ولادت حضرت علی(ع) تنها یک مناسبت مذهبی نیست، بلکه یادآور ظهور الگویی جامع از انسان کامل در عرصههای اخلاق فردی، عدالت اجتماعی، سیاست، حکمرانی و معنویت است. شخصیتی که در متن قدرت زیست، اما اسیر قدرت نشد و سیاست را با اخلاق و عدالت معنا کرد.
در جهانی که بحران معنا، بیعدالتی ساختاری، فاصله طبقاتی و فروکاست اخلاق در سیاست به چالشهای جدی تبدیل شدهاند، بازخوانی اندیشه علوی میتواند پاسخی راهبردی به بسیاری از بنبستهای فکری و اجتماعی عصر حاضر باشد. امام علی(ع) نه صرفاً یک چهره تاریخی، بلکه یک «منطق زیستن» و «مدل حکمرانی» ارائه میدهد.
به مناسبت سالروز ولادت امیرالمؤمنین(ع)، در گفتوگو با سه استاد حوزه و دانشگاه، ابعاد مختلف شخصیت، اندیشه و کارآمدی الگوی علوی در جهان امروز مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است.
عدالت علوی؛ ستون فقرات اندیشه امام علی(ع)
حجتالاسلام محمدرضا قاسمی، استاد حوزه علمیه فارس در گفتوگو با ایسنا با تأکید بر اینکه عدالت در اندیشه امام علی(ع) یک شعار اخلاقی نیست، اظهار کرد: عدالت در نگاه علوی یک اصل بنیادین هستیشناختی و اجتماعی است. امام علی(ع) عدالت را نه بهعنوان ابزار حکومت، بلکه بهمثابه فلسفه حکومت میفهمد.
وی با اشاره به نامه ۵۳ نهجالبلاغه افزود: این نامه، کاملترین سند حکمرانی عادلانه در تاریخ بشر است؛ سندی که در آن، حقوق مردم، کرامت انسان، مسئولیت حاکم و حتی نحوه مواجهه با مخالفان بهروشنی تبیین شده است.
این استاد حوزه علمیه ادامه داد: تفاوت امام علی(ع) با بسیاری از حاکمان تاریخ در این است که عدالت را قربانی مصلحت نکرد. حتی زمانی که عدالت به تضعیف پایههای ظاهری حکومت انجامید، امام از آن عدول نکرد.
قاسمی تصریح کرد: بازگشت به عدالت علوی، بازگشت به عقلانیت دینی است؛ عقلانیتی که همزمان اخلاقی، انسانی و اجتماعی است.
عقلانیت و اخلاق؛ پیوند گمشده سیاست معاصر
سیداحمد موسوی، استاد فلسفه سیاسی دانشگاههای فارس در گفتوگو با ایسنا با بیان اینکه امام علی(ع) نمونه کمنظیری از پیوند عقلانیت و اخلاق در سیاست است، گفت: در اندیشه علوی، سیاست بدون اخلاق، انحراف است و اخلاق بدون عقلانیت، ناکارآمد.
وی بیان کرد: امام علی(ع) سیاست را عرصه فریب، قدرتطلبی و حذف رقبا نمیداند، بلکه آن را میدان خدمت، مسئولیت و پاسخگویی میبیند؛ نگاهی که در سیاست مدرن بهشدت مغفول مانده است.
این استاد دانشگاه با اشاره به خطبهها و نامههای نهجالبلاغه تصریح کرد: امام علی(ع) حتی در مواجهه با دشمنان خود، از دروغ، تهمت و بیعدالتی پرهیز میکند و این نشاندهنده یک اخلاق سیاسی پیشرفته است.
موسوی ادامه داد: امروز بسیاری از نظریهپردازان غربی، به بحران اخلاق در سیاست اذعان دارند، اما راهحلهایشان سطحی است؛ درحالیکه امام علی(ع) قرنها پیش، مدل عملی سیاست اخلاقمحور را ارائه داده است.
وی تاکید کرد: اگر سیاستمداران امروز تنها بخشی از منطق علوی را در حکمرانی بهکار گیرند، بسیاری از بحرانهای اعتماد عمومی کاهش خواهد یافت.
امام علی(ع) و انسان معاصر؛ الگویی زنده و قابل اجرا
فاطمه نادری، استاد جامعهشناسی دین دانشگاه آزاد هم در گفتوگو با ایسنا با تأکید بر فراتاریخی بودن شخصیت امام علی(ع) گفت: امام علی(ع) متعلق به قرن اول هجری نیست؛ او یک الگوی انسانی برای همه زمانهاست، زیرا با فطرت انسان سخن میگوید.
وی بیان کرد: مفاهیمی مانند کرامت انسانی، حقوق محرومان، نقد ثروتاندوزی، مسئولیت اجتماعی و شفافیت قدرت در سیره علوی بهگونهای مطرح شده که با دغدغههای انسان امروز کاملاً همراستاست.
این استاد دانشگاه ادامه داد: جامعه امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند الگویی است که هم معنویت داشته باشد و هم واقعگرا باشد؛ امام علی(ع) دقیقاً چنین الگویی را ارائه میدهد.
نادری تصریح کرد: در نگاه علوی، دینداری از زندگی اجتماعی جدا نیست. عدالت، مسئولیتپذیری و دفاع از مظلوم، بخش جداییناپذیر ایمان هستند.
وی در پایان تأکید کرد: اگر اندیشه علوی به زبان روز بازخوانی و در نظام آموزشی و رسانهای تبیین شود، میتواند نقش مهمی در بازسازی سرمایه اجتماعی ایفا کند.
به گزارش ایسنا، حضرت علی(ع) تنها امام عدالتخواه تاریخ اسلام نیست؛ او معلم عقلانیت، اخلاق و انسانیت برای همه دورانهاست. سیره و اندیشه علوی نشان میدهد که میتوان هم دیندار بود و هم عقلانی، هم قدرتمند بود و هم عادل، هم حاکم بود و هم خدمتگزار مردم.
سالروز ولادت امیرالمؤمنین(ع) فرصتی است برای عبور از نگاههای احساسی و شعاری و حرکت بهسوی فهم عمیق، تحلیلی و کاربردی از الگویی که هنوز میتواند راهگشای جامعه، سیاست و اخلاق انسانی باشد. اگر علی(ع) درست فهمیده شود، هنوز هم میتواند جهان را تغییر دهد.
انتهای پیام
نظرات