چرا زندگی «اشرف» بی‌طرفانه روایت شد؟ + فیلم

اشرف

«اشرف، همزاد شاه»، مستندی است که درباره‌ی شخصیت اشرف ـ خواهر دو قلوی شاه ـ ساخته شده و به همراه تصاویری که برای اولین بار رونمایی شده‌اند، از شبکه مستند سیما روی آنتن رفت.

این مستند به کارگردانی سعیده نیک‌اختر و تهیه‌کنندگی مهدی مطهر از ۱۳ تا ۱۵ بهمن در سه قسمت «بررسی زندگی اشرف پهلوی از تولد تا تبعید رضا خان»، «بررسی نقش اشرف در سالهای ابتدایی سلطنت محمدرضا شاه و تلاش‌های او برای استحکام پادشاهی برادرش» و «بررسی زندگی خصوصی اشرف و فسادهای اخلاقی و مالی وی» از شبکه مستند پخش شد.

مراحل تحقیق و پژوهش مستند «اشرف، همزاد شاه» که تلاش می‌کند تا زندگی خواهر دوقلوی شاه را از نگاهی زنانه روایت کند، دو سال طول کشید و در مدت یک سال نیز ساخته شد. کارگردان این مستند در این زمینه می‌گوید که پیدا کردن تصاویر مربوط به متن تا اندازه‌ای زمان‌بر بود و به همین خاطر هم مرحله به مرحله پیش می‌رفتیم.

سعیده نیک اختر در گفت‌وگو با ایسنا درباره‌ی انگیزه ساخت اولین مستند درباره شخصیت «اشرف» می‌گوید: این اولین بودن، برای من هم بسیار جالب بود. به خاطر اینکه اغلب مستندهایی که با این موضوعات تولید می‌شوند عموما جوابیه‌هایی برای مستندهایی هستند که در خارج از کشور  ساخته می‌شوند و ما مدام در تلاشیم که جوابی به آن طرف آبی‌ها بدهیم. به همین خاطر هم با توجه به اینکه تاکنون مستندی درباره زندگی اشرف پهلوی ساخته نشده بود، تصمیم گرفتم به این موضوع بپردازم و بی‌طرفانه زندگی او را روایت کنم.

او درباره انتقادهایی که درباره بی‌طرف بودن این مستند از سوی عده‌ای عنوان شده است، توضیح داد: طبعا کار اول، مخالف‌ها و موافقینی دارد و معمولا انتقادها زیاد است. به طور کلی سعی کردم در ساخت این مستند از روایت داستان‌گونه بهره ببرم و دوست داشتم بیش از آنکه او (اشرف پهلوی) را قضاوت کنم، فقط قصه‌گوی زندگی‌اش باشم و تا آنجا که تاریخ به ما اجازه می‌دهد زندگی این شخصیت را روایت کنم؛ تأکید می‌کنم تا آنجا که تاریخ به ما اجازه می‌دهد. به هر حال این شخصیت زنده نیست، ما به اطرافیان او دسترسی نداریم و در آن دوره‌ای که در ایران زندگی می‌کرد ما نبودیم، بنابراین نمی‌توان قاطعانه گفت هر آنچه که می‌گویم درست و وجود داشته است.

این مستندساز ادامه می‌دهد: سعی کردم هر آنچه می‌گویم با سند، دلیل و مدرک باشد. عده‌ای انتقاد کردند که چرا در این مستند اشرف از تجارت مواد مخدر تبرئه شده است. واقعیت این است که سند مکتوبی در این باره وجود ندارد. برای پژوهشگران و مستندسازان دو مرجع اصلی موسسه مطالعات تاریخ معاصر و مرکز اسناد انقلاب اسلامی وجود دارد. ما وقتی به این دو سازمان مراجعه کردیم هیچ سند و مدرک مکتوبی در این زمینه پیدا نکردیم. برخی از مورخین پس از پخش مستند اعلام کردند که اینگونه بوده است، در حالی که ما هیچ سند مکتوبی در این زمینه نداریم. حالا یا این مستندات از بین رفته یا آنها را از بین برده‌ یا اصلا اینچنین نبوده را نمی‌دانم. به هر حال نمی‌توانم بگویم بوده، چون هیچ مدرکی در این باره پیدا نکردم و همان‌طور هم که در قسمت اول مستند عنوان شد روزنامه‌ای مدعی این مساله شده، نتوانست ثابت کند و بعد محکوم شد. اما درباره فساد علنی اشرف پهلوی به ویژه در سال‌های پایانی انقلاب اسناد زیادی وجود دارد و بنابراین ما هم در قسمت سوم به این موضوع پرداختیم. اما در این میان برخی به ما نقد کردن که چرا نگفتیم اشرف با انگلیسی‌هاست یا موارد دیگر از این دست؛ اما من آنچه را که سند داشته، گفتم و آنچه را نداشته به آن اشاره نکردم.

نیک‌اختر با تاکید بر اینکه «همه تلاش ما این بود که بی‌طرف و فقط روایتگر باشیم»، یادآور می‌شود: می‌خواستم روایت این مستند درست مثل سوم شخصی باشد که کتاب می‌خواند. البته ساختن مستند بی‌طرفانه درباره تاریخ کار بسیار سختی است، چراکه حتی برخی از مورخین ما هم تاریخ مستند ننوشته‌اند و در این شرایط بسیار سخت است که بی‌طرفانه مستند تاریخی ساخت و احساسات شخصی را دخیل نکرد.

او همچنین درباره صدای «اشرف پهلوی» که در برخی از بخش‌های این مستند به عنوان یکی از راویان قصه از آن بهره گرفته شده است، می‌گوید: تاریخ شفاهی وجود دارد که احمد قریشی در سال ۶۲ از نیویورک برای رادیو آن را تهیه‌ می‌کند، اما با وجود اینکه ثبت شده‌اند و حتی در اینترنت هم می‌توان آنها را پیدا کرد، تاکنون از آنها استفاده‌ای نمی‌شود. البته کیفیت این صداها خیلی پایین است و ما هم برای اینکه در مستند «اشرف، همزاد شاه» از آنها استفاده کنیم بارها روی آن‌ها کار کردیم تا قابل استفاده شدند و با این وجود باز هم با زیرنویس مورد استفاده قرار گرفتند. همچنین بخشی از تصاویری که برای اولین بار در این مستند به نمایش درآمدند را از آرشیو صداوسیما پیدا کردیم و بخشی هم از منابع خارج از کشور همانند آرشیو دولت فرانسه دریافت کردیم.

کارگردان مستند «اشرف، همزاد شاه» در پاسخ به این پرسش که آیا در مراحل تحقیق برای ارتباط با اطرافیان اشرف پهلوی نیز تلاشی صورت گرفت، می‌گوید: اغلب اطرافیان اشرف فوت شده‌اند و فرح پهلوی و کلا سلطنت‌طلب‌ها هم رابطه‌ای با او رابطه‌ای نداشتند و همان طور که در مستند هم به این موضوع اشاره کردیم، اشرف یک عنصر فراموش شده بود. البته سعی کردم با عده‌ای ارتباط برقرار کنم که یکی از آن‌ها آقای مهدی صابونچیان بود؛ او آن زمان دکتری روزنامه‌نگاری و در خانه اشرف نیز رفت و آمدهایی داشت و حتی بعد از انقلاب هم چند بار به دیدار او رفت. با وجود اینکه آقای صابونچیان ساکن فرانسه هستند و ما اتفاقی توانستیم او را پیدا کنیم که با ما همکاری و در مستند هم به عنوان یکی از کارشناسان حضور پیدا کردند.

نیک‌اختر در پایان سخنان خود یادآور می‌شود: زمانی می‌توان دست به تولید کاری زد که بدانیم آن اثر دیده می‌شود وگرنه که آدم برای کشو و کمد که فیلم نمی‌سازد. اگر خیلی از مستندسازان بدانند که کارشان دیده می‌شود حتما به سراغ ساخت این دست مستندات می‌روند. الان بسیاری تعجب کردند که این مستند از تلویزیون پخش شد. اما حتی با وجود بسیاری حرف و حدیث‌ها آقای غفاری (مدیر شبکه مستند) با ما همکاری می‌کنند. اگر تا الان این مستندها ساخته نمی‌شد به این خاطر بود که محلی برای دیده شدن وجود نداشت، اما در چند سال اخیر مستندهای خوبی از شبکه مستند پخش می‌شود.

به گزارش ایسنا، در این بخش می‌توانید بخش‌های از مستند «اشرف همزاد شاه» را مشاهده کنید:

انتهای پیام

  • در زمینه انتشار نظرات مخاطبان رعایت چند مورد ضروری است:
  • -لطفا نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • -«ایسنا» مجاز به ویرایش ادبی نظرات مخاطبان است.
  • - ایسنا از انتشار نظراتی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های دین مبین اسلام باشد معذور است.
  • - نظرات پس از تأیید مدیر بخش مربوطه منتشر می‌شود.

نظرات

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
avatar
۱۳۹۶-۱۱-۱۷ ۰۸:۵۴

واقعا خودشون فکر می‌کنند بی‌طرفانه بود؟! من یک قسمتش رو دیدم و نمی‌دونستم از حرف‌های بی‌اساس مثلا کارشناس این مستند باید بخندم یا گریه کنم؟ (می‌گفت: در تاریخ عکاسی کشورمون نداریم که مادری موقع عکس انداختن درگیر ژست خودش باشه و نه بچه‌هاش! ولی اشرف اینطور بوده جلوی دوربین و این نشون می‌ده اون فلان بوده است و فلان...)

avatar
۱۳۹۶-۱۱-۱۷ ۰۸:۵۵

از پروژه های تطهیر پهلوی ؟

avatar
۱۳۹۶-۱۱-۱۷ ۰۹:۳۵

به نظر بنده مستند خوبی بود- مستند سازی هم کار سختی است ...همین.

avatar
۱۳۹۶-۱۱-۱۷ ۰۹:۴۲

حالا که یه مستند پخش شد که قابل دیدن بود اونم راجع بهش اینجوری میگن

avatar
۱۳۹۶-۱۱-۱۷ ۱۳:۱۰

سلام کجا میشه این مستند را دید. لطقا راهنمایی بفرمایید. ممنون

avatar
۱۳۹۶-۱۱-۱۷ ۱۴:۲۸

از سایت شبکه مستند می‌تونید هر سه قسمت رو ببینید

avatar
۱۳۹۶-۱۱-۱۷ ۱۳:۱۳

به نظرم موضع صدا و سیما درخصوص پرداختن به موضوعات مهم تاریخی تا حدی تعدیل شده و امیدوارم این روند ادامه یابد چون اقبال فرهیختگان را در پس دارد.

avatar
۱۳۹۶-۱۱-۱۷ ۱۳:۴۱

سلام این مستند به ظاهر بی طرفانه به دقت داشت اشرف رافردی به درد بخور وموثر واجتماعی ویک سیاستمدارکارکشته معرفی میکرد واو را از هرفسادی مبرا دانسته بود برای نسل جدید که این برنامه را می بینند این مطلب تداعی میشه که پس چرا ما با آنها مبارزه کردیم !؟ من نمیدانم این خودزنی صداوسیمای جمهوری اسلامی به چه معناست واقعا"!!!