• چهارشنبه / ۱۹ خرداد ۱۴۰۰ / ۱۱:۱۹
  • دسته‌بندی: آموزش
  • کد خبر: 1400031913620
  • خبرنگار : 71567

انتقاد دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی از مقاومت در برابر توسعه علوم بین رشته‌ای

انتقاد دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی از مقاومت در برابر توسعه علوم بین رشته‌ای

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با بیان اینکه دانش بین‌رشته‌ای توان سازگاری با همه علوم را دارد، گفت: متأسفانه در محیط دانشگاهی حتی در وزارت علوم در مواجهه با بین‌رشته‌ای‌ها مقاومت وجود دارد و تصویب برخی بین‌رشته‌ای‌ها را کماکان به گروه‌های تک‌رشته‌ای می‌سپارند و استقبال خوبی از آن صورت نمی‌گیرد.

به گزارش ایسنا، دکتر سعیدرضا عاملی در همایش دهمین سال تاسیس دانشکده علوم و فنون نوین دانشگاه تهران با بیان اینکه این دانشکده  مثال یک توفیق بین‌رشته‌ای است، گفت: دانشکده علوم و فنون نوین که امروز ده ساله شده است، دانشکده‌ای جدید، با نگاه جدید و با همکارهای تعاملی و بین‌رشته‌ای است که امروز از توفیقات زیادی هم در سطح ملی و هم در سطح بین‌المللی برخوردار بوده و البته چالش‌های زیادی را هم پشت سر گذاشته است. ابتدا تشکر می‌کنم از کسانی که با فکر باز پایه‌گذار بین رشته‌ای‌ها در دانشگاه تهران بودند و پیشتاز نوآوری در دانشگاه‌های کشور بوده‌اند.

وی تاکید کرد: از دانشگاه تهران همین انتظار وجود دارد و همچنان که هنوز هم دارای مرجعیت علمی و بین‌المللی است. یکی از فیلسوفان برتر حوزه علم که به ایران آمده بود تعبیر جالبی داشت و گفت: خلاقیت خود قانون است. وقتی خلاقیتی به جا و مؤثر داریم، خود آن خلاقیت تبدیل به قانون خواهد شد.

دکتر عاملی با اشاره به اینکه بین رشته‌ای‌ها قادر هستند در فضای علمی کشور با خلاقیت و نوآوری برای حل مسال تاثیرگذار باشند، گفت: چاپ ۲۹۴ مقاله بین‌المللی و ارائه ۹۰ مقاله در همایش‌های بین‌المللی و همچنین ثبت ۲ اختراع ملی و چاپ ۷ جلد کتاب، بخشی از توفیقات دانشکده در سال ۱۳۹۹ بوده است و جایگاه برترین‌ها را به لحاظ ارجاعات علمی به خود اختصاص داده است.

استاد دانشگاه تهران ضمن طرح این پرسش که چرا نیازمند بین‌رشته‌ای هستیم؟ ادامه داد: پیشرفت علم حاصل جابجایی‌های انقلابی در تفسیر است که به‌موجب آن یک پارادایم جانشین پارادایم دیگری می‌شود. از این رو تاریخ علم مهر و نشان انقطاع و عدم پیوستگی را بر خود دارد. از نظر کوهن «پیشرفت‌های علمی از طریق افزایش تدریجی قوانین صورت نمی‌گیرد و به‌دست آوردن امور بدیع به‌صورت انباشتی غیرمحتمل است.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به تحول علوم و پیشرفت از طریق انقلاب پارادایمی افزود: در پاردایم تولمی که پارادایم ابتدایی بوده است، ایستا بودن زمین ۱۵ قرن بر جهان علم حاکم بود که نظریه‌ای غلط از آب درآمد. پس از آن پارادایم کپرنیک و چرخش زمین بدور خورشید مطرح شد. پارادایم سوم وحدت بحرالعلوم‌ها یا حکمای مسلمان که پایه وحدت علوم و توحید گرایی در علم را گذاشتند است؛ این دوران که حدود قرن ۱۲ و ۱۳ میلادی است دوران حضور دانشمندان چندرشته‌ای است که دارای چند علم متفاوت هستند، هم فیلسوف هستند، علم نجوم می‌دانند، متخصص در طب هستند و به نوعی علوم مختلف را مبتنی بر وحدت علوم دنبال می‌کنند، و پاردایم عصر حاضر که بین‌رشته‌ای، چندرشته‌ای نیز به نوعی وحدت و همکاری علوم را برای فهم و حل مسئله دنبال می کند.

به گفته وی، پارادایم‌های کلانی ناظر به حوزه علم وجود دارد که مهمترین آنها دانش تجربی مبتنی بر سعی و خطاست که ضعف آن در ابطال پذیری یافته هاست که موجب می شود یافته‌ها از اطمینان و اتقان ماندگار برخوردار نیستند. می‌توان از نگاه بین رشته‌ای بعنوان یک پارادایم و الگوواره فهم و حل مسائل حوزه علم سخن گفت.  بین رشته‌ای‌ها برای کاهش خطاها در فهم و حل مسائل پا گرفتند. نگاه بین رشته‌ای،  نگاه ۳۶۰ درجه به پدیده‌ها را دنبال می‌کنند و همه جوانب را در نظر می‌گیرند. بین رشته‌ای‌ها در ادامه علوم تجربی مطرح گردید.

عاملی گفت: در پارادایم علوم تجربی، دانش تجربی به قدری قدرتمند شد که روش غالب بر همه علوم طبیعی، مهندسی، اجتماعی و انسانی شد و روشی را که مبتنی بر علوم تجربی بود روش علمی تلقی کردند. خصیصه آزمون و خطا، یافته‌های علوم تجربی را بر قاعده ابطال پذیری ابتناء بخشید و عدم قطعیت را به عنوان اصل حاکم بر همه یافته‌ها قرار داد و این صرفاً یک قرارداد یا امر اعتباری نبود، بلکه یک امر ذاتی مرتبط با خطاپذیری انسان بود.

استاد دانشگاه تهران در ادامه با تشریح پارادایم چندرشته‌ای یا بین‌رشته‌ای افزود: این پارادایم به معنای پیوند دو چیز با یکدیگر و تبدیل شدن آن دو به یک امر ترکیب شده است و می‌تواند به معنای ارتباط دو چیز با حفظ استقلال یکدیگر برای گسترش فهم نسبت به یک امر باشد. بدون همکاری چند رشته‌ای علم مفید و موثر جریان پیدا نمی‌کند.

دکتر عاملی با اشاره به طرح موضوع توسعه پایدار و اینکه طرح آن به این دلیل بود که دانش‌های تک رشته‌ای قادر به حل بزرگ مسئله‌های جهانی نبودند، اظهار کرد:نگاه تک رشته‌ای منتهی به فشارهای انسانی، اجتماعی و زیست محیطی گسترده شده و می‌شود همانطور که می‌بینید با گسترش فناوری‌ها به محیط زیست خسارت‌های فراوان وارد شده است.

وی افزود: اساسا علم یک جریان آزاد فهم است و محدود کردن آن به یک نگاه خاص نوعی کوری عاشقانه را به همراه خواهد داشت. علم رشته‌ای با تبدیل دانش به ابعاد جزئی تر و کوچک‌تر، گرفتار انزواری آکادمیک می شود. نگاه تک رشته ای فراموشی واقعیت های پیرامونی را در پی دارد  و جهت مطالعات رشته‌ای در یک مسیر هدفمند مرتبط با یکدیگر قرار ندارد.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی افزود: اما دانش بین‌رشته‌ای توان سازگاری با همه علوم را دارد؛ دانش بین‌رشته‌ای به همه علوم احترام می‌گذارد و از یک منش دوستانه به رویکردهای مختلف علم برخوردار است.

وی ادامه داد: برخلاف دانش تک رشته‌ای که از یک خصلت سلسله مراتبی، خشن و نفی کننده برخوردار است. دانش بین‌رشته‌ای یک دانش سازگار با هم رشته‌های علوم است و از طبعی منعطف برخوردار است. فهم جامع و آزاد واقعیت، یکپارچه سازی عناصر فهم و دور شدن از یکجانبه نگری و مطالعات کاریکاتوری ضرورت بین رشته‌ای‌ها را بیان می‌کند. نگاه کاریکاتوری، محصول کاریکاتوری را خلق می کند و مشخصه اصلی آن عدم تناسبت و توازان است.

دکتر عاملی، ضمن بیان پارادایم سوم یعنی پارادایم شبیه سازی گفت: در تبیین پارادایم شبیه‌سازی هستی به منظور دور شدن از یکجانبه نگری و مطالعات کاریکاتوری سئوال اساسی این است که چرا امروز خط مقدم علوم تجربی، رفتاری و انسانی سمت گیری بازگشت به منطق «طبیعت ناب» را پیدا کرده است؟ پاسخ این است که علم در نقطه اوج خود با «خطا پذیری» و «ابطال پذیری» تشخص پیدا می کند.اندیشمندان به دنبال دانش قابل اعتماد هستند. به عنوان نمونه از شبیه سازی هستی می توان به آغاز جدی صنعت ترمیم اشاره کرد که مسئله یادگیری از طبیعت با مهندسی بافت شروع شد. در واقع با نگاه شبیه سازی، تلاش می شود قاعده‌های طبیعت ناب را کشف کرد و آنها را تبدیل به یافته‌های تعمیم یافته نمود.

استاد دانشگاه تهران ضمن تبیین جایگاه دانش یکپارچه به عنوان الگو واره دانشی جدید که با رویکرد بین رشته‌ای و شبیه سازی قابل جمع است، گفت: خواستگاه دانش یکپارچه نوع نگاه به بازاریابی بود که منجر به IMCشد. به دنبال آن هر نوع نگاه فراگیر به متغیرهای مرتبط با شناخت یک پدیده در دوره زمانی مشخص را دنبال می‌کرد، نوعی دانش یکپارچه به حساب می‌آمد.

دکتر عاملی با اشاره به اینترنت همه پدیده و پیوندهای ترکیبی علوم به عنوان یک مسئله بین‌رشته‌ای با مولفه‌های گسترده، گفت: روش‌های ترکیبی رویکرد جامع‌نگر به همه پدیده‌ها دارد مانند اینکه وارد جهان رقومی در مقابل جهان شیئی شده‌ایم. جهان رقومی که در بستر دیجیتال است، دامنه خطرزایی و خلاقیت‌های مثبت ما را بالاتر برده است. جهان مجازی توان فراهم کردن آرامش انسان و هم توان خلق برخی اعتیادها را دارد. این حوزه‌ها نیاز به کار اساسی دارد و ابر مسائلی محسوب می شود که با رویکرد بین رشته‌ای و دانش یکپارچه می توان به آن پرداخت.

استاد دانشگاه تهران با اشاره به روش‌های ترکیبی و رویکرد جامع نگر به پدیده های جهانی گفت: مسائل علوم مهندسی و علوم انسانی ابعاد و مقیاس جهانی پیدا کرده است؛ متغیرهای مداخله کننده در فهم پدیده‌ها متکثر شده است و ناگذیر بدون همکاری چندرشته‌ای امکان فهم پهنانگر و ژرفانگر و در عین حال جامع‌نگر فراهم نیست.

به گزارش مرکز خبر شورای عالی انقلاب فرهنگی، دکتر عاملی به ضرورت استفاده از روش‌های تحقیق ترکیبی در پیوند با رویکرد چندرشته‌ای اشاره کرد گفت: طبیعتاً چندرشته‌ای ها نیازمند روش‌های تحقیق متنوع نیز هستند. در کتاب «روش‌های تحقیق در مطالعات فرهنگی و رسانه» که توسط دانشگاه تهران چاپ شده است، ۴۰ روش متفاوت برای تحقیقات فرهنگی مطرح کرده‌ایم. در مسیر رشد روش‌های تحقیق و تحت تاثیر بوجود آمدن "دانش یکپارچه"، روش‌های تحقیق از شکل مرسوم آن که یا روش‌های کمی بود و یا روش‌های کیفی، وارد رویکرد روش‌های ترکیبی شده است تا بتواند شناخت پدیده‌ها و روابط بین آنها را جامع‌تر و عمیق‌تر درک کند.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به ضرورت خروج از دلبستگی‌ها و وابستگی‌های رشته‌ای افزود: کنار گذاشتن فرضیات قبلی و وابستگی‌های متعصبانه رشته‌ای کلید اصلی برای موفقیت مطالعات چند رشته‌ای است.

وی افزود: متأسفانه در محیط دانشگاهی حتی در وزارت علوم نیز ما شاهدیم در مواجهه با بین‌رشته‌ای‌ها مقاومت وجود دارد و تصویب برخی بین‌رشته‌ای‌ها را کماکان به گروه‌های تک‌رشته‌ای می‌سپارند و استقبال خوبی از آن صورت نمی‌گیرد. بسیاری از اساتید اساسا علم را تک ساحتی و تک رشته‌ای می‌دانند و مابقی را شبه علم به حساب می آورند. دانشگاه هم سازکار مشخصی برای تشویق و ترغیب برای همکاری‌های بین‌رشته‌ای فراهم نکرده است. لذا نیازمند یک انقلاب بزرگ علمی هستیم، انقلاب شناختی و پذیرش انعطافی. در واقع علم بین‌رشته‌ای، فرارشته‌ای و چندرشته‌ای جدید، دانش جامع را نتیجه همه جانبه نگری و چند رشته‌ای نگاه کردن به پدیده ها می داند.

انتهای پیام

  • در زمینه انتشار نظرات مخاطبان رعایت چند مورد ضروری است:
  • -لطفا نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • -«ایسنا» مجاز به ویرایش ادبی نظرات مخاطبان است.
  • - ایسنا از انتشار نظراتی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های دین مبین اسلام باشد معذور است.
  • - نظرات پس از تأیید مدیر بخش مربوطه منتشر می‌شود.

نظرات

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.