رضا عامری معتقد است، در جامعه ما اهمیت یک دلقک یا فوتبالیست از نویسنده بیش‌تر است، به همین دلیل هنوز نویسنده در ایران ارزشی ندارد.

این مترجم و پژوهشگر در زادروز 60سالگی‌اش در گفت‌و‌گو با خبرنگار ادبیات خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، درباره وضعیت انتشار آثارش، گفت: به‌تازگی «وراجی روی نیل» اثر نجیب محفوظ را ترجمه کرده‌ام که قرار است از سوی انتشارات افراز منتشر شود. همچنین چاپ دوم «خاطرات تن» اثر احلام مستغانمی به زودی توسط همین انتشارات عرضه می‌شود.

او افزود: در حال حاضر مشغول انجام پژوهش‌هایی درباره رمان فارسی و رمان عربی هستم. این پژوهش‌ها در قالب کتاب‌های «صد سال رمان عرب» و «سرچشمه‌های روایت و بوطیقای رمان فارسی» منتشر خواهند شد. نگارش «صد سال رمان عرب» به پایان رسیده، اما فعلا ناشر آن مشخص نیست.

عامری ادامه داد: «سرچشمه‌های روایت و بوطیقای رمان فارسی» اثری چندجلدی است که فعلا جلدهایی از آن را نوشته‌ام، اما چند جلد از آن هم آماده نیست. در این دو پژوهش، تطبیقی بین رمان فارسی و رمان عربی صورت گرفته است. البته هر یک از این آثار مستقل هستند، اما در هر کدام مباحثی در تطبیق رمان فارسی و عربی هم دیده می‌شود.

او همچنین با اشاره به شباهت پیدایش رمان فارسی و عربی، اظهار کرد: مدرنیستم و به وجود آمدن شهرنشینی منجر به پیدا شدن رمان شده؛ چراکه اساس رمان مدرن بر شهریت استوار است. رمان مدرن، روستایی نیست؛ پدیده‌ای شهری است. اولین بارقه‌های رمان خاورمیانه هم در شهرهای بزرگی مانند تهران، قاهره، بیروت، بغداد و آنکارا به وجود آمده است.

عامری ادامه داد: در شعر مدرن هم همین‌طور است. پیدایش شعر و رمان مدرن در ایران و کشورهای عرب‌زبان یا ترک‌زبان، با فاصله کمی از یکدیگر و تقریبا همزمان با هم بر مبنای پیدایش شهر و مدرنیسم شکل گرفته است. البته مسأله نفت هم در مدرنیسم و شهرنشینی کشورهای خاورمیانه تأثیر زیادی داشته است.

او همچنین عنوان کرد: یکی دیگر از مؤلفه‌های لازم برای شکل‌گیری رمان، فردیت است. با ظهور مدرنیسم، فکر ایلی، قبیله‌یی و شاهنشاهی از بین می‌رود و جامعه به گروه‌های متکثر تقسیم می‌شود. این تغییرات اجتماعی باعث شکل‌گیری فردیت می‌شوند. رمان هم محصول فردیت است.

عامری در ادامه این گفت‌وگو عنوان کرد: من از طبقات پایین اجتماع هستم. خانواده‌ام نه فرهنگی بوده‌اند و نه از طبقات بالای اجتماعی. این ویژگی ‌نسل دوم و سوم نویسندگان ایران است. خانواده من از طبقات متوسط رو به پایین بودند. در خانه ما اصلا کتابخانه وجود نداشت. اولین چیزهایی که خواندم، داستان‌های جنایی از نویسندگانی مثل امیر عشیری و... بود. بعد آثار بالزاک را خواندم و همین‌طور بدون راهنما یا قطب‌نما حرکت کردم.

او در ادامه گفت: من رمان هم نوشته‌ام، اما چاپ نکرده‌ام؛ چون نگاهم انتقادی است و بسیاری از رمان‌ها را قبول ندارم. یکی از عوامل پیشرفت رمان، انتشار خودزندگی‌نامه است. کشوری که خودزندگی‌نامه‌نویسی در آن نباشد، رمان هم ندارد. در کشور ما بسیاری از حرف‌ها تابوست. یکی از علل فقر رمان فارسی نیز همین موضوع است. خودزندگی‌نامه‌نویسی یعنی یاد بگیری که فردیت اهمیت دارد، اما در کشور ما هنوز فردیت سلطه نیافته که بتواند خود را بر جامعه تحمیل کند. در ایران هنوز نویسنده ارزشی ندارد. اهمیت یک دلقک یا فوتبالیست از یک نویسنده بیش‌تر است.

عامری سپس گفت: من در یکی از روستاهای آبادان به دنیا آمده‌ام، به همین دلیل اگر درباره زندگی خودم بنویسم، ماجراهای جالبی در آن خواهد بود، اما به نظر شخصی من، فضای انتشارِ خودزندگی‌نامه در ایران وجود ندارد؛ چون نمی‌توان بسیاری از مسائل را بیان کرد.

او اضافه کرد: در جهان سوم همه چیز با سیاست گره می‌خورد و بحث‌های سیاسی جزوی از این خودزندگی‌نامه‌هاست که نوشته نمی‌شود. البته آقایانی مثل هاشمی رفسنجانی و... می‌توانند بنویسند و می‌نویسند. به جای این‌که افراد تجربه‌های فردی خود را بنویسند، آقایانی مانند سفیرها، وکیل‌ها و رؤسای جمهور زندگی‌نامه می‌نویسند. این‌ها می‌خواهند چه تجربه‌ای را به مردم منتقل کنند؟

عامری سپس اظهار کرد: رمان، شعر دنیای جدید است، اما در حال حاضر وضعیت شعر ما هم افتضاح است. شعر باید از رسانه‌های سمعی - بصری و موسیقی استفاده کند و به ترانه برسد، اما چون این امکان فراهم نیست، شعر می‌میرد. همان‌طور که الآن هم شعر ما مرده و یا در حال مرگ است.

او ادامه داد: شعر خوب به زندگی و سیاست می‌پردازد، اما در شعر امروز ما به این‌ها پرداخته نمی‌شود. امروز همه چیز تخصصی شده؛ می‌گویند شعر مربوط به شاعران است، سیاست متعلق به سیاستمداران و فلسفه تنها مربوط به فیلسوفان است، اما این تخصص‌ها دروغین هستند. سرمایه‌داری این تخصص‌ها را به وجود آورده، در حالی‌که هنرها به سمت چندرسانه‌یی شدن می‌روند. ما دیگر شعر به معنای کلاسیک نداریم، اما شعر امروزمان هم چون امکانات نیست، یا مرده و یا به‌زودی می‌میرد.

به گزارش ایسنا، رضا عامری سوم شهریورماه 1332 در یکی از روستاهای آبادان به دنیا آمده است. او تألیف آثاری همچون «نقش‌بندان قصه ایرانی» (نقد آثار و افکار هوشنگ گلشیری) و «آدونیس‌خوانی در تهران» را در کارنامه دارد.

از عامری همچنین ترجمه آثاری چون «خاطرات تن» اثر احلام مستغانمی، «موسم هجرت به شمال» نوشته طیب صالح، «بیروت عشق باران» (گزیده اشعار نزار قبانی)، «عرفان شرق، عرفان غرب» (عرفان و سوررئالیسم) اثر آدونیس، «پروانه آبی» از نور خاطر (ربیع جابر) «سرزمین گمشدگان» اثر الیاس خوری، «از من نپرس چرا دوستت دارم» اثر نزار قبانی و «میرامار» اثر نجیب محفوظ منتشر شده است.

انتهای پیام