تكنولوژي
گزارشهاي روششناختي سياستگذاري عمومي و برنامه ريزي راهبردي
گزارشهاي روششناختي آسيب شناسي فرآيند سياستگذاري عمومي در ايران
دانشنامهي تخصصي واژگان اوليه و پركاربرد ويژهي خبرنگاران سياستي حوزههاي تخصصي و سياستپژوهان:
بي اطلاعي از واژههاي تخصصي پركاربرد و اوليه در بسياري از مطالعات، گزارشات و بررسيهاي اوليه، عاملي است كه علاوه بر آنكه مانع از فهم و تسلط پرسشگر و خبرنگار در هر حوزه ميشود، باعث ميشود مصاحبه شونده اين امكان را داشته باشد كه به راحتي با سوء استفاده از اين بي اطلاعي خبرنگار، از پاسخگويي شفاف فرار كند.
گزارش بررسيهاي ميان رشتهاي:
امروزه بخش عمدهاي از مسائل و پديدههاي هر حوزه ي تخصصي با استفاده از اطلاعات و روششناسي رشتههاي ديگر پاسخ داده ميشود، از اين رو دستيابي برنامهريزان و سياستگذاران به پژوهشهاي ميان رشتهاي اهميت زيادي دارد. ارائهي اطلاعات فشردهاي از نتايج پژوهشهاي انجام گرفته ميتواند كمك بسيار مؤثري براي سياست پژوهان و خبرنگاران سياستي محسوب شود.
گزارش مطالعات آينده پژوهي:
مطالعات آينده پژوهي يكي از مهمترين منابع سياستپژوهان در بررسي سياستهاي حوزههاي مختلف است. اين مطالعات در مراحل مختلف سياستگذاري عمومي راهنماي سياستگذاران قرار ميگيرد.
گزارش مطالعات سياستگذاري علم و تكنولوژي:
مطلعات سياستگذاري عمومي پيوند تنگاتنگي با مطالعات سياستگذاري علم و تكنولوژي در هر حوزه دارد، به گونهاي كه بدون دسترسي به اين مطالعات گاه به كلي امكان سياست پژوهي در آن حوزه محدود ميشود.از اين رو ارائه نتايج اين مطالعات به خبرنگاران سياستي و سياستپژوهان تأثير زيادي در افزايش كيفيت تلاشهاي آنها خواهد داشت.
گزارشهاي روششناختي سياستگذاري عمومي و برنامه ريزي راهبردي
بدون در دستداشتن اطلاعاتي روششناختي درباره سياستگذاري عمومي فعاليت خبري و رسانهاي در اين زمينه با اشتباهات بنياديني مواجه خواهد شد. از اين رو تدوين گزارشهاي آموزشي در اين زمينه از اولين مسووليتهاي سرويس مسائل راهبردي ايران است
گزارشهاي روششناختي آسيب شناسي فرآيند سياستگذاري عمومي در ايران
مطالعه فرآيند سياستگذاري عمومي در هر كشوري بايد مبتني بر تاريخچه سياستگذاري و ويژگيها و خصلتهاي بومي بستر سياستگذاري عمومي در آن كشور آنجام گيرد، از اين رو اطلاعاتي كه به آسيب شناسي فرآيند سياستگذاري عمومي ميپردازد، ميتواند تا حدود زيادي راهنماي عملي سياست پژوهان و خبرنگاران سياستي در بررسي فرآيند سياستگذاري عمومي در هر حوزه باشد
گزارش رويكردها و اسناد سياستي موجود در ايران و جهان
در اين بخش ضمن تلاش براي رفع نقصان نبود گزارش تاريخچهي سياستگذاري، تلاش ميشود به گزارشي مستند از اسناد سياستي روز كشورخود و سايركشورهاي جهان دست يافت.
گفتني است كه در پژوهشهاي سياستگذاري عمومي، تدوين تاريخچهي سياستي اولين مرحلهاي است كه پژوهشگر بايد نسبت به آن اقدام كند.
پر واضح است كه قبل از دست يابي به اين گزارش، ارائهي هر گونه تحليل سياستي دشوار و احتمالاً گمراه كننده به نظر ميرسد.
گزارش مطالعات و پژوهشهاي سياستي موجود
بررسي پيشينهي پژوهش و مطالعات انجام گرفته از اولين گامهاي هر پژوهشي محسوب ميشود. بدون اين بررسي، ضمن آنكه ممكن است اقدام به دوبارهكاريهاي بي ثمري شود، پژوهشگر از بسياري از محصولات پژوهشي غافل و بي بهره خواهد ماند.
تطبيق گزارشهاي پژوهشي مؤسسات سياستپژوهشي و آيندهپژوهي در ايران و جهان، در اين بخش اهميت فوقالعادهاي دارد، اگر چه همواره بايد در نظر داشت، مطالعات سياست پژوهشي نبايد زمينه بومي خود را ناديده بگيرند.
اين پژوهشها ممكن است در محورهاي مختلف مباني نظري، مسئله شناسي، ارزيابي، انتخاب راه حل، اجرا و بازخورد انجام گرفته باشد كه متناسب با موضوع خود محتواي آن در گزارشهاي موضوعياي كه در ادامه معرفي ميشوند، بكارگرفته خواهند شد.
گزارش مباني نظري فرآيند سياست گذاري عمومي در حوزههاي تخصصي
آنچه كه در مراحل مختلف سياست گذاري عمومي راهنماي سياست گذاران واقع ميشود، مباني نظرياست كه سياستگذار آن را به رسميت ميشناسد. ناگفته نماند كه فقدان مباني نظري در موارد بسياري موجب نابساماني، آشفتگي و پيدايي تناقضات متعدد در سياستهاي عمومي است. از اين رو مطالعه و بررسي مباني نظري از مهمترين مسووليتهاي سياست پژوهان است.
در اولين مراحل پژوهشهاي سياستي علاوه بر مباني نظري، بايد زمينههاي فرهنگي - اجتماعي سياستگذاري در هر حوزه مورد بررسي قرار گيرد.
توجه به موضوعات پيش گفته در رسانه، متأسفانه با توجه به ابعاد به ظاهر محض و نظري آن قدري دشوار است، اما رعايت اين اولويت بندي به مراتب حاصل مطلوب تري در اختيار ما قرار ميدهد.
گزارش مسئله شناسي
مسئله شناسي از اولين مراحل سياستپژوهي در هر حوزه است، اولويت بندي مسئلهها نيز از آنجايي كه مبناي تخصيص بودجههاي دولتي قرار ميگيرد، يكي از مهمترين چالشهاي سياستگذاري و برنامهريزي در هر كشوري ست. از اين رو مسئله شناسي از اولين و مهمترين مراحلي است كه هر خبرنگار سياستي بايد به آن مسلط باشد. تحليل مسئله، فهم آن و تحليل اولويتبندي آن در ميان مجموعهي مسائل موجود، براي سياستپژوهان از اهميت بالايي در اولين مراحل انجام پژوهش برخوردار است.
به همين ترتيب روشن است كه يك خبرنگار سياستپژوه كه به بررسي فرآيند سياستگذاري در حوزهاي خاص ميپردازد، بدون دستيابي به يك تحليل مشخص در اين زمينه قادر به انجام مسووليت خود نخواهد بود.
ترسيم درخت سوژههاي بنيادين
مسئله شناسي در هر حوزه با ترسيم درخت سوژههاي بنيادين و درك نسبت سياستها و راهبردهاي مختلف با يكديگر قابل درك است
در خت سوژههاي بنيادين از سويي مبتني بر منطق سلسله مراتبي آرايش سياستهاي فرادست و فرودست در چارچوب سلسله مراتب اسناد توسعهي كشور و از سوي ديگر مبتني بر منطق موضوعي آرايش سياستهاي كشور از منظر ارتباطات و روابط كلان – بخشي ترسيم ميشود
ترسيم درخت سوژهاي بنيادين مستلزم ترسيم درخت سياستگذاري عمومي و سلسله مراتب اسناد سياستي كشور است
در ترسيم درخت سوژههاي بنيادين، رعايت نسبت هر سياست با سياستهاي بالادست و پايين دست خود، همچنين در نظر گرفتن تعاملات ميان بخشي، از سوي ديگر درك حلقههاي مفقوده در هر يك از موارد پيشگفته از اهميتي بنيادين برخوردار است
گزارش راه حل يابي در فرآيند سياستگذاري عمومي
در اين مرحله تلاش ميشود بر مبناي متدولوژي برنامه ريزي راهبردي و با تدوين جداول SWOT به انتخاب راه حلهايي راهبردي در مواجهه با مجموعه مسائل هر حوزه اقدام گردد. از اين رو بررسي مطالعات راهبردي در هر حوزه يكي از مهمترين مسووليتهاي تدوين گر اين دسته از گزارشات است.
يكي از مهمترين منابع تدوين جداول SWOT كسب اطلاعات از طريق انجام مصاحبههاي تفصيلي است
گزارش مطالعات مرحله اجرا
بسياري از نقصانهاي فرآيند سياستگذاري عمومي در ايران ناشي از نقصانهاي فرآيند اجراست، اين نقصان موجب ميشود برخي از راه حلهاي علمي و متناسب با مشكلات سياستي ايران در مرحله اجرا حذف شده و يا به طور ناقص و نابساماني به اجرا درآيند.
گزارش مطالعات و عملكرد ارزيابي و بازخورد
مطالعه شاخصهاي ارزيابي ، تحليل وبررسي شاخصهاي ارزيابي يكي از بنياديترين گزارشهاي سياستي است. اگر اين سرويس بتواند موفق به توليد گزارشهايي استاندارد در اين زمينه شود، پس از مدتي به عنوان يك مرجع نظارتي علمي نه تنها از سوي كارشناسان، مردم و مخاطبان خود بلكه از سوي مراجع دولتي شناخته خواهد شد.
مطالعه و بررسي مدلهاي ارزيابي
مطالعه و بررسي فرآيندها و مدلهاي بازخورد
بررسي گزارش عملكردهاي سالانه
گزارش سياستي نهايي
اين گزارش از جمعبندي مجموعهي گزارشهاي پژوهشي پيش گفته حاصل ميشود و به بررسي ابعاد مختلف مباني نظري، تاريخچه سياستي، زمينه سياستگذاري، راه حل يابي، ارزيابي، اجرا و بازخورد ميپردازد.
اين گزارش توسط گروهي از پژوهشگراني كه به طرح مسئله دربارهي موضوعات تخصصي رشتهي خود پرداختهاند و عملاً به رصد علمي موضوع پرداختهاند تدوين ميشود
گروههاي رصد به طور مستمر به رصد و ارزيابي تخصصي سياستها در حوزههاي تخصصي خود ميپردازند.
گروههاي رصد ميتوانند درباره يك رشته، يك گرايش، يا حتي يك مسئلهي مهم تشكيل شوند.
سازمان علمي و گروه بندي تخصصي سرويس
گروه بندي سرويس مسائل راهبردي ايران در فاز اول، بر مبناي برخي گروههاي دانشگاهي شكل گرفت
آرايش اوليه گروههاي تخصصي
سياستگذاري عمومي
مديريت
سياستگذاري علم و تكنولوژي
اقتصاد
اقتصاد كشاورزي
اقتصاد انرژي
اقتصاد بهداشت
مطالعات شهري
علوم اجتماعي
حقوق، علوم سياسي و روابط بينالملل
علوم ارتباطات
روانشناسي
علوم تربيتي
زمين شناسي
مجموعهي رشتههاي فني مهندسي:
صنايع
نفت
شيمي
عمران
كامپيوتر
مكانيك
مواد
نساجي
هوا- فضا
برق
مجموعهي رشتههاي فني مهندسي:
كشاورزي
منابع طبيعي
محيط زيست
آرايش پيشرفته
آرايش پيشرفته بر اساس ارتباطات ميان رشتهاي و به صورت موضوعي شكل ميگيرد، به طور مثال موضوع اعتياد در رشتههاي مختلف علوم انساني و پزشكي به طور مشترك و ميان رشته اي دنبال ميشود و مجموعهاي از دانشجويان روانشناسي، روانپزشكي ، جامعه شناسي و ... در اين گروه حضور خواهند داشت
ساز و كار درون رشتهاي همكاري دانشجويان
موضوعات شامل مفاهيم، مسائل از سوي دانشجويان و متناسب با پژوهشها و پاياننامههاي دانشجويي پيشنهاد و انتخاب ميشود
هر يك از اعضاي گروه ليستي از موضوعات را پيشنهاد ميدهند، ليست ها جمعبندي و در اختيار همهي دانشجويان قرار داده ميشود و پس از آن دانشجويان در ويرايش اين ليست مشاركت ميكنند
هر يك از اعضاي گروه متناسب با شناختي كه از موضوعات پژوهشي دانشجويان همدورهي خود دارند، افرادي را براي پرداختن به هر موضوع معرفي ميكنند و يا خود با مشاركت دانشجويان همدورهي خود، تدوين يك يا چند موضوع را عهدهدار ميشوند
ساز و كارهاي انجام گفت و گوهاي دانشجويان با سياستگذاران در عرصه عمومي
1- تحليل و توضيح «مفاهيم» ( به عنوان پيش نياز طرح مسئله و برگزاري نشستهاي همانديشي )
2 - طرح مسئله
3- برگزاري نشستهاي همانديشي با حضور دانشجويان و پژوهشگران
4- گروههاي تخصصي رصد و حل مسئله
اهميت گفت و گوي پژوهشگران و سياستگزاران
امروزه بسياري از پاياننامهها، پروژهها و پژوهشهاي دانشجويي كاربردهايي ارزشمند و تحولآفرين در اصلاح سياستها و برنامههاي توسعهي كشور دارند، اما همچنانكه رابطهي ميان صنعت و دانشگاه همواره با موانع بزرگي مواجه است، رابطهي ميان فرآيند سياستگذاري، تصميمسازي و دانشگاه و دانشگاهيان نيز با موانع و محدوديتهاي بزرگي مواجه است. گاه حتي برخي از دستگاههاي اجرايي از پاياننامهها حمايت ميكنند، اما اينكه پاياننامههاي انجام گرفته تنها در كتابخانهي دانشگاه يا در كتابخانهي دستگاههاي اجرايي قرار گيرند، تفاوت چنداني ندارد. مسئله مهم وجود سازوكار لازم براي تأثيرگذاري و به كارگيري نتايج اين پاياننامهها در سياستها و برنامههاي توسعهي دستگاه است.
زمينهها و ظرفيتهاي ايجاد جريان گفت و گوي دانشجويان با سياستگذاران در عرصه عمومي
دانشجويان ممكن است صدها يا هزاران صفحه متن تخصصي و فني را براي تدوين يك پژوهش مطالعه كنند. حاصل پژوهشهاي آنها در يك پاياننامه يا گزارش نهايي پروژه ارائه ميشود و يك يا چند مقاله نيز از آن در ژورنالهاي علمي – پژوهشي داخلي و خارجي منتشر ميشود، اما آنها در سرويس مسائل راهبردي ايران ميتوانند يك بار ديگر اين مقاله را با ادبياتي غير تخصصي و با زبان عمومي براي آگاهي همگان منتشر كنند و دربارهي نتايج و كاربردهاي آن در اصلاح سياستها و تصميمات كشور براي سياستگذاران و عموم مردم توضيح دهند.
مسئله عدم برقراري ارتباط با مفاهيم در گفت و گوها:
اولين مشكل در برگزاري نشستهاي همانديشي با نمايندگان و حتي مديران اين است كه برخي از آنها آشنايي لازم با ادبيات مسئلهاي كه پژوهشگر قصد بيان آن را دارد، ندارند. يك مدير يا نمايندهي مجلس در خوشبينانهترين نگاه ميتواند تنها از تخصص يكي از گرايشهاي رشتهي مرتبط با كميسيون يا حوزهي مديريتي خود برخوردار باشد، حال آنكه در يك حوزه گاه دهها تخصص كاربردهاي گستردهاي دارند.
گاه بيشترين بخش زمان يك نشست براي پيدايي درك اوليه از مسئلهي طرح شده صرف ميشود. در اغلب موارد پژوهشگر حتي براي استفاده از سادهترين واژگان تخصصي رشتهي خود مشكل دارد، در اين صورت ارتباط كلامي لازم ميان حاضران در نشست اعم از نمايندگان، مديران، خبرنگاران و پژوهشگران پديد نميآيد.
1- تحليل و توضيح «مفاهيم»؛
پيش نياز طرح مسئله و برگزاري نشستهاي همانديشي
براي حل اين مشكل، سرويس مسائل راهبردي دفتر مطالعات ايسنا اقدام به تدوين مقالات "دانشنامهمانندي" كرد كه اصطلاحات تخصصي هر رشته را با ادبيات غيرتخصصي براي عموم توضيح دهد. در اين صورت پيش از برگزاري هر نشست تخصصي با ارسال مقالاتي كه پيشنياز طرح موضوع جلسه محسوب ميشوند، براي دعوت شدگان ( اعم از نمايندگان، مديران و خبرنگاران آن حوزه) نسبت به موضوع جلسه و اصطلاحات تخصصي پركاربرد در آن حوزه آگاهي نسبي پديد ميآمد.
در هر رشته دانشجويان ميتوانستند ليستي از مفاهيمي را كه بايد در دانشنامهي رشتهي خود تعريف شود، پيشنهاد نمايند و در صورت تمايل پس از انجام هماهنگي با سرويس توضيح برخي از اين مفاهيم را در قالب مقالاتي عهده دار شوند.
2 - طرح مسئله
دانشجويان در هر رشتهي تخصصي ميتوانستند ليستي از مسائل رشتهي خود را كه بايد در فرآيند سياستگذاري و برنامهريزي در كشور مورد توجه قرار گيرند، ارائه دهند و در صورت تمايل پس از انجام هماهنگي با سرويس مسائل راهبردي ايران، توضيح برخي از اين مسائل، آسيبشناسي و تحليل چرايي پيدايي آنها و راه حلهاي پيشنهادي را در قالب مقالاتي با ادبياتي غيرتخصصي و غيرفني براي توضيح به عموم عهدهدار شوند.
گاه تشخيص مسئله يا بيان راه حل در قالب انجام پژوهشها و پاياننامههاي دانشجويي پيچيدهاي انجام گرفته است و صدها ساعت زمان يك دانشجو يا پژوهشگر صرف آن شده است، در اين صورت اگر چه دانشجو ممكن است در محيط علمي، به صورت كتاب يا مقالات علمي – پژوهشي حاصل پژوهشهاي خود را منتشر كند، اما انتشار آنها يكبار ديگر با ادبياتي قابل فهم براي عموم ميتواند موجب آن شود كه نمايندگان مردم، مديران و سياستگذاران از آن آگاهي يابند.
3- برگزاري نشستهاي همانديشي با حضور دانشجويان و پژوهشگران
پس از انتشار مقالات دانشجويان و پژوهشگران، سرويس مسائل راهبردي ايران، اين امكان را براي دانشجويان فراهم ميكرد كه با حضور در همانديشيهايي كه با شركت نمايندگان مردم و مديران بخشهاي اجرايي دربارهي موضوع مقالهي ارائه شده تشكيل ميشود، امكان گفتوگوي آنها با سياستگذاران و مديران دربارهي كاربرد نتايج پژوهشها و ايدههاي ارائه شدهي آنها در اصلاح فرآيندهاي سياستگذاري فراهم آيد. حاصل اين گفتوگوها به طور كامل بر روي سايت خبرگزاري ايسنا(http://www.isna.ir/main) در سرويس مسائل راهبردي ايران و هم چنين بخشهاي خبري مرتبط با موضوع نشست منعكس ميشد.
4- گروههاي تخصصي رصد و حل مسئله
دانشجويان، اساتيد و پژوهشگراني كه به طرح مسئله دربارهي موضوعات تخصصي رشتهي خود ميپرداختند، ميتوانستند با تشكيل گروههاي علمي و برقراري ارتباط دائمي خود با سرويس مسائل راهبردي ايران، به طور مستمر به رصد و ارزيابي سياستها در حوزههاي تخصصي خود بپردازند. گروههاي رصد ممكن بود درباره يك رشته، يك گرايش، يا حتي يك مسئلهي مهم تشكيل شوند.
ايجاد عرصهاي عمومي براي گفتوگوي دانشگاهيان با تصميمسازان، تصميمگيران، سياستگزاران و مديران هدف سرويس مسائل راهبردي ايران، همچنان يك مسووليت بزرگ رسانهاي محسوب ميشود
تدوين: امين كريمالديني
مدير دفتر مطالعات و سردبير سرويس مسائل راهبردي خبرگزاري دانشجويان ايران(ايسنا)
انتهاي پيام