• سه‌شنبه / ۹ خرداد ۱۳۹۶ / ۰۲:۳۳
  • دسته‌بندی: گردشگری و میراث
  • کد خبر: 96030804978
  • خبرنگار : 71191

بزرگترین شهر ساسانی - اسلامی فارس در قُرُق عشایر

شهر باستانی «سرمشهد»

محوطه باستانیِ «سَرمشهد» که به اعتقاد برخی «بزرگ‌ترین شهر ساسانی - اسلامی استان فارس» نامیده می‌شود، چند سالی است که به مکانی برای رفت و آمد حفاران غیرمجاز تبدیل شده و کشاورزان با سکونت در نزدیکی این محوطه، آب سفره‌های زیرزمینی ان را استفاده می‌کنند.

به گزارش ایسنا، محوطه‌ی باستانی «سَرمشهد» در شهرستان کازرون در استان فارس، با نامِ ساسانی «کَلی کوهه» شاید دست‌کم تا ۱۰ سال پیش مشکلات زیادی برای تخریب یا از بین رفتن تاریخ و منابع آبی در منطقه نداشت، اما این روزها به گفته‌ی یک دوستدار میراث فرهنگی استان فارس، بیش از ۶۰ گودبرداری غیرمجاز در سراسر این شهر ساسانی به چشم می‌خورد.

حفاری‌های گسترده غیرمجاز بر روی تپه های باستانی شهر سرمشهد،
تهدیدی جدی برای این شهر است

*با تلمبه از ۱۰۰ متری زمینِ تاریخی آب می‌کِشند

سیاوش آریا، دوستدار میراث فرهنگی استان فارس در گفت‌وگو با ایسنا با بیان این‌که پُشته‌های تاریخی و کاروانسرای بهرام و دژهای (قلعه) موجود در این شهر تاریخی با آسیب‌هایی از سوی حفاران غیرمجاز رو به روشده است، ادامه می‌دهد: کشاورزان با کندن چاه‌های غیرمجاز آب یا استفاده از تلمبه با بیش از ۱۰۰ متر در درون این شهر باستانی و در چندین نقطه، آسیب‌های بزرگی را به آن وارد و بخشی از هویت آن را خَدشه‌دار کرده‌اند که آن تهدیدی جدی برای محوطه‌ی باستانی «سَرمشهد» محسوب می‌شود.

او توسعه‌ی زمین‌های کشاورزی و به زیر کِشت بردن این شهر ساسانی از سوی کشاورزان، هموارسازی و تسطیحِ تپه‌ها و پُشته‌های تاریخی درون محوطه از سوی کشاورزان به ویژه در بخش شمالی و شمال شرقی، نبود توجه و رسیدگی از سوی سازمان میراث فرهنگی، نبود آموزش در میان روستاییان و کشاورزان برای چگونگی برخورد با این محوطه‌ی تاریخی را از مهمترین مشکلات موجود در منطقه می‌داند.

این جاده روی محوطه باستانی کشیده شده

یک‌جا نشینی عشایر، «سرمشهد» را تهدید می‌کند

رضا نوروزی، عضو هیات علمی پژوهشکده باستان‌شناسی در گفت‌وگو با ایسنا، این نوع مشکلات را  مختص به استان فارس و منطقه «سرمشهد» نمی‌داند و می‌گوید: توسعه کشاورزی، جاده‌سازی و ساکن شدن عشایر از حدود یک دهه پیش به این طرف مهمترین مشکلاتی است که منطقه تاریخی «سرمشهد» را تهدید می‌کند.

او با بیان این که مردم در مجاورت  محوطه‌های  تاریخی که در گذشته به صورت موقت در آنجا حضور داشته‌اند، مستقر می‌شوند و میراث فرهنگی فقط می‌تواند براساس قوانین عمل کند، می‌افزاید: منطقه «سرمشهد» در شهرستان کازرون یک منطقه بسیار وسیع در حوزه میراث فرهنگی است که تلاش‌های زیادی برای حفاظت از آن انجام می‌شود.  نیروی یگان حفاظت منطقه را به طور دائم سرکشی می‌کنند، اما با این وجود نیاز به فراهم شدن شرایط و امکانات بیشتر در منطقه هست.

وی در ادامه به وجود مشکلات اعتباری و نیروی انسانی در دولت برای برطرف کردن این نوع مشکلات اشاره می کند و می‌گوید: با این وجود میراث فرهنگی تمامی تلاش خود را در زمینه رفع مشکلات به کار گرفته است.

این باستان‌شناس، یک‌جا نشین شدن عشایر، گسترش سکونت آن‌ها به سمت بناهای تاریخی و از سوی دیگر تغییر شغل‌شان از دامداری به کشاورزی و مشاغل دیگر و سرانجام استفاده از منابع آب زیرزمینی برای  توسعه کشاورزی را باعث بروز مشکلات برای آثار تاریخی می‌داند و بیان می‌کند:  فرونشست‌های متعدد در دشت‌ها و مناطق از عواملی است که برخی از مناطق در محوطه‌های تاریخی استان فارس را با مشکلات جدی مواجه کرده است که برای برطرف کردن این مشکل نیاز به کمک ارگان‌های دیگر داریم.

سفال‌های پراکنده در محوطه‌ی شهر باستان سرمشهد

نمی‌توانیم صد درصد جلوی مردم را بگیریم

نوروزی جاده‌سازی، گسترش طرح‌های روستایی و اقدامات کشاورزی در سطح استان با توجه به نیاز رو به افزایش مردم به زمین و آب را از عمده‌ی مشکلات می‌داند و بیان می‌کند: در نقاطی مانند حوزه دشت مرودشت تلاش کردیم مجوز حفر چاه‌ یا کف‌شکنیِ (افزایش عمق چاه‌های قدیمی) چاه‌های قدیمی را لغو کنیم، اما چون زندگی مردم به این منابع آبی وابسته است نمی‌توانیم به طور صددرصد جلوی این  اقدامات را بگیریم. در این شرایط برای مردم، آثار تاریخی در حدی که برای متولیان میراث فرهنگی اهمیت دارد، دارای اهمیت نیست. در واقع برای مردم تامین احتیاجات اولیه زندگی از طریق کشاورزی اولویت بیشتری دارد.

کشت‌هایی که بر روی شهر باستانی انجام گرفته است

وی با اشاره به برگزاری همایشی در چند سال گذشته توسط یکی از باستان شناسان علاقه‌مند در محوطه «سرمشهد» با هدف آشنایی و فرهنگ‌سازی بین مردم منطقه، بیان می‌کند: این موضوع به آگاهی مردم کمک کرد و  اقدامات دیگری از این دست باید تداوم یابد.

او با اشاره به انجام حفاری‌های قاچاق در نقاط مختلف کشور از سوی برخی افراد اظهار می‌کند: نمونه‌ای از این حفاری‌ها در سرمشهد رخ می‌دهد، اگر حتی  یک منطقه  نظامی را در نظر بگیریم باز هم به هر نحوی می‌تواند در بخشی از آن مشکلاتی به وجود آید. حال باید فکر کنیم که چطور در یک محوطه ۶۰۰ هکتاری می‌توانیم جلوی هر نوع حفاری یا بروز هر آسیب و مشکلی را بگیریم.

وی همچنین با اشاره به برنامه‌ریزی‌هایی که برای تعیین حریم محوطه «سرمشهد» در دست اقدام است، ادامه می‌دهد: به دلیل هزینه‌های بالا هنوز موفق به تکمیل این پروژه نشده‌ایم، در این شرایط  نخست باید اعتبارات لازم را تهیه کنیم.

او همچنین درباره‌ امکان ایجاد پایگاه میراث فرهنگی در محوطه‌ی تاریخی و وسیع «سرمشهد» تاکید می‌کند: ایجاد پایگاه میراث فرهنگی در منطقه سرمشهد با توجه به کمبود  امکانات با محدودیت‌هایی روبرو است.

لوله‌های آب که از چاه‌های زیرزمینی برای آبیاری زمین‌های کشاورزی
به سراسر محوطه باستانی کشیده شده‌اند

نخست باید به اولویت‌های تاریخی بپردازیم

نوروزی با اشاره با رایزنی‌هایی که میراث فرهنگی استان فارس در دو حوزه حفاظت و میراث فرهنگی برای محوطه‌های تاریخی استان فارس به خصوص این مناطق مشکل‌دار داشته‌ است، اظهار می‌کند: معمولا مکاتباتی در این زمینه‌ها انجام می‌شود، آن‌ها نیز براساس اعتبارات خود به ما کمک می‌کنند. اما در مناطقی مانند سرمشهد یا نقاط مشابه  به دلیل محدود بودن پرسنل با مشکلاتی این چنینی مواجه هستیم، بخشی از محوطه‌های بسیار مهم در گذشته به عنوان اولویت‌های میراث قلمداد شده است.

او از جمله‌ی این مناطق اولویت دار را تخت جمشید و پاسارگاد می‌داند که هنوز در زمینه حریم و مالکیت با مشکلاتی مواجه هستند و تاکید می‌کند: معتقدیم قطعا باید مشکلات این محوطه‌های تاریخی  و جهانی را برطرف کنیم و در عین حال به رفع مشکل سایر محوطه‌ها نیز توجه داشته باشیم که این اقدام نیازمند همکاری مردم و همه‌ی دستگاه‌های ذیربط است.

«سرمشهد» کجاست؟

به گزارش ایسنا، شهر باستانی «کَلی کوهه» یا «سرمشهد» در ۷۵ کیلومتری جنوب شرقی شهرستان کازرون و شش کیلومتری روستای سَرمشهد جای دارد. این شهر باستانی در یک دشت هموار و گُسترده (وسیع) در میان دو رشته کوه و با نزدیک به ۶۰۰ هکتار است که از بازمانده‌های این شهر باستانی  می‌توان به «کوشک بهرام» و «دژ دختر» (به زبان بومی قیزقلعه) اشاره کرد.

مصالح این شهر باستانی که ۱۶ اسفند ۱۳۸۴ به شماره‌ی ۱۴۵۰۰ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده، از گچ و سنگ است. در بخش جنوبی شهر یک تپه‌ی طبیعی با ارتفاع ۲۵ متر و دارای«تُل نقاره‌خانه» قرار دارد و در بخش جنوب شرقی این محوطه یک سازه‌ی چهارگوش است که از سنگ و گچ ساخته شده است. این سازه در برگیرندۀ یک حیاط مرکزی و مجموعه فضاهای معماری در پیرامون آن است. بخشی از این سازه دو اَشکوبه (طبقه) بوده است که در چند سال گذشته تخریب شده است.

لوله‌های آب که سفره‌های زیرزمینی
به سراسر محوطه باستانی کشیده شده‌اند

عکس: سیاوش آریا

انتهای پیام

  • در زمینه انتشار نظرات مخاطبان رعایت چند مورد ضروری است:
  • -لطفا نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • -«ایسنا» مجاز به ویرایش ادبی نظرات مخاطبان است.
  • - ایسنا از انتشار نظراتی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های دین مبین اسلام باشد معذور است.
  • - نظرات پس از تأیید مدیر بخش مربوطه منتشر می‌شود.

نظرات

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
avatar
۱۳۹۶-۰۳-۱۱ ۱۱:۴۸

شمایی که از مشکلات عشایر و بدبختی هایی که می کشند و کشیده اند خبر نداری کجای کاری که بخوای اینطور در موردشون صحبت کنی؟ اینجا منطقه آبا و اجدادی عشایر بوده و هست خواهد بود عشایری که دولت های قبل و فعلی ارزشی برایشان قائل نبوده و نیستند مردم اینجا علیرغم عشقی که به خاکشان داشتند به خاطر نبود آب مجبور به کوچ و حاشیه نشینی در شهرها و روستاها شدند گله و زمین کشاورزی را از دست دادند و مجبور به کارگری و پرداختن به شغلهای کاذب شدند حفاریهای سرمشهد کار سودجویان شهری مثل خود شماست که منتظر خالی شدن سرمشهد شدند و اکنون هنوز دست از سرشان برنداسته اید عشایر سرمشهد معلوم الحال هستند اگر گنجی داشتند مجبور نبودند کارگری کنند نکند می خواهید سرمشهد ما را بگیرید و خود چپاول کنید؟ ما سرمشهدمان را علاوه بر سختیها و زجرهایی که در آن کشیده ایم می پرستیم و خواهیم پرستید سرمشهد مادر مهربان همه ما عشایر است که همواره فقط ایام عید فرزندانش را به آغوش می گیرد آنرا نیز می خواهید از ما بگیرید؟

avatar
۱۳۹۶-۰۳-۱۱ ۱۱:۵۷

و با این تفاسیر حال ما می پرسیم دولت برای مردم سرمشهد چه کرد؟ مردمی که تنها راه درآمدشان را به خاطر نبود آب رها کردند و آواره شهرها شدند اگر منطقه باستانی را می خواهید آیا جایی برای اسکان معدود مردمانش که باقی مانده اند وشغلی برای کسب درآمدشان دارید؟ اینجا خاک آنهاست زادگاهشان همین جاست کجا بروند؟

avatar
۱۳۹۶-۰۳-۱۱ ۱۲:۳۵

حالا بقیه اماکن باستانی که توی کشور هست خیلی خوب نگهداری میشه؟ غار شاپور سر زدید؟ بی زحمت به سرمشهد ما کاری نداشته باشید سرزمین اجدادی ماست و کشاورزان و مردم عشایرش توی ملک خودشون دارن زندگی میکنند .

avatar
۱۳۹۶-۰۳-۱۱ ۱۳:۰۰

سرمشهدسرزمین اجدادی مردم قشقایی است خودواجدادشان درآن روزگارگذرانده اند