فاضلاب واحدهاي الكل‌سازي ايران كه غالبا به صورت غير بهداشتي تخليه مي‌شود، حاوي مواد اسيدي و تركيبات فنلي سمي آلوده كننده‌ي محيط زيست مي‌باشد. به گزارش گروه فني مهندسي ايسنا، دكتر جلال‌الدين شايگان و مهندس عباس افشاري از دانشكده‌ي شيمي و نفت دانشگاه صنعتي شريف و مهندس محمد پازوكي از پژوهشگاه مواد و انرژي، در يك طرح تحقيقاتي مشكلات ناشي از فاضلاب صنايع الكل‌سازي را بررسي كرده‌اند. در اين طرح پژوهشي با اشاره به وجود بيش از 75 واحد پروانه‌دار الكل در كشور كه ظرفيتي معادل يك ميليون و 884 هزار و 844 متر مكعب الكل دارند، آمده است: كارخانه‌هاي الكل‌سازي ايران با احتساب اين ظرفيت اسمي مي‌توانند، بالغ بر 23 ميليون و 560 هزار و 550 متر مكعب پساب توليد كنند. ميزان توليد پساب در صورت استفاده از 50 درصد اين ظرفيت نيز حدود 11 ميليون و 780 هزار و 275 متر مكعب خواهد بود. براي توليد “الكل اتيليك“ و ”الكل صنعتي” در ايران، بيشتر از تخمير ملاس چغندر قند استفاده مي‌شود. البته بعضي واحدها از تخمير ملاس نيشكر و شيره‌ي خرما نيز الكل توليد مي‌كنند. قند موجود در ملاس با توجه به نوع فرايند توليد قند و شكر 40 تا 60 درصد مي‌باشد. در سال‌هاي گذشته، كارخانه‌هاي قند و شكر به علت محدوديت تعداد واحدهاي توليد الكل، ملاس باقيمانده را به مصارف كشاورزي يا خوراك دام مي‌رساندند و يا در زمين‌هاي كشاورزي دفع مي‌كردند، ولي با افزايش سريع تعداد كارخانه‌هاي قند و شكر، اين كارخانه‌ها با انبوهي از ملاس روبرو شدند كه قندگيري بيشتر از آن‌ها امكان‌پذير نبوده است. طبق آمار وزارت صنايع در پايان سال 1379، تعداد 338 واحد توليد قند و شكر و قند حبه، جواز تاسيس يا پروانه‌ي بهره‌برداري دريافت كرده‌اند. ملاس توليدي واحدهاي قندسازي به عنوان يك منبع اقتصادي در توليد كالاهاي با افزوش‌افزوده استفاده مي‌شود كه توليد الكل صنعتي با توجه به كاربردهاي فراوان آن، گزينه‌اي مقرون به صرفه تلقي مي‌شود و از طرفي مشكل فاضلاب كارخانه‌هاي قند و شكر را نيز تا حدود زيادي برطرف مي‌كند. بر اساس آمار آذرماه 1379 وزارت صنايع و معادن، از مجموع 75 واحد توليد الكل، 25 واحد داراي پروانه‌ي بهره‌برداري و 55 واحد در شرف تاسيس بوده‌اند. از مجموع 338 واحد توليد قند و شكر نيز 64 واحد در حال تاسيس و 274 واحد در حال بهره‌برداري مي‌باشند. نگاهي به نحوه‌ي پراكنده‌ي اين كارخانه‌ها نشان مي‌دهد كه آذربايجان شرقي با دارا بودن 98 واحد - يعني 30 درصد كل كارخانه‌هاي قند - بيشترين واحدهاي توليدي و استان‌هاي سيستان و بلوچستان، گلستان، ايلام و كرمان با دارا بودن يك واحد، كمترين كارخانه‌ها را دارا مي‌باشند. تجمع 98 كارخانه در يك استان (آذربايجان شرقي) قابل توجه مي‌باشد. هم‌چنان كه پراكندگي گسترده‌ي ساير كارخانه‌ها ضرورت نزديكي واحدهاي توليد الكل به اين كارخانه‌ها را به منظور كاهش هزينه‌ي حمل و نقل مواد اوليه ايجاب مي‌كند، از طرف ديگر تجمع اين شركت‌ها در يك استان و به دنبال آن، حجم فراوان ضايعات مي‌تواند در صورت عدم رعايت ضوابط زيست محيطي، محيط زيست منطقه را به خطر اندازد. از آن جايي كه به ازاي هر ليتر الكل، 10 تا 15 ليتر پساب توليد مي‌شود، با توجه به اين كه توليد سالانه‌ي الكل صنعتي و الكل اتيليك در حال حاضر حدود 28 هزار و 700 متر مكعب مي‌باشد، با احتساب 12/5 ليتر پساب به ازاي هر ليتر الكل، سالانه 358 هزار و 760 متر مكعب پساب توليد مي‌شود. چنان‌چه اين واحدهاي در حال توليد با 50 درصد ظرفيت كامل خود فعاليت كنند، سالانه 14 هزار و 350 مترمكعب الكل توليد خواهد شد. در صورت به توليد رسيدن ساير واحدهاي الكل‌سازي، حجم توليد الكل به حدود يك ميليون و 884 هزار و 844 متر مكعب و حجم پساب توليدي نيز به 23 ميليون 560 هزار و 550 متر مكعب خواهد رسيد. در حالي كه ظرفيت كشور با توجه به تعداد زياد كارخانه‌هاي قند هنوز اشباع نشده و مي‌توان، واحدهاي الكل سازي جديد را احداث كرد. با توجه به شرايط ذكر شده و كم‌آبي و موقعيت اقليمي خاص ايران، بايد تخليه‌ي پساب‌ها در آب‌هاي سطحي را ممنوع كرد. با اين حال، در حال حاضر به جز يكي دو واحد از واحدهاي توليد الكل، بقيه‌ي آن‌ها فاقد سيستم‌هاي تصفيه مي‌باشند و اغلب پساب‌هاي خود را به صورت غير بهداشتي تخليه مي‌كنند. متاسفانه براساس بررسي‌هاي انجام شده در وزارت صنايع و معادن و سازمان محيط زيست و مركز طرح و تحقيق وابسته به وزارت صنايع، اطلاعاتي هر چند جزئي در مورد نحوه‌ي تصفيه‌ي اين كارخانه‌ها و يا امكان تخليه‌ي پساب آن‌ها موجود نمي‌باشد. طبق اطلاعات شفاهي به‌دست آمده، تنها يك شركت، پساب خود را به روش بي‌هوازي (UASB) و سپس هوازي (لجن فعال) تصفيه مي‌كند. بنابراين گزارش، مجريان طرح تحقيقاتي مذكور، پيشنهادهايي را به منظور حل مشكل تصفيه‌ي پساب كارخانه‌هاي الكل‌سازي ارائه داده‌اند كه به مواردي از آنها اشاره مي‌شود. به اعتقاد اين پژوهشگران براي مهار فاضلاب واحدهاي الكل‌سازي در آغاز بايد بركه‌هايي ساخته و به دقت كنترل شوند تا پس از كاهش اساسي در مقدار ”COD” و ”BOD” فاضلاب با تصفيه‌ي اوليه، به طور كامل با آب كشاورزي - در صورت وجود - رقيق شده و پساب نهايي در آبياري استفاده شود. سازمان محيط زيست نيز بايد قوانيني نه‌چندان سختگيرانه را براي فاضلاب اين قبيل صنايع وضع كند. استاندارد لازم براي اين صنعت بايد به مرور افزايش يابد و در ابتدا مقدار ”BOD” و رنگ بالاتري براي آن در نظر گرفته شود. در ضمن دولت بايد صنايعي را كه آمادگي نصب واحد تصيه را دارند از طريق اعطاي وام كافي تشويق كند و با دادن مهلت زماني لازم به آنها، امكان طراحي واحدهايي با حداقل 80 درصد كاهش در مقدار بار آلي را فراهم كند. انتهاي پيام