• یکشنبه / ۲۰ آبان ۱۳۹۷ / ۱۳:۰۸
  • دسته‌بندی: علم و فناوری ایران
  • کد خبر: 97082009444
  • خبرنگار : 30167

/یادداشت مهمان/

نقدی بر یک گفت و گو/برنامه‌ریزی در حوزه فضا باید واقعی باشد تا فضایی

پرتاب ماهواره ملی فجر توسط ماهواره بر سفیر فجر

چند روز قبل مطلبی تحت عنوان " اجرای ۳ سناریو پیش‌شرط دستیابی ایران به اعزام فضانورد " در ایسنا منتشر شد. در این مطلب دکتر امی رییس پژوهشگاه هوافضا به استناد سند جامع هوافضا تا ۱۴۰۴ از ساخت راکت کاوش نهم، در دستور کار قرار گرفتن طرح اعزام فضانورد با پرتابگر و کپسول ایرانی طی ۳ سناریو صحبت کرده بودند. اگر قرار باشد وارد جزییات شویم و حرف‌های ایشان را نقد کنیم مثنوی هفتاد من کاغذ شود اما مختصراً در رابطه با سخنان ایشان لازم است به چند نکته اشاره کنم.

به گزارش ایسنا، سیروس برزو از پیشکسوتان و روزنامه‌نگاران حوزه فناوری فضایی در یادداشتی که در اختیار اداره اخبار علمی و دانشگاهی ایسنا قرار داده است این چنین آورده است:

" آنچه طی سال‌های اخیر روی داده، نشان دهنده آن است که سند جامع هوافضا بنا به دلایل مختلف قابل اجرا نیست. بررسی و تصویب مرحله نخست این سند با توجه به وضعیت هوافضای کشور در سال 90 به پایان رسید. جدای از این که باید دید این مصوبه در همان زمان آیا بر پایه واقعیت‌ها شکل گرفت یا خیر؛ کارشناسان و دست اندرکاران این فناوری به خوبی مطلع هستند که شرایط امروز ایران و نگاه مسئولان فعلی با دیدگاه‌های مسئولان در زمان تصویب این سند فاصله بسیار دارد. 

در مورد کاوشگرها و آزمایش‌های زیستی انجام شده در گذشته، نیز متاسفانه سیاست درستی در پیش گرفته نشده بود و باید مورد تجدید نظر قرار بگیرد. اگر پرتاب حیوانات به ارتفاع‌های بالا در اواخر دهه 1940 و دهه بعد آن را به دقت بررسی کنیم می‌بینیم اهداف اصلی این عملیات نظامی بوده و ربطی به فضانوردی سرنشیندار نداشته است. چه در آمریکا و چه شوروی، در آن دوران درصدد ساخت هواپیماهایی بودند که به شکل بالستیک بتواند خود را به خاک دشمن برساند به همین دلیل لازم بود بدانند در این شرایط وضعیت دستگاه‌های بدن چطور کار می‌کند. اما بعد که نظر نظامی‌ها به بالا بردن قدرت موشک‌های قاره پیما جلب شد از پرتاب‌های بالستیک موجود زنده خودداری کردند. در مورد آزمایش‌های قبلی و پرتاب کاوشگرها در ایران با موجود زنده نیز متاسفانه نگاه به مقوله پرتاب کاوشگرها اشتباه و ناشی از عدم اطلاع دقیق دست اندرکاران از واقعیت‌های پشت پرده پرتاب حیوانات در برنامه‌های غیرمداری بود. به همین دلیل ادامه این کار، اشتباه و هدر دادن هزینه است. چنانچه روزی ایران سفینه سرنشیندار خود را بسازد و بخواهد سامانه‌های آن را آزمایش کند باز هم آزمایش‌های انجام شده با کاوشگرها مفید نخواهد بود بلکه باید همان سفینه با حیوانات مورد آزمایش قرار بگیرد لذا ادامه پرتاب کاوشگرها هدر دادن بودجه است.

این ادعای ایشان که گفته‌اند "می‌توانیم تا سال ۱۴۰۴ فضانورد ایرانی را با کپسول و پرتابگر ایرانی به فضا اعزام کنیم" نیز ساده‌نگری است و با واقعیت‌های موجود فاصله بسیار دارد. جدای شرایط اقتصادی فعلی که هزینه کردن در چنین کاری در وضعیت کنونی، معقولانه به نظر نمی‌رسد، از نظر فنی هم غیرممکن است زیرا طراحی و ساخت سفینه‌ای حتی به وزن دو تن - که طبیعتا کوچک، تک نفره و پر خطر خواهد بود - کار راحتی نیست. در تاریخ فضانوردی تنها سفینه به این وزن، ناو "مرکوری" آمریکا بود که تنها 6 پرتاب داشت. دو پرتاب غیرمداری و 4 پرواز مداری  که در همه آنها سرنشین ناو با خطرهای بالایی روبرو شدند. بطور کلی می‌توان گفت دوران سفینه‌هایی در این قواره سال‌هاست طی شده و دیگر هیچ کشوری وارد چنین ریسکی نمی‌شود. 

حتی برای پرتاب چنین سفینه‌ای، به موشکی در حد موشک "اتلس" نیازمندیم که در حال حاضر چنین بالابرنده‌ای هم نداریم. طبیعی است که اگر همه این اشکال‌ها را بپذیریم و بخواهیم با یک "پراید فضایی" هم وارد عرصه فضانوردی سرنشیندار شویم! باز هم  طراحی، ساخت و آزمایش چنین سفینه و موشکی به زمانی طولانی نیاز دارد. فراموش نکنیم در کنار ناو سرنشیندار و موشک بالابرنده برای پرتاب، اداره و کنترل پروازمداری، نیاز به زیر ساخت‌هایی است که آنها نیز باید بسیار دقیق کار کنند و آزمایش صحت و سلامت خود را بدهند. همچنین وجود مراکز کنترل و هدایت سفینه‌ای که در مدار زمین به گردش در می‌آید تنها در مساحت جغرافیایی ایران میسر نیست و باید مراکزی ثابت یا سیار در سایر نقاط دنیا داشته باشیم همانگونه که کشورهای صاحب این فناوری دارند.

بر اساس سخنان قبلی ایشان احتمال دارد دکتر امی بر پرتاب بالستیک غیرمداری فضانورد تاکید کند که این کار کاملا خلاف مصالح ملی و مایه دردسر و آبروریزی در سطح جهانی برای ما خواهد بود زیرا جدای از خطرناک بودن و عواقب نامعلوم که ممکن است با فاجعه پایان پذیرد، فاقد ارزش علمی است. در تاریخ فضانوردی تنها دو پرتاب بالستیک توسط آمریکایی‌ها انجام شده که فقط برای فریب اذهان مردم بوده و هیچ ارزش فناورانه یا علمی نداشته‌اند و تکرار چنین پرتاب‌هایی اگر نگوییم خیانت، به جرات می‌توان گفت جفای بزرگی به مردم محسوب می‌شود.

در مورد دو سناریوی دیگر که ایشان ارائه کرده‌اند ("اعزام فضانورد توسط کشور همکار" و "اعزام فضانورد از خاک آن کشور و بازگشت وی به خاک کشور") نیز اشکال‌های جدی وجود دارد و بیشتر تخیلی می‌نماید تا واقعی. در حال حاضر تنها دو کشور روسیه و چین توانایی پرتاب سفینه سرنشیندار را دارند. برنامه‌های پرتابی هر دو کشور از سال‌ها قبل ریخته شده مگر از آنها بخواهیم که پرتابی مستقل برای فضانورد ما انجام دهند که مسلما هزینه‌های چنین پروازی به قدری بالاست که مطلقا معقول نیست. حتی کشورهایی مثل امارات هم قرار است در پروازهای مشارکتی حضور داشته باشند و به تنهایی چنین هزینه‌ای نخواهند کرد. در مورد "اعزام فضانورد از خاک آن کشور و بازگشت وی به خاک کشور" هم باز به زیرساخت‌هایی نیاز است که طراحی و ساخت و ساز آن به راحتی و در زمان کوتاه ممکن نیست و ضمنا ثمر چندانی بجز یک سر و صدای تبلیغاتی نخواهد داشت.

آنچه گفته شد تنها گوشه‌ای از مستنداتی است که آقای دکتر امی باید قبل از این مصاحبه به آنها توجه می‌کردند. در پایان لازم است به نکته دیگری اشاره کنم و آن این است که آقایان مدیران حتما باید به آن توجه داشته باشند، وعده و وعیدهای آنها باید در حد مدت زمان حضورشان در سمت‌های دولتی باشد. طی سالیان گذشته ما شاهد بودیم که حداکثر هر 8 سال یک بار و با انتخابات ریاست جمهوری، گروهی جدید بر سر کار می‌آیند که به هیچ وجه کارهای دولت قبلی، هر چند راهبردی باشد را ادامه نمی‌دهند و هر بار کشتیبان را سیاستی دگر می‌آید و مسیر را تغییر می‌دهد. حتی کسانی که امروز در راس قدرت هستند، فردا که برکنار شدند، مخالف برنامه‌های دیروز خود خواهند شد!

چه خوب است امثال آقای دکتر امی بجای پرداختن به فرداهایی که آنان سهمی در انجام کار و برنامه‌ها ندارند به مردم گزارش دهند طی این چند سال گذشته که مصدر امور بوده‌اند، چه کرده‌اند تا این که با اینگونه اظهار نظرها که باعث خوشحالی عوام شوند و یا به تشریح برنامه‌هایی بپردازند که اصولا شدنی نیست و حکایت آن مردی را بیادمان می‌آورد که می‌خواست با کاسه‌ای ماست، آب دریای خزر را به دوغ تبدیل کند.

بازگشت به عقلانیت
حدود یک سال پس از روی کار آمدن دولت یازدهم به ریاست حسن روحانی و به دنبال تصمیم گیری‌های مهندس ترکان و شریعتمداری در دستگاه فضایی کشور که منجر به تجزیه این تشکیلات گردید، ناگهان در آذرماه ۱۳۹۳ اعلام شد عضو دیگری به دستگاه‌های متعدد و موازی فضایی کشور افزوده شده است و نهاد دیگری با عنوان مرکز فضایی ایران به ریاست جهانگیر جُدَی راه‌اندازی شد که ایجاد آن با وجود سازمان فضایی ایران بحث برانگیز بود و هیچ استدلال عقلایی را بر نمی‌تافت و معمای جدیدی شد بر اقدامات قبلی دولت یازدهم در زمینه فناوری فضایی.

گرچه در حکم صادر شده برای "جدی" اهداف این مرکز "هماهنگی، سیاستگذاری، برنامه‌ریزی و نظارت با استفاده از ظرفیت‌های قانونی مربوط به مراکز عالی تحقیقاتی و با رعایت قوانین و مقررات مربوطه عنوان شده بود" اما گذشت زمان ثابت کرد که اصولا ایجاد چنین نهادی به موازات سازمان فضایی بر خلاف شعار ها، به دور از تدبیر بوده است بویژه آنکه تنها 7 ماه بعد از تشکیل آن جهانگیر جدی برکنار شد و منوچهر منطقی جای وی را گرفت. از آن دوران تا چند روز قبل که منطقی در سمت جدید منصوب گردید، بجز مصاحبه‌های هر از گاهی رئیس مرکز، عملا هیچ فعالیتی از سوی این نهاد دیده نشد.

خبرهای کمتر شنیده شده نشان می‌دهد که دکتر روحانی با چرخشی منطقی، با واگذاری وظایف مرکز ملی فضایی به صاحب اصلی‌اش یعنی سازمان فضایی ایران، مرکز ملی فضایی را منحل کرده است. این حرکت عقلایی ریاست جمهوری قابل تقدیر است زیرا اصولا نهادی چون مرکز فضایی، عملا باعث سردرگمی در فعالیت‌های سازمان فضایی می‌شد. البته این کار گرچه باعث ارتقاء جایگاه سازمان فضایی می‌شود اما مسئولان این سازمان نباید فراموش کنند که با اتخاذ این تصمیم بجای رئیس جمهور، وظایف سازمان سنگین‌تر خواهد شد و از این پس توقع است آنان به عنوان تنها نهاد متولی توسعه فناوری فضایی،  بدون حواله دادن پاسخ سوالات به نهاد"همسایه" خود پاسخگوی مطالبات مردم باشند."

انتهای پیام

  • در زمینه انتشار نظرات مخاطبان رعایت چند مورد ضروری است:
  • -لطفا نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • -«ایسنا» مجاز به ویرایش ادبی نظرات مخاطبان است.
  • - ایسنا از انتشار نظراتی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های دین مبین اسلام باشد معذور است.
  • - نظرات پس از تأیید مدیر بخش مربوطه منتشر می‌شود.

نظرات

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
avatar
۱۳۹۷-۰۸-۲۰ ۱۵:۲۵

آمریکا هنوز خودش کپسول نداره میده روسیه با سایوز ببره که اتفاقا اونم معلوم نیست تکلیفش با اتفاقات اخرین پرتاب... بعد آقایون تا 1404 میخوان فضانورد بفرستن... شما فضانوردشم ندارین چه برسه با فضاپیما...توهم هم حدی داره

avatar
۱۳۹۷-۰۸-۲۱ ۱۱:۳۳

به نظرم بهتره بعد از شش سال از دولت تدبیر با هم صادق باشیم!علت توقف پروژه پرتاب انسان و توقف کاوشگرها به علت موضوع ری انتری یا بازگشت به جو بود که چون در کلاهک های نظامی بالستیک جنگی کاربرد داشت به خاطر نوع بدنه و شیلدهای حرارتی و.. با آمدن دولت تدبیر ادامه آن متوقف شد وگرنه به دلیل استفاده از موشک های کوتاه برد خانواده فاتح110 و شهاب 2 این پرتابها بسیار پرتابهای ارزان قیمتی بودن و پرتاب کاوشگر هفت حدود 7 میلیون دلار هزینه داشت حالا چرا دوست عزیز ما میره جلوی آنتن زنده و میگه 20 میلیارد دلار پول نیاز داره از عجایب هست در حالی که اون دها میلیارد دلاری که در امریکا یا روسیه چین هند فرانسه ژاپن و..هزینه شد نه برای ساخت خود راکت فضایی بلکه برای ایجاد صنایع موشکی سوخت مایع و جامد ساخت راکت ها بود! که البته در برخی کشورها با هدف کاربرد دوگانه و در برخی مثل ژاپن و کره جنوبی صرفا غیر نظامی در حالی که در ایران از بعد از جنگ تا سال نود سالی حداقل ده میلیارد دلار در صنایع موشکی هزینه شد و زیر ساخت های لازم برای ساخت هر راکتی چه سوخت مایع و چه جامد در ایران آماده هست منهای بعد سیاسی کار!هزینه ساخت پرتابگر کلاس ژئو هم حدود 40 میلیون دلار برای پرتابگر و 60 میلیون دلار ماژول انتقالی برآورد شده بحرحال بنده دوستانه میگم ما همه در یک کشور هستیم و در صورت تحمیل برجام موشکی به کشور و از بین رفتن توانایی موشک بالستیک اگر حداقل به انداژه ژاپنی ها یا کره ی جنوبی شکست خورده و اشغال شده نتونیم باهوش باشیم و توسعه بخش فضایی در بخش راکت های سیویل باری غیر نظامی رو ادامه ندیم آینده گان ما رو قضاوت غیر دوستانه ای خواهند کرد

avatar
۱۳۹۷-۰۸-۲۱ ۱۲:۱۲

در ضمن دکتر امی هم که گفت امکان ارسال 2 تن بار به مدار پارکینگ هست اصلا دروغ نگفت! این مشخصات راکت دلتا دو امریکایها هست https://en.wikipedia.org/wiki/Delta_II دقت کنید تراست هسته اصلی مرحله اول و نیز دوم این راکت از ماهواره بر سیمرغ سی تا چهل درصد ضیعتر هست و به لطف 9 بوستر کمکی 50 تنی سوخت جامد چنین توانی پیدا کرده و ما سجیل رو با تراست 50 تن حدود 15سال پیش ساختیم! این راکت نه تنها 6 تن بار رو به مدار 250 کیلومتری پارکینگ می بره بلکه به کمک یک مرحله اضافه کرایژنیک تا 2 تن رو به ژئو و 1 تن رو به مدار بین سیاره ای بدست آورده و حتی مریخ گرد و مریخ نورد برای ناسا ارسال کرده!! بدون نیاز به موشک اطلس! https://en.wikipedia.org/wiki/Opportunity_(rover) باز هم تاکید می کنم ما همه در یک کشور هستیم و خود بنده هم با موضوع پرتاب انسان موافق نیستم و اصولا توجیه ایران بیشتر در بخش خدمات پرتاب هست که حداقل یک دهه از خود بخش ساخت ماهواره جلوتر هست و نیز ماهواره