در آستانه روز جهاني تالابها (2 فوريه/13 بهمن) اعلام شد كه يك سايت تالابي شامل 3 تالاب ايران از فهرست تالابهاي داراي تغييرات شديد اكولوژيك يا «فهرست قرمز» كنوانسيون رامسر خارج شدند از سوي ديگر وسعت تالاب‌هاي بين‌المللي كشور بيش از 2600 هكتار افزايش يافت.

به گزارش خبرنگار «محيط زيست» خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، ايران به عنوان بنيانگذار كنوانسيون رامسر (كنوانسيون حفاظت از تالابهاي جهان)، از لحاظ تعداد تالابهاي ثبت‌شده در اين كنوانسيون از ميان 159 كشور جهان در مقام 19 است كه در اين فهرست بيشترين تالابهاي ثبت‌شده به ترتيب متعلق به انگليس، مكزيك و استراليا است.

در حالي كه ارزش اكولوژيك تالابها 10 برابر جنگل‌ها و 200 برابر زمينهاي زراعي است، تالابهاي 30 كشور در فهرست مونترو كنوانسيون رامسر (فهرست قرمز) قرار گرفته‌اند كه به ترتيب يونان با 7 تالاب، ايران 6 تالاب، جمهوري چك با 4 تالاب، بيشترين مونترو تالابها را دارند. همچنين نام 32 تالاب 20 كشور جهان نيز به دليل بهبود شرايط اكولوژيكي تالابهايشان از اين فهرست خارج شده است.

در عين حال علي‌رغم اين كه 6 سايت تالابي بين‌المللي از 22 سايت تالابي ثبت شده كشور در كنوانسيون رامسر در معرض تهديد و تغييرات شديد اكولوژيكي قرار دارند و نام آنها در فهرست «مونترو» رامسر قرار گرفته است، دست‌كم 2 تالاب ديگر ايران نيز در وضعيت «بحراني» قرار گرفته‌اند.

شناسايي بيش از 84 تالاب در ايران با اهميت بين‌المللي

بر اساس برآورد مركز نظارت و پايش محيط زيست جهاني وسعت تالابهاي جهان 570 ميليون هكتار است كه تقريبا 6 درصد مساحت كره زمين را تشكيل مي‌دهند. طبق تقسيم‌بندي كنوانسيون رامسر 42 تيپ تالاب در سه دسته اصلي «تالاب‌هاي ساحلي ـ دريايي»، «تالاب‌هاي داخل خشكي» و «تالاب‌هاي مصنوعي» در جهان وجود دارد و در ايران بيش از 84 تالاب با اهميت بين‌المللي شناسايي شده است كه از بين آنها تا كنون 33 تالاب در قالب 22 عنوان با مساحت يك ميليون و 483 هزار و 824 هكتار در كنوانسيون رامسر ثبت شده‌اند.

اين در حاليست كه به گفته كارشناسان تغييرات كاربري اراضي تالابي، عدم رعايت حق‌آبه طبيعي محيط‌هاي طبيعي از سوي مجريان مختلف طرح‌هاي آبي، عدم ملاحظات زيست محيطي در پروژه عمراني ورود آلاينده‌هاي مختلف بيولوژيكي، شيميايي و فيزيكي به محيط‌هاي تالابي، شكار و صيد غيرمجاز، بي‌رويه و قاچاق، خشكسالي‌هاي پي در پي كه قطعا بخشي از آن به دلايل تغييرات اقليم در سطح جهاني تاثير مي‌گذارد و بهره‌برداري بي‌رويه از منابع آبي زيرزميني در اطراف تالابها و نجات تالاب‌هايي مانند اروميه نيازمند عزمي جدي در تمامي بخش‌هاست.

مديركل دفتر زيستگاهها و امور مناطق سازمان حفاظت محيط زيست:

3 تالاب بين‌المللي كشور از فهرست تالابهاي داراي تغييرات شديد اكولوژيك كنوانسيون رامسر خارج شدند

تصويب پيشنهاد ايران براي افزودن 2 تالاب كشور به فهرست كنوانسيون رامسر

افزايش بيش از 2600 هكتار به وسعت تالاب‌هاي بين‌المللي كشور

مهندس امير عبدوس، مديركل دفتر زيستگاهها و امور مناطق سازمان حفاظت محيط زيست با اشاره به اين كه اخيرا تالاب‌هاي «آلاگل، آلماگل و آجي‌گل» از فهرست تالابهاي داراي تغييرات شديد اكولوژيك يا «فهرست قرمز» كنوانسيون رامسر خارج شدند، به ايسنا گفت: ايران در تلاش است تا تالاب‌هاي چغاخور و زريوار را نيز به فهرست رامسر سايت‌هاي خود اضافه كند كه در اين خصوص اقدامات لازم انجام شده است و كنوانسيون رامسر نيز با اين پيشنهاد موافقت كرده و بزودي نام اين 2 تالاب كشور در فهرست جهاني قرار مي‌گيرد.

وي از افزايش وسعت تالاب‌هاي بين‌المللي كشور خبر داد و گفت: با تعميم تالاب كياشهر كه در سايت كنوانسيون رامسر ثبت شده بود به كل وسعت پارك ملي بوجاق، وسعت تالاب‌هاي بين‌المللي كشور بيش از 2600 هكتار نسبت به سال گذشته افزايش يافته است.

مديركل دفتر زيستگاهها و امور مناطق سازمان حفاظت محيط زيست با اشاره به اين كه تالاب به مكاني اطلاق مي‌شود كه آب عامل اصلي براي محيط زيست گياهي و جانوري آن باشد، افزود: كليه محيط‌هاي رودخانه‌اي‌، درياچه‌ها، كرانه‌هاي ساحلي، جنگل‌هاي حرا، لجن‌زارها، تپه‌هاي مرجاني و محدوده‌هايي از سواحل درياها و درياچه‌ها كه عمق آنها در پايين‌ترين حد جزر بيش از 6 متر نباشد، در زمره تالابهاي طبيعي قرار مي‌گيرد. همچنين محيط‌هاي آبي ساخته بشر نيز نظير حوضچه‌هاي پرورش ماهي و ديگر سدها، كانال‌هاي آب و غيره نيز در زمره تالابها قرار مي‌گيرند.

عبدوس با اشاره به ارزش‌هاي اكولوژيك و اقتصادي تالابها گفت: توليد و ذخيره‌سازي آب، حفظ و توسعه تنوع‌زيستي گياهي و جانوري، مهار سيل و جلوگيري از فرسايش، پالايش محيط، كانون‌هاي گردشگري، تثبيت آب و هواي محلي بويژه تعديل درجه حرارت، تامين غذا و توليد فراورده‌هاي شيلاتي و پرندگان (بطوريكه بيش از دو سوم از برداشت محصول ماهي جهان به سلامت مناطق تالابي بستگي دارد) و ... از ارزش‌هاي اكولوژيك و اقتصادي تالابها به حساب مي‌آيد.

وي در خصوص علل بهبود وضعيت تالاب‌هاي «آلاگل، آلماگل و آجي‌گل» گفت: افزايش ميزان بارندگي، لايروبي كانال ورودي تالاب، احداث يك بند در غرب تالاب كه پيش از اين از آن مسير آب تالاب خارج مي‌شد و محدود كردن برداشت‌هاي غيرمجاز از آب تالاب مهمترين علل احياي تالاب‌هاي مذكور بوده است.

مديركل دفتر زيستگاهها و امور مناطق سازمان حفاظت محيط زيست در خصوص اقدامات انجام شده براي خروج تالاب‌هاي كشور از فهرست قرمز گفت: اولين اقدام تأمين حق‌آبه تالاب‌هاست كه با پيگيري‌هاي انجام شده قرار است تيم مشتركي از سازمان حفاظت محيط زيست و وزارتخانه‌هاي نيرو و جهادكشاورزي تأمين اين حق‌آبه را پيگيري و اجرا كنند. از سوي ديگر محدود كردن بهره‌برداري‌هاي غيرمجاز از تالاب‌ها شامل برداشت آب، احداث چاه در حريم تالاب يا احداث هرسازه در حريم و احداث سد بر روي منابع آب ورودي و فعال كردن موضوع ايجاد سايت‌هاي پرنده‌نگري كه مي‌تواند تالاب‌ها را از حالت صرف حفاظتي خارج كرده و موجب بهره‌مندي مردم محلي از درآمد حاصل از طبيعت گردان شود از جمله اقدامات انجام شده در راستاي حفاظت از تالاب‌هاي ايران است.

وي مهمترين مشكلات تالاب‌هاي كشور را خشكسالي، كاهش حجم آب در اثر عوامل طبيعي و انساني، ورود آلاينده‌ها و كود و سم به تالاب‌ها و عدم رعايت حريم زيست‌محيطي و اكولوژيكي تالاب‌ها دانست و تصريح كرد: در عين حال تغييرات كاربري اراضي تالابي، عدم رعايت حق‌آبه طبيعي محيط‌هاي طبيعي از سوي مجريان مختلف طرح‌هاي آبي، عدم ملاحظات زيست محيطي در پروژه عمراني ورود آلاينده‌هاي مختلف بيولوژيكي، شيميايي و فيزيكي به محيط‌هاي تالابي، شكار و صيد غيرمجاز، بي‌رويه و قاچاق و بهره‌برداري بي‌رويه از منابع آبي زيرزميني در اطراف تالابها از ديگر علل تخريب تالابهاي كشور هستند.

مديركل دفتر زيستگاهها و امور مناطق سازمان حفاظت محيط زيست با اشاره به اينكه 84 تالاب در كشور ثبت شده است، افزود: از اين تعداد 33 تالاب در قالب 22 عنوان با مساحت يك ميليون و 483 هزار و 824 هكتار در فهرست كنوانسيون رامسر ثبت شده است.

وي با اشاره به تعهد ايران به كنوانسيون تنوع‌زيستي گفت: مرجع اين كنوانسيون سازمان ملل متحد است كه بر اساس يكي از بندهاي آن ايران مكلف شده هرگونه بهره برداري از تالاب‌ها را به گونه‌اي انجام دهد كه موجب افزايش كاركردهاي اكولوژيكي آن گردد.

مديركل دفتر زيستگاهها و امور مناطق سازمان حفاظت محيط زيست با اشاره به اينكه ايران بايد در قبال اين كنوانسيون پاسخگو باشد، افزود: بر اساس اين كنوانسيون مراجع ذيربط مي‌توانند نسبت به جريمه و حذف حمايت‌ها از ايران،‌ حذف پروژه‌هاي تحقيقاتي و جريمه ايران اقدام كنند.

وي با اشاره به اينكه ايران از لحاظ مونترو سايت‌ها در جهان از وضعيت خوبي برخوردار نيست، افزود: اما به لحاظ تعداد و وسعت رامسر سايت‌ها، تعداد مناطق حفاظت شده، سطح اين مناطق نسبت به كل كشور و نزديكي رده‌بندي آن به رده‌بندي اتحاديه جهاني حفاظت از طبيعت (IUCN) وضعيت خوبي داريم.

مديركل دفتر زيستگاهها و امور مناطق سازمان حفاظت محيط زيست به وضعيت تالاب‌هاي كشور اشاره كرد و گفت: وضعيت تالاب درياچه اروميه و گاوخوني بحراني شده است، از سوي ديگر وضعيت تالاب پريشان نيز برخي سالها بحراني مي‌شود.

وي تاكيد كرد: تالابهاي ساحلي شمالي بجز تالاب انزلي و اميركلايه و تالاب‌هاي ساحلي جنوبي نيز بجز شادگان و هورالعظيم وضعيت مطلوبي دارند.

مديركل دفتر زيستگاهها و امور مناطق سازمان حفاظت محيط زيست با اشاره به اين كه 6 تالاب بين‌المللي ثبت‌شده كشورمان در كنوانسيون رامسر در معرض تهديد و تغييرات شديد اكولوژيكي قرار دارند و نام آنها در فهرست «مونترو» رامسر قرار گرفته است، افزود: از 22 تالاب ثبت شده ايران در كنوانسيون رامسر، تالاب‌هاي «شورگل، يادگارلو و درگه سنگي»، «مجموعه تالاب انزلي» ، «شادگان، خورالاميه و خورموسي»، «نيريز و كميجان»، «انتهاي جنوبي هامون پوزك» و «هامون صابري و هامون هيرمند»، 6 تالابي هستند كه در معرض تغييرات اكولوژيكي بوده و به همين دليل در فهرست «مونترو» رامسر قرار گرفته‌اند.

وي افزود: تالاب‌هاي «شورگل، يادگارلو و درگه سنگي» به وسعت 2500 هكتار در سال 1990 به دليل احداث سازه‌هاي آبي و سد حسنلو (سد شورگل) كه موجب شده اين تالاب از آب شور به آب شيرين تبديل شود و ايجاد زهكش سد حسنلو كه باعث خشك شدن تالاب‌هاي «يادگارلو و درگه سنگي» شده است، همچنين برداشت بي‌رويه از آبهاي زيرزميني و راندمان پايين آبياري كشاورزي، «مجموعه تالاب انزلي» به وسعت 15 هزار هكتار در سال 1993 به دليل رسوبات ناشي از تخريب جنگل و مراتع بالادست كه موجب كاهش عمق تالاب از 6 به 2متر طي 30 سال گذشته شده است، ورود پسابهاي شهري و صنعتي و كشاورزي و ورود گونه غيربومي آزولا از سوي وزارت جهاد كشاورزي، تالابهاي «شادگان، خورالاميه و خورموسي» به وسعت 400 هزار هكتار در سال 1993 به دليل آلودگي‌هاي نفتي و زهكش‌هاي بسيار شور صنايع كشت و صنعت نيشكر جنوب، «نيريز و كميجان» به وسعت 108 هزار هكتار در سال 1990 به دليل خشك شدن تالاب و كمبود آب و بهره‌برداري از منابع آبي براي كشاورزي و تالابهاي «انتهاي جنوبي هامون پوزك» به وسعت 10 هزار هكتار و «هامون صابري و هامون هيرمند» به وسعت 50 هزار هر دو در سال 1990 به دليل ايجاد سازه‌هاي آبي در افغانستان، تخصيص آب براي مقاصد شرب و كشاورزي از سوي ايران و افغانستان و ورود ماهي غيربومي «آمور» از سوي شيلات كه نسل ني‌هاي منطقه را از بين برده است در فهرست قرمز كنوانسيون رامسر قرار گرفته‌اند.

مديركل دفتر زيستگاهها و امور مناطق سازمان حفاظت محيط زيست در خصوص اقدامات صورت گرفته براي نجات تالاب‌هاي كشور گفت: در خصوص «تالاب بين‌المللي انزلي»، پروژه مديريتي با همكاري جايكاي ژاپن اجرا شده و برنامه مديريتي تالاب انزلي تهيه شده و بدين منظور كميته‌اي در استانداري گيلان با عضويت تمامي دستگاه‌هاي ذيربط تشكيل شده تا نسبت به اقدامات اجرايي مندرج در اين برنامه مديريتي اقدام شود.

وي تصريح كرد: لايروبي تالاب و ورودي‌هاي منتهي به آن، پاكسازي آزولا و ورود ماهي‌هاي بومي به تالاب انزلي بر اساس مطالعات صورت گرفته و احداث كنارگذر بر اساس نظر معاونت علمي رييس‌جمهوري با رعايت ملاحظات زيست‌محيطي از جمله اقدامات صورت گرفته در خصوص تالاب انزلي است.

مديركل دفتر زيستگاهها و امور مناطق سازمان حفاظت محيط زيست به تالاب «شادگان» اشاره كرد و گفت: با پيگري انجام شده كانال انتقال زهكش نيشكر به بخش‌هاي شور تالاب اجرا شد كه بخش‌هاي زنده تالاب نجات يافته است و اخيرا هم به دليل بارندگي‌هاي نسبتا مناسب وضعيت تالاب نسبت به سال‌هاي گذشته بهبود داشته است كه اميدواريم بتوانيم اقدامات لازم براي حذف اين تالاب از فهرست مونترو انجام دهيم.

وي با اشاره به اين كه در خصوص تالاب‌هاي «شورگل، يادگارلو و درگه سنگي» اقدامات خوبي با احداث كانال ورودي تالاب انجام شده و وضعيت آنها نسبت به گذشته بهبود يافته است، تصريح كرد: در خصوص تالاب «پريشان» نيز بيش از 300 حلقه چاه غيرمجاز در اطراف تالاب با همكاري امور آب استان شناسايي و پلمپ شده است.

مديركل دفتر زيستگاهها و امور مناطق سازمان حفاظت محيط زيست وضعيت تالاب‌هاي «هامون» را مطلوب ندانست و گفت: با توجه به اين كه تامين آب تالاب‌هاي هامون از كشور افغانستان صورت مي‌گرد و از اختيارات ما خارج است، اين تالاب‌ها وضعيت خوبي ندارند ولي با پايان خشكسالي 7 ساله‌اي كه كل هامون را خشك كرد، اخيرا در برخي ايام سال در دهانه‌هاي جنوبي هامون پوزك و صابري و حتي هيرمند هم آب ديده مي‌شود.

عبدوس با اشاره به وضعيت نامناسب «تالاب گاوخوني» و «درياچه اروميه» به ايسنا گفت: متاسفانه مصارف بي‌رويه كشاورزي، احداث سدهاي بالادست و عدم تامين حق‌آبه موجب تخريب شديد اكوسيستم تالاب گاوخوني شده است. از سوي ديگر احداث سدهاي متعدد در تمامي ورودي‌هاي حوزه آبخيز درياچه اروميه، برداشت آب‌هاي تحت‌الارضي براي كشاورزي و عدم راندمان مناسب آبياري در اين بخش، و احداث ميانگذر اروميه بدون احداث آبروهاي مناسب در طول مسير كه جريان داخلي حركت آب در درياچه را مختل كرده است نيز از علل اصلي وضعيت بحراني درياچه اروميه است.

وي تاكيد كرد: دولت‌هايي كه تالاب‌هاي آنها در ليست «مونترو» قرار گرفته است، بايد تلاش كنند تا مشكلات اين تالاب‌ها رفع شود تا شاخص آنها به وضعيت مطلوب تغيير يابد.

مديركل دفتر زيستگاهها و امور مناطق سازمان حفاظت محيط زيست تاكيد كرد: تالاب‌ها سرمايه‌هاي ملي هستند و زندگي ما وابسته به آنهاست و بايد تلاش كنيم تا اين نعمت الهي را به نسل‌هاي بعدي تحويل دهيم.

به گزارش ايسنا، امسال دوم فوريه 2010 ميلادي/ 13 بهمن ماه 88 مراسم روز جهاني تالاب‌ها در سراسر جهان برگزار مي‌شود و شعار آن «حفاظت از تالاب‌ها، راه مقابله با تغييرات اقليمي» است.

در گزارش اخير كنوانسيون جهاني حفاظت از تالاب‌ها به اين موضوع اشاره شده كه يك رابطه عميق ميان تالاب‌ها، تنوع زيستي و فعاليت‌هاي اجتماعي ـ اقتصادي كشورهايي كه داراي اين تالاب‌ها هستند، وجود دارد.

اگر وضعيت تالاب‌هاي موجود در كره زمين با بحران مواجه شود، تنوع‌زيستي با مشكل مواجه مي‌شود و منابع طبيعي در اين محل‌ها نيز با نابودي مواجه مي‌شود. اكوسيستم موجود در تالاب‌ها يك موقعيت بالقوه محسوب مي‌شود و مي‌توان با حفاظت از اين تالاب‌ها به طور كامل راه‌حل مناسبي براي مقابله با تغييرات جوي يافت.

به گزارش ايسنا، اين بسته كامل كه براي مقابله با تغييرات جوي مورد توجه قرار گرفته است، توسط نهادهاي حفاظت كننده بين‌المللي شامل برنامه كنوانسيون تغييرات جوي سازمان ملل متحد ـ UNFCCC ـ، كنوانسيون حفاظت از تنوع زيستي سازمان ملل متحد و كنوانسيون جهاني حفاظت از تالاب‌ها به امضا و توافق رسيده و در صورت موفقيت آميز بودن مي‌تواند با اين مساله عظيم كه جهان را درگير كرده مقابله كند.

بر اساس اعلام دانشمند‌ان و محققان دانشگاه «بوتسوانا» اين موضوع مشخص شد كه اين ارزش تالاب‌ها تنها مختص به مساله حفاظت از تنوع زيستي نيست، بلكه اين نوع از مناطق دست نخورده طبيعت مي‌توانند در جذب گردشگر نيز مؤثر واقع شوند.

گفتني است: كنوانسيون رامسر يا كنوانسيون تالاب‌ها پيماني بين‌الدولي است كه در دوم ماه فوريه 1971 /13 بهمن ماه 1349 در رامسر به امضاء رسيد.

اين كنوانسيون اولين پيمان بين الدولي جهاني است كه نگاهي تازه به حفاظت و بهره‌برداري پايدار از منابع طبيعي داشته، ولي با اين وجود در مقايسه با پيمان‌هاي مشابه بعدي مقرراتي كلي و ساده دارد و بر حفاظت و بهره‌برداري معقول از تالاب‌ها به خصوص در جهت فراهم ساختن زيستگاهي براي پرندگان آبزي تاكيد مي‌كند، با اين وجود طي گذشت سال‌ها گستره ديد خود را چنان افزايش داده كه تمام ابعاد حفاظت و بهره‌برداري معقول از تالاب‌ها را در بر مي‌گيرد و تالاب‌ها را در زمره اكوسيستم‌هايي مي‌داند كه در حفاظت از تنوع‌زيستي و رفاه جامعه بشري اهميت فوق‌العاده‌اي دارد.

كنوانسيون رامسر در سال 1975 جنبه قانوني يافت و هم اكنون 159 كشور عضو رسمي دارد و يكهزار و 886 تالاب با اهميت بين‌المللي با مجموع مساحت 185 ميليون و 156 هزار و 612 هكتار را در سطح جهان به ثبت رسانده است.

انتهاي پيام